Μὲ Ὄρθρο καὶ θεία Λειτουργία ἐπὶ τῇ μνήμῃ τοῦ Ἁγίου Διονυσίου ἐκ Ζακύνθου, Δανιὴλ τοῦ προφήτου καὶ τριῶν παίδων ξεκίνησαν σήμερα οἱ ἑόρτιες εκδηλώσεις στὸν Ναὸ τοῦ Ἁγ. Ἐλευθερίου-ὁδοῦ Ἀχαρνῶν. Στὶς 12:00 τὸ μεσημέρι ἐψάλη Ἱερὰ Παράκληση στὸν Ἅγιο Διονύσιο ἐκ Ζακύνθου ἐνῶ στὶς 4:30 τὸ ἀπόγευμα ἔλαβε χώρα πρακτικὸ μάθημα παρασκευῆς προσφόρου.

Στὶς 6:00 μ.μ.τελέσθηκε ὁ Ἑσπερινὸς καὶ Ἱερὰ Παράκληση στὴν Ἁγία Φιλοθέη τὴν Ἀθηναία, τὴν Κυρὰ τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ ὁμιλία τῆς ἡμέρας ἔγινε ἀπὸ στὶς 7:00 μ.μ. ἀπὸ τὴν Καθηγουμένη τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Παναγίας Βρυούλων, Γερόντισσα Φιλοθέη μὲ θέμα: «Λόγος περὶ φθόνου τοῦ Μεγάλου Βασιλείου».

Προλογίζοντας τὴν ὁμιλία καὶ καλωσορίζοντας τὴν Γερόντισσα Φιλοθέη ὁ Προϊστάμενος τοῦ Ναοῦ, π. Θεμιστοκλῆς Χριστοδούλου σημείωσε ὅτι βρισκόμαστε ἢδη στὴν 18η ἡμέρα τῶν ΕΟΡΤΙΩΝ καὶ συνεπεῖς στὸ πρόγραμμά μας μὲ τὴν Χάρη τοῦ Θεοῦ καὶ τὶς εὐλογίες τοῦ Μακαριωτάτου Ἀρχιεπισκόπου μας Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κ.κ. Ἱερωνύμου τοῦ Β΄ συνεχίζουμε τὴν προσπάθειά μας, αὐτὸ τὸ σπουδαστήριο μελέτης τοῦ Μεγάλου Βασιλείου ἐξερευνώντας τὸ συγγραφικὸ καὶ τὸ ἐν γένει ἔργο του γιὰ τὴν ψυχική μας ὠφέλεια.

Σἠμερα ἔχουμε τὴν χαρὰ νὰ ἔχουμε μαζί μας τὴν ἀγαπητὴ καὶ ἀξιολάτρευτη Γερόντισσα Φιλοθέη τῆς Ἱερᾶς Μονῆς Βρυούλων, ποὺ θὰ μᾶς παρουσιάση τὸν περὶ φθόνου λόγο τοῦ Μεγάλου Βασιλείου.

Ἡ Γερόντισσα Φιλοθέη ἐξῆρε τὴν ἐφευρετικότητα τοῦ π. Θεμιστοκλῆ στὴν ἐπιλογὴ θεμάτων καὶ κυρίως ἐπειδὴ ἐπιλέγει νὰ προβάλη τοὺς παλαιοὺς πατέρες, ὅπως πέρυσι τὸν Ἅγιο Ἰωάννη Χρυσόστομο κι ἐφέτος τὸν Μέγα Βασίλειο. Ὁ λόγος περὶ φθόνου τοῦ Μεγάλου Βασιλείου εἶναι ἀπὸ τὶς πιὸ συγκλονιστικὲς καὶ περιεκτικές. Ἔχει λεχθῆ ὅτι ἀκομη κι ἄν ἔλειπαν ὅλες οἱ ἄλλες ὁμιλίες του, θὰ ἀρκοῦσε αὐτὴ νὰ τὸν χαρακτηρίσουμε ἄριστο ψυχογράφο καὶ ψυχίατρο.

Ἀρχικὰ δίνει τὸν ὁρισμὸ τοῦ φθόνου σημειώνοντας: Ὁ φθόνος λέγει ὁ Μέγας Βασίλειος, ὡς πάθος καὶ ἀσθένεια τῆς ψυχῆς ὁρίζεται ὡς λύπη γιὰ τὴν εὐτυχία τοῦ διπλανοῦ μας· κι ὡς πάθος τοῦ ἀδύνατου πρὸς τὸν δυνατό.

Καρπὸς τοῦ φθόνου εἶναι ἡ ἀγνωμοσύνη καὶ ἡ ὑποκρισία. Μοναδικὸς τρόπος θεραπείας, νὰ θεωροῦμε τὰ παρόντα ὡς μηδαμινὰ καὶ νὰ ἀναζητοῦμε τὰ αἰώνια ἀγαθά.

Ἐν συνεχείᾳ ὁ Μέγας Βασίλειος σκιαγραφεῖ τὸ πρόσωπο τοῦ ἀνθρώπου ποὺ φθονεῖ. Τονίζει ὅτι «εἰς τὰς ψυχὰς τῶν ἀνθρώπων δὲν φυτρώνει κανένα πάθος ὀλεθριώτερον ἀπὸ τὸν φθόνον». Τὸν θεωρεῖ ὡς πηγὴ ὅλων τῶν κακῶν.

Προκαλεῖ μεγάλη φθορὰ στὸν ἄνθρωπο. Ὅπως ἡ σκουριὰ καταστρέφει τὸ σίδερο, ἔτσι ὁ φθόνος καταστρέφει τὸν ἄνθρωπο ποὺ τὸν κατέχει. Κι ἐπειδὴ ὁ φθόνος ὁρίζεται ὡς λύπη γιὰ τὴν εὐτυχία τοῦ πλησίον, ὁ φθονερὸς εἶναι μονίμως κατηφής, δὲν μπορεῖ νὰ χαρῆ τίποτε, ὅλο κάτι τοῦ φταίει, λυπᾶται μὲ τὴν πρόοδο τοῦ διπλανοῦ του, δὲν μπορεῖ νὰ συμμεριστῆ τὴν χαρὰ τοῦ διπλανοῦ του. Ἀντίθετα θεωρεῖ συμφορὰ τὴν εὐτυχία τοῦ διπλανοῦ του. Τὸ δρᾶμα μ’ αὐτὸν ποὺ ζηλεύει καὶ φθονεῖ τὴν εὐτυχία τοῦ διπλανοῦ του εἶναι ὅτι ντρέπεται νὰ τὸ ὁμολογήση. Καμιὰ φορά, σχολιάζει ἡ Γερόντισσα, θεωροῦμε ἁμαρτίες ἄλλα πράγματα ἢ ὅτι δὲν ἔχουμε ἁμαρτίες, ἐφ’ ὅσον δὲν κάνουμε χοντρὰ πράγματα. Καὶ σ’ αύτὰ τὰ τόσο λεπτὰ ποὺ μπαίνουν μέσα μας καὶ μᾶς φθείρουν δὲν τοὺς δίνουμε καὶ τόση σημασία. Καὶ λέει ὁ Ἅγιος: Ἐπειδὴ τίποτε ἀπὸ αὐτὰ δὲν θέλει νὰ ἐξομολογηθῆ, κρατᾶ κατάβαθα τὴν ἀσθένεια, ἡ ὁποία τοῦ σιγολυώνει καὶ κατατρώγει τὰ σπλάγχνα.

Ὁ Ἅγιος Νεκτάριος, ἀναφέρει ἡ Γερόντισσα, λέει ὅτι ὁ φθόνος εἶναι ἀπ’ ὅλα τὰ πάθη τὸ πιὸ ἄδικο καὶ τὸ πιὸ δίκαιο. Ἄδικο, γιατὶ ἐναντιώνεται σὲ ὅλα τὰ καλά, ἀλλὰ συνάμα εἶναι καὶ τὸ πιὸ δίκαιο, γιατὶ λιώνει αὐτοὺς ποὺ τὸ ἐνεργοῦν. Δηλαδή, ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος στρέφεται ἐναντίον τοῦ ἑαυτοῦ του καὶ αὐτοτιμωρεῖται.

Ὁ φθονερὸς θὰ πῆ καλὸ λόγο μόνο ὅταν ὑπάρχη δυστυχία. Θαυμάζει τὸν πλοῦτο μετὰ τὴν πτώχευση. Ἐπαινεῖ καὶ ἐυμνεῖ τὴν ὀμορφιά τοῦ σώματος καὶ τὴν ρωμαλεότητα καὶ τὴν καλὴ ὑγεία μετὰ τὴν ἀρρώστια. Κι αὐτὸ ὄχι ἀπὸ συμπόνοια ἀλλὰ ἀπὸ χαιρέκακη διάθεση, γιὰ νὰ κάνη τὸν ἄλλο νὰ πονέση περισσότερο. Εἶναι ἐχθρὸς τῶν παρόντων καὶ φίλος αὐτῶν ποὺ χάνονται.

Ὁ φθονερὸς ἄνθρωπος ἀγαπᾶ καὶ προτιμᾶ τὸ κακό. Χάνει τὴν ψυχική του εἰρήνη καὶ τότε χάνει καὶ τὸν ἔλεγχο τῶν πραγμάτων. Σὲ ἄλλη του ὁμιλία ὁ Μέγας Βασίλειος λέει ὅτι ὁ θυμὸς εἶναι στιγμιαία τρέλα. Τὸ Ἅγιο Πνεῦμα γιὰ νὰ ἐνεργήση πρέπει νὰ ἔχουμε ψυχικὴ ἰσορροπία. Ἡ Γερόντισσα Γαβριηλία ἔγραφε σ’ ἕνα γράμμα: Ἡ ζήλια εἶναι μεγάλο σκουλήκι. Ζηλεύουμε γιατὶ ὅλο μᾶς κάνει ἐντύπωση ὁ ἄλλος στὸ κάθε τι κι ὄχι ὁ ἑαυτός μας. Ὅμως ἂν τοποθετήσουμε χαμηλὰ τὸν ἑαυτό μας, ταὀτε ξαφνιαζόμαστε ὅταν μᾶς κάνουν μία τιμή.

Συνεχίζοντας ὁ Μέγας Βασίλειος τὴν ὁμιλία του ἀναφέρει παραδείγματα ποὺ πιστοποιοῦν ὅσα ἀνέφερε. Λέει ὁ Ἅγιος : Αὐτὸς ποὺ φθόνησε πρῶτος καὶ ἐξέπεσε ἀπὸ τὸν ἔνδοξο θρόνο του εἶναι ὁ διάβολος. Καὶ ἦταν ὁ φθόνος ποὺ τὸν ἐξαγρίωσε καὶ ἔγινε θεομάχος, ἐπειδὴ δυσανασχετοῦσε ἐναντίον τοῦ Θεοῦ γιὰ τὴν μεγάλη δωρεὰ Του πρὸς τὸν ἄνθρωπο καὶ ἐκδικεῖται τὸν ἄνθρωπο, γιατὶ δὲν μπορεῖ νὰ ἐκδικηθῆ τὸν Θεό. Ὁ φθόνος εἶναι ἀρρώστια κατὰ τοῦ Δημιουργοῦ. Στρεφόμεθα ἐναντίον τοῦ Θεοῦ, γινὀμαστε θεομάχοι καὶ καταλήγει σὲ παράλογη συμφορά. Ὁ ἱερὸς πατέρας χαρακτηρίζει τὸν φθόνο ὡς ἕνα δυσκολομεταχείριστο εἶδος ἔχθρας. Διότι ἡ εὐεργεσία τοὺς μὲν κατὰ διάφορον τρόπον ἐμπαθεῖς τοὺς κάμνει πιὸ ἥμερους, τὸν φθονερό ὅμως καὶ τὸν κακοήθη ἡ εὐεργεσία τὸν ἐρεθίζει ἀκόμη περισσότερο.

Μερικοὶ ἄνθρωποι πιστεύουν ὅτι τοὺς φθονοῦν, ὅτι ὅλοι μ’ αὐτοὺς ἀσχολοῦνται καὶ γίνονατι θύματα Βασκανίας. Ὁ Μέγας Βασίλειος δὲν δέχεται αὐτὴ τὴν ἑρμηνεία. Λέει σχετικά: οἱ δαίμονες ποὺ μισοῦν τὸ καλό, ὅταν εὕρουν διαθέσεις φιλικὲς σ’ αυτούς, μὲ κάθε τρόπο τὶς χρησιμοποιοῦν πρὸς τὸ δικό τους θέλημα, ὥστε νὰ χρησιμοποιοῦν στὴν υπηρεσία τοῦ θελήματός τους καὶ τὰ μάτια τῶν φθονερῶν. Ὁ φθονερὸς ἄνθρωπος παραδίδεται στὴν ὑπηρεσία τοῦ διαβόλου καὶ γίνεται ὄργανό του. Ἀποκαλεῖ τὸ πάθος τοῦ φθόνου ἀρραβώνα τῆς κολάσεως καὶ στέρηση τῆς βασιλείας.

Περιγράφοντας τὸ πρόσωπο τοῦ φθονεροῦ λέει: τὸ βλέμμα του εἶναι σκληρὸ καὶ σκοτεινό, τὸ πρόσωπο σκυθρωπό, ἡ ψυχή διάχυτη ἀπὸ τὸ πάθος, δὲν διαθέτει τὸ κριτήριο τῆς ἀληθείας γιὰ τὰ πράγματα. Γι᾽ αὐτοὺς δὲν ὑπάρχει πράξη ἀρετῆς ἄξια νὰ ἐπαινεθῆ· δὲν ὑπάρχει ἱκανότητα λόγου, στολισμένη μὲ τὴν σεμνότητα καὶ τὴν χάρη, οὔτε τίποτε ἄλλο ἀπὸ τὰ ἀξιοζήλευτα καὶ ἀξιοπρόσεκτα…. Τοὺς ἀρέσει ὅλα νὰ τὰ διαστρέφουν. Ὀνομάζουν τὸν μὲν γενναῖο θρασύ, τὸν δέ σώφρονα ἀναίσθητο, σκληρό τόν δίκαιο καί κακοῦργο τό φρόνιμο. Ἐπίσης τόν οἰκονόμον ὡς τσιγκούνη.

Στὴν συνέχεια ὁ Μέγας Βασίλειος προτείνει τρόπους νὰ μὴν ἀρρωστήσουμε ἀπὸ αὐτὸ τὸ πάθος κι ἄν ἀρρωστήσουμε πῶς νὰ ἀπαλλαγοῦμε:

1. «Ἐάν κατ᾽ ἀρχήν θεωρήσουμε ὅτι τίποτε ἀπό τά ἀνθρώπινα πράγματα δέν εἶναι μέγα οὔτε ἐξαίσιο. Αὐτὰ ἀπὸ μόνα τους δὲν ἔχουν ἐντός τους τὴν μακαριότητα.

2. Τὸ νὰ ἔχης ἀγαθά δὲν εἶναι κακό, τὸ θέμα εἶναι ἡ χρήση τους. Σωστὴ χρήση τους γίνεται ὅταν τὰ κρατᾶμε γιὰ τὸν ἑαυτό μας.

3. Ἐὰν ἐπιθυμῆς τὴν δόξα καὶ δὲν ἀνέχεσαι νὰ εἶσαι δεύτερος, ἐσὺ νὰ τρέψης σὰν κάποιο ρεῦμα τὴν φιλοδοξία σου πρὸς τὴν ἀπόκτηση τῆς ἀρετῆς.

Τελειώνει τὴν ὁμιλία του μιλώντας γιὰ τὴν ὑποκρισία, ποὺ εἶναι καρπὸς τοῦ φθονου. Νὰ ἔχη ὁ φθονερὸς διπλῆ συμπεριφορά. Παρομοιάζει τὸν φθονερό μὲ ὕφαλο.

Τελειώνει μὲ τὴν προτροπὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου:

«Μὴ γενώμεθα κενόδοξοι, ἀλλήλοις προκαλούμενοι, ἀλλήλοις φθονοῦντες», ἀλλὰ «μᾶλλον χρηστοί, εὔσπλαγχνοι χαριζόμενοι αὐτοῖς ὡς καὶ ὁ Θεὸς ἐχαρίσατο ἡμῖν»

Στὶς 8:00 μ.μ. στὸ Ἐνοριακὸ Ἀρχονταρίκι ἡ Γερόντισσα Φιλοθέη συζήτησε μὲ τοὺς ἐνορίτες καὶ ἀπάντησε σὲ ἐρωτήματα. Ἀκολούθησε τὸ Μικρὸ Ἀπόδειπνο μετὰ Χαιρετισμῶν στὴν Ὑπεραγία Θεοτόκο καὶ ἡ μονολόγιστη εὐχή.

Στὶς 9:30 μ.μ. ὁλοκληρώθηκαν οἱ πνευματικὲς ἐκδηλώσεις τῆς ἡμέρας μὲ Μικρὰ Ἀγρυπνία μετ’ Ἀρτοκλασίας. Τὴν Ἀγρυπνία ἐτέλεσε ὁ Αἰδεσιμολογιώτατος Πρωτοπρεσβύτερος π. Σπυρίδων Μωραΐτης, Προϊστάμενος τοῦ Ἱεροῦ Ναοῦ Κοιμήσεως Θεοτόκου Κορωπίου, καὶ ὁμίλησε προσηκόντως. Ἔψαλε ὁ Λαμπαδάριος τοῦ Ἱ. Ναοῦ Ἁγίου Δημητρίου Βύρωνα κ. Χαράλαμπος Θωμόπουλος.