Ἱερώτατε Μητροπολῖτα Χαλκηδόνος κ. Ἐμμανουήλ, Πρόεδρε τῆς Ὀργανωτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Συνεδρίου, 

Ἐξοχώτατε κ. Πρέσβυ,

Τιμιώτατοι ἀδελφοί Ἱεράρχαι,

Εὐλαβέστατοι πατέρες καί μονασταί, 

Ἐντιμολογιώτατοι Ἄρχοντες,

Ἐλλογιμώτατοι ὁμιληταί, 

Ἐκλεκτή ὁμήγυρις, 

Μετά πολλῆς χαρᾶς συμμετέχομεν εἰς τό ἐπετειακόν τοῦτο Συνέδριον ἐπί τῇ συμπληρώσει δεκαετίας ἀπό τῆς πραγματοποιήσεως τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας εἰς τήν Ὀρθόδοξον Ἀκαδημίαν Κρήτης κατά Ἰούνιον τοῦ 2016, ἑνός καθοριστικοῦ διά τήν αὐτοσυνειδησίαν καί τήν πορείαν τῆς συγχρόνου Ὀρθοδοξίας ἐκκλησιαστικοῦ γεγονότος.

Καλωσορίζομεν πάντας ὑμᾶς ἐγκαρδίως καί σᾶς εὐχαριστοῦμεν διά τήν πρόθυμον προσέλευσιν καί τήν παρουσίαν σας. Πολλαί εὐχαριστίαι ἀνήκουν εἰς τούς μοχθήσαντας διά τήν προετοιμασίαν τοῦ Συνεδρίου.

Ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ Προέδρου αὐτῆς, ἐκφράζομεν τήν Πατριαρχικήν ἡμῶν εὐαρέσκειαν πρός τά μέλη τῆς Ὀργανωτικῆς Ἐπιτροπῆς καί πρός τήν Γραμματείαν. Ὄντως καλόν ἔργον ἐτέλεσαν. 

Ἐπιθυμοῦμεν, εἰς τήν ἀρχήν τῆς ὁμιλίας μας, νά μνησθῶμεν ὅλων ἐκείνων τῶν πρωταγωνιστῶν τῆς προετοιμασίας τῆς Συνόδου, οἱ ὁποῖοι ἀνεδείχθησαν εἰς ἐμβληματικάς φυσιογνωμίας τῶν Ἐκκλησιῶν των, νά τιμήσωμεν τήν μνήμην των καί νά δεηθῶμεν τοῦ Κυρίου τῆς δόξης ὅπως ἀναπαύῃ αὐτούς ἐν Χώρᾳ Ζώντων καί ἐν Σκηναῖς Δικαίων. 

Οἱ παλαιότεροι μεταξύ ἡμῶν ἔχουν γνῶσιν καί συνείδησιν τῶν δυσχερειῶν τοῦ ὅλου ἐγχειρήματος, δεδομένου ὅτι ἡ πλειονότης τῶν Ὀρθοδόξων εὑρίσκετο ἐντός τοῦ λεγομένου Σιδηροῦ Παραπετάσματος, ἐν συνεχείᾳ δέ ἐβίωσεν ἐπί δύο δεκαετίας ποικίλας περιπετείας μετά τήν πτῶσιν τῶν κομμουνιστικῶν καθεστώτων.

Αἱ δυσχέρειαι ἐμάκρυναν, δέν ἀνέκοψαν ὅμως τήν πορείαν πρός τό ἐφετόν. Τό δέ Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον εἰργάσθη σθεναρῶς καί θυσιαστικῶς, δέν ἐφείσθη κόπων καί δαπανῶν, πάντοτε μέ προσήλωσιν εἰς τόν στόχον τῆς συγκλήσεως τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου.

Καί ὅταν ἔφθασεν ἡ ὥρα, εἴχομεν τήν ἀμέριστον συμπαράστασιν τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, τῆς ἐν Κρήτῃ Ἐκκλησίας, τῶν τοπικῶν Ἀρχῶν, τῆς Ὀρθοδόξου Ἀκαδημίας Κρήτης καί ἄλλων φορέων τῆς νήσου.

Εὐχαριστοῦμεν, καί ἀπό τοῦ βήματος τούτου, πάντας διά τήν συμβολήν των εἰς τήν ἐπίλυσιν πολλῶν τεχνικῶν καί ὀργανωτικῶν θεμάτων, ζητημάτων ἀσφαλείας καί ἐπικοινωνίας καί δι᾿ ὅλας τάς διευκολύνσεις. Ἐκφράζομεν ἐπίσης τήν Πατριαρχικήν ἡμῶν εὐαρέσκειαν πρός ὅσους ποικιλοτρόπως καί γενναίως συνέβαλον εἰς τήν ἐπιτυχῆ ὁλοκλήρωσιν τοῦ ἐγχειρήματος. 

Δοξάζομεν τόν Τρισάγιον Θεόν, τόν ἀξιώσαντα τήν Ἐκκλησίαν Του νά πραγματοποιήσῃ τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Σύνοδον αὐτῆς, ἡ ὁποία ἔφερεν εἰς πέρας, κατά τό πνεῦμα καί τό γράμμα τῆς Ὀρθοδόξου συνοδικῆς καί κανονικῆς παραδόσεως, τό ἔργον της καί ἔδωκε τήν κατά Χριστόν μαρτυρίαν εἰς τόν λαόν τοῦ Θεοῦ καί εἰς τόν κόσμον ὅλον.

Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος ὠργανώθη κοινῇ συμβολῇ τῶν Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν ὑπό τήν προεδρίαν, τήν συντονιστικήν εὐθύνην καί τήν ἀνύστακτον φροντίδα τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου.

Αὐτό τοῦτο τό γεγονός τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης καί αἱ ἀποφάσεις αὐτῆς ἀποτελοῦν σημαντικόν κεφάλαιον τῆς συνοδικῆς ταυτότητος καί ἱστορίας τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καί Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, βεβαίαν δέ καί τιμαλφεστάτην παρακαταθήκην διά τάς ἐπερχομένας γενεάς τῶν Ὀρθοδόξων. 

Κατά τήν μακράν πορείαν πρός τήν Σύνοδον, αἱ Πανορθόδοξοι Διασκέψεις, αἱ Εἰδικαί Προπαρασκευαστικαί Ἐπιτροπαί, αἱ Προσυνοδικαί Πανορθόδοξοι Διασκέψεις, ἀλλά καί αἱ Συνάξεις τῶν Ὀρθοδόξων Προκαθημένων,  τάς ὁποίας ἐνεκαινίασεν ἡ ἡμετέρα Μετριότης ἅμα τῇ ἀναρρήσει αὐτῆς εἰς τόν Οἰκουμενικόν Θρόνον, ἀπετέλεσαν ζωτικήν ἔκφρασιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς αὐτοσυνειδησίας καί ζωῆς τῆς Ὀρθοδοξίας εἰς τήν ἐποχήν μας, τό κάτοπτρον τῆς συνεργασίας καί τῶν ἐντάσεων εἰς τάς διορθοδόξους σχέσεις, τῶν θεολογικῶν συζητήσεων καί ἀντιπαραθέσεων, ὡς καί τῶν περιπετειῶν τῆς Οἰκουμενικῆς Κινήσεως. 

Οἱ Ὀρθόδοξοι πιστοί καί ὁ λοιπός χριστιανικός κόσμος δικαίως ἔτρεφον προσδοκίας, ὅτι ἡ ἀναμενομένη Σύνοδος δέν θά ἦτο μία ἐσωστρεφής σύναξις, ἀλλά μία πειστική μαρτυρία περί τῆς ζώσης χριστιανικῆς παρουσίας ἐν τῷ συγχρόνῳ κόσμῳ.

Ἡ ληφθεῖσα ἐπί τῇ βάσει ἐξωεκκλησιαστικῶν κριτηρίων καί ἀνακοινωθεῖσα τήν δωδεκάτην ὥραν ἀπόφασις τεσσάρων Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν, ἤτοι τῶν Πατριαρχείων Ἀντιοχείας, Ρωσσίας, Βουλγαρίας καί Γεωργίας, νά μή συμμετάσχουν εἰς τάς ἐργασίας τῆς Συνόδου προεκάλεσε θλῖψιν πολλήν, ἐδοκίμασε τήν λειτουργίαν τῆς συνοδικότητος εἰς τήν Ὀρθοδοξίαν, οὐδόλως ὅμως ἔθιξε τήν συνοδικήν ταυτότητά της.

Ὄντως, οὐδείς θεολογικός ἤ ἐκκλησιολογικός λόγος ὑφίστατο διά τήν μή πραγματοποίησιν τῆς Συνόδου. Εἶναι βέβαιον ὅτι ἀναβολή τῆς συγκλήσεώς της θά ἐσήμαινεν ὁριστικήν ματαίωσίν της -καί ἴσως αὐτό ἐπεθύμουν καί ἐπεδίωκόν τινες. 

Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας συνῆλθε καί ἐπραγματοποίησε τό ἔργον της ἐν ἀδελφικῇ συνεργασίᾳ. Τά κείμενα τῆς Συνόδου ἐκφράζουν αὐθεντικῶς καί μετά θεολογικῆς ἀρτιότητος τήν πιστότητα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας εἰς τήν ἀδιαλείπτως βιωθεῖσαν καί βιουμένην ἐν αὐτῇ Παράδοσιν τῆς Ἀληθείας καί ἀποτελοῦν πολύτιμον πνευματικόν θησαυρόν διά τήν ἀνά τήν οἰκουμένην Ὀρθοδοξίαν.

Ὑπόδειγμα καί πηγή ἐμπνεύσεως εἰς τό συνοδικόν ἔργον καί εἰς τήν ἀξιολόγησιν τῶν κειμένων ἦτο ἡ θεολογία τῶν Πατέρων τῆς Ἐκκλησίας. Μία θεολογία ὑπαρξιακή εἰς ὅλας τάς ἐκφάνσεις της, πάντοτε ἐμπειρική καί συγκεκριμένη, ποτέ ἄσαρκος καί ἀφῃρημένη.

Θεολογία ἡ ὁποία συνέδεε τήν πίστιν μέ τήν ζωήν, τήν θεωρίαν μέ τήν πρᾶξιν, ἀπόκρισις τῆς Ἐκκλησίας εἰς τάς ἀγωνίας, τούς φόβους, τάς ἀπορίας τῆς ἐλευθερίας καί τάς ἐλπίδας τοῦ ἀνθρώπου. Ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ, τά κείμενα τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου εἶναι ἐπίκαιρος διατύπωσις τῆς «βιωμένης παραδόσεως» τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία παραμένει ἀναλλοίωτος εἰς τούς αἰῶνας. Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία παρουσιάζεται διά τῶν ἀποφάσεών της εἰς τήν Σύνοδον τῆς Κρήτης ὡς Ἐκκλησία ἀκλονήτου πιστότητος εἰς τήν παράδοσιν τῆς συνοδικότητος, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ ἁπτήν ἔκφρασιν τῆς καθολικότητός της καί πηγήν τῆς ἐγκοσμίου μαρτυρίας της. 

Τά κείμενα αὐτά ἀναφέρονται εἰς τήν ὀργάνωσιν, τήν κανονικήν δομήν, τήν λειτουργικήν ζωήν τῆς Ἐκκλησίας καί τήν Ὀρθόδοξον πνευματικότητα, εἰδικώτερον εἰς τήν Ὀρθόδοξον Διασποράν, τό Αὐτόνομον, τό μυστήριον τοῦ Γάμου καί τήν σπουδαιότητα τῆς νηστείας -εἰς τά τοῦ οἴκου τῆς Ἐκκλησίας δηλονότι-, ὡς καί εἰς τάς σχέσεις της μέ τόν λοιπόν χριστιανικόν κόσμον καί εἰς τήν ἀποστολήν καί τήν ποιμαντικήν μαρτυρίαν αὐτῆς σήμερον.

Προβάλλουν τήν αὐτοσυνειδησίαν τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ὡς τῆς Μιᾶς, Ἁγίας, Καθολικῆς καί Ἀποστολικῆς Ἐκκλησίας, τήν εὐαισθησίαν καί τήν θεάρεστον μέριμναν αὐτῆς διά τόν ἄνθρωπον καί τήν ἐν Χριστῷ καί κατά Χριστόν βιοτήν αὐτοῦ, ὑπογραμμίζουν τό ἐνδιαφέρον τῆς Ὀρθοδοξίας διά τήν κτίσιν, διά τήν κοινωνίαν καί τόν πολιτισμόν. Δίδουν τοιουτοτρόπως, ἐπί τῇ βάσει τῶν κεντρικῶν θεολογικῶν παραδοχῶν τῆς πίστεώς μας, ἀπάντησιν εἰς ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιρρίπτουν εἰς τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ἀδιαφορίαν διά τόν κόσμον καί τήν ἱστορίαν ἐν ὀνόματι τοῦ οὐρανοῦ καί τῆς αἰωνιότητος.

Τά συνοδικά κείμενα λειτουργοῦν ὡς πηγή ἐμπνεύσεως καί ἀξιακοῦ προσανατολισμοῦ διά τούς Ὀρθοδόξους πιστούς, οἱ ὁποῖοι ἀγωνίζονται νά συνδυάσουν εἰς τήν ζωήν των τήν πιστότητα εἰς τάς πατρῴας παραδόσεις καί τήν ἰδιότητα τοῦ συγχρόνου ἀνθρώπου.

Τά θεολογικῶς ἀρτιότατα συνοδικά κείμενα ἀκυρώνουν ἐκ τῶν προτέρων καί τούς θορυβώδεις αὐτοκλήτους κριτάς τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου, οἱ ὁποῖοι, μέ τόν οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν ζῆλον των, ἀμφισβητοῦν τήν κανονικότητα αὐτῆς, ἀκόμη καί πρό τῆς συγκλήσεώς της, καί τήν Ὀρθοδοξίαν τῶν ἀποφάσεών της, σκανδαλίζοντες οὕτω καί διχάζοντες τόν λαόν τοῦ Θεοῦ. 

Κατά τήν ὁμιλίαν μας εἰς τήν Θείαν Λειτουργίαν ἐν τῷ Ἱερῷ Ναῷ Ἁγίου Παύλου Χανίων, τήν 26ην Ἰουνίου 2016, τελευταίαν ἡμέραν τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου, εἴπομεν τά ἑξῆς: «Αἱ συνοδικαί ἀποφάσεις πρέπει νά ἐνταχθοῦν εἰς τήν ζωήν τῶν κατά τόπους Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, νά κοινοποιηθοῦν εἰς τάς ἐνορίας, τάς Ἱεράς Ἀρχιεπισκοπάς καί Μητροπόλεις, εἰς τάς Ἱεράς Μονάς, νά συζητηθοῦν εἰς τάς Θεολογικάς καί Ἐκκλησιαστικάς Σχολάς, νά εἰσαχθοῦν εἰς τήν κατήχησιν καί τήν παιδείαν τῆς νεότητος, νά καρποφορήσουν εἰς τήν ποιμαντικήν διακονίαν καί εἰς τάς ἐν τῷ κόσμῳ δράσεις τῆς Ἐκκλησίας.

Ἡ διαδικασία προσλήψεως καί ἐφαρμογῆς τῶν θεσπισμάτων τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἀποτελεῖ οὐσιαστικήν ἔκφρασιν τῆς συνοδικῆς αὐτῆς ταυτότητος, τρόπον τινά, “σύνοδον μετά τήν Σύνοδον”». 

Ποίαν ὄψιν εἶχε κατά τήν πρώτην δεκαετίαν μετά τήν Σύνοδον τῆς Κρήτης αὐτή ἡ διαδικασία προσλήψεως καί θεολογικῆς καί ποιμαντικῆς ἀξιοποιήσεως τῶν συνοδικῶν ἀποφάσεων; Τά κείμενα τῆς Συνόδου μετεφράσθησαν εἰς διαφόρους γλώσσας ἀπό τάς Ἐκκλησίας, αἱ ὁποῖαι συμμετέσχον καί ἀπό ἄλλους θεολογικούς καί ἐκκλησιαστικούς φορεῖς.

Ὠργανώθησαν πολλά συνέδρια διά τήν Σύνοδον τῆς Κρήτης, μέ μεγαλύτερον ἐκεῖνο τῆς Θεσσαλονίκης ( 21-25 Μαΐου 2018). Εἰς τάς Θεολογικάς Σχολάς τῆς Ἑλλάδος ἐνετάχθησαν εἰς τό Πρόγραμμα Σπουδῶν μαθήματα περί τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου. Τό αὐτό συνέβη καί εἰς τό ἡμέτερον Ἰνστιτοῦτον Μεταπτυχιακῶν Σπουδῶν Ὀρθοδόξου Θεολογίας ἐν Chambésy Γενεύης.

Ἐγράφησαν εἰς τάς Θεολογικάς Σχολάς πολλαί διπλωματικαί μεταπτυχιακαί ἐργασίαι μέ θέμα τήν Σύνοδον τῆς Κρήτης, καθώς καί διδακτορικαί διατριβαί. Ἐκυκλοφορήθησαν, ἐπίσης, ἀξιόλογοι μονογραφίαι περί τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου.

Τά συνέδρια, αἱ ἡμερίδες, τά πολλά δημοσιεύματα, τά ἀφιερωματικά τεύχη ἐπιστημονικῶν περιοδικῶν καί αἱ σχετικαί συζητήσεις ἀνέδειξαν τάς θεολογικάς, τάς ἐκκλησιολογικάς καί τάς άνθρωπολογικάς ἀρχάς ἐπί τῶν ὁποίων ἐστηρίχθησαν τά κείμενα τῆς Συνόδου. Προεβλήθη ἡ θεοστήρικτος μαρτυρία τῆς Συνόδου καί ἡ ἀξία της ὡς προτάσεως ζωῆς ἐν Χριστῷ καί κατά Χριστόν, ὡς μηνύματος ἐκκλησιοτραφοῦς ἐλευθερίας. 

Αἱ ἀποφάσεις τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης ἐλειτούργησαν ὡς ἔμπνευσις διά τήν σύνταξιν τοῦ κειμένου τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου «”Ὑπέρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς”. Τό κοινωνικόν ἦθος τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας», συνταχθέντος ὑπό ὁρισθείσης ὑπό τῆς περί ἡμᾶς Ἁγίας καί Ἱερᾶς Συνόδου ἐπιτροπῆς Θεολόγων, μέ ἐπί κεφαλῆς τόν καθηγητήν Ἱερολογιώτατον Ἀρχιδιάκονον τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου κ. Ἰωάννην Χρυσαυγῆν. Ὅπως γνωρίζετε, εἰς τό παρόν Συνέδριον ἀφιερώνεται εἰδική συνεδρία εἰς τό κείμενον αὐτό.     

Ἡ Μετριότης ἡμῶν, εἰς ὅλας τάς Ἐγκυκλίους, τάς ἑορτίους Ἀποδείξεις καί τάς ἐπισήμους ὁμιλίας ἀνεφέρετο εἰς τήν Σύνοδον τῆς Κρήτης καί  παρέπεμπεν εἰς τά κείμενά της. Ἐξ ἄλλου, καί εἰς τήν ζωήν τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας καί ἀνά τήν οἰκουμένην ὑπάρχει καθ᾿ ὅλην τήν δεκαετίαν 2016-2026 ἡ πνοή καί ἡ σφραγίς τῶν ἀποφάσεων τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου, ὄντως ὡς «σύνοδος μετά τήν Σύνοδον». Εὐχαριστοῦμεν καί εὐλογοῦμεν πάντας τούς συντελεστάς αὐτῆς τῆς παρουσίας καί μαρτυρίας. 

Θά συνεχίσωμεν νά ἐργαζώμεθα διά τήν περαιτέρω πρόσληψιν, τήν συστηματικωτέραν θεολογικήν ἀνάλυσιν καί τήν εὐρυτέραν ποιμαντικήν ἀξιοποίησιν τῶν ἀποφάσεων τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης καί διά τήν ἀποτίμησιν τοῦ συνολικοῦ ἔργου της. Εἰς τήν προσπάθειαν αὐτήν θά συνεισφέρῃ μεγάλως καί ἡ πρόσφατος ἔκδοσις τῶν Πρακτικῶν τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου, ἡ ὁποία καθιστᾷ τά συνοδικά κείμενα εὐχερῶς προσβάσιμα.

Τά Πρακτικά δίδουν εἰς κάθε ἐνδιαφερόμενον τήν δυνατότητα καί τήν εὐκαιρίαν νά ἀνακαλύψῃ τό θεολογικόν βάθος καί τήν διαμόρφωσιν τῶν κειμένων καί νά ἐκτιμήσῃ τόν μόχθον τῶν συμβαλόντων διά τήν προσφορωτέραν καί θεολογικῶς ἀρτιωτέραν διατύπωσιν τοῦ περιεχομένου τοῦ κάθε κειμένου.

Ἐκφράζομεν τήν Πατριαρχικήν ἡμῶν εὐαρέσκειαν καί τόν δίκαιον ἔπαινον πρός τούς ὑπευθύνους καί ἐπιπόνως ἐργασθέντας διά τήν προετοιμασίαν τοῦ κειμένου τῶν Πρακτικῶν ἐξ ἀρχῆς καί μέχρι τῆς παραδόσεως αὐτῶν πρός ἔκδοσιν, τόν τότε Ἀρχιγραμματέα τῆς Ἁγίας καί Ἱερᾶς Συνόδους, νῦν Ἱερώτατον Μητροπόλιτην Σμύρνης κ. Βαρθολομαῖον, τόν Ἐντιμολογιώτατον Καθηγητήν κ. Βλάσιον Φειδᾶν καί τό καθ᾽ ἡμᾶς Α´ Πατριαρχικόν Γραφεῖον, μέ ἐπί κεφαλῆς τόν Ἐντιμολογιώτατον Ἄρχοντα καί Καθηγητήν κ. Κωνσταντῖνον Δεληκωσταντῆν.   Εὐχαριστοῦμεν ἐπίσης ἀπό καρδίας τόν Ἱερώτατον Μητροπολίτην Φαναρίου κ. Ἀγαθάγγελον, Γενικόν Διευθυντήν τῆς Ἀποστολικῆς Διακονίας τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος μετά τῶν προθύμων συνεργατῶν αὐτοῦ διά τό ἐπιτυχές καί εὐλογημένον, χρήσιμον καί ἀπαραίτητον ἐκδοτικόν τοῦτο ἐγχείρημα. 

Συνοδικότης εἶναι μία ἄλλη λέξις διά τήν λειτουργίαν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς μέ πιστότητα εἰς τήν Παράδοσιν τῆς Ἀληθείας. Ἡ θεολογία ὁμιλεῖ περί τῆς «συνοδικῆς φύσεως» τῆς Ἐκκλησίας, περί «συνοδικῆς ὀντολογίας τῆς Ἐκκλησίας στήν ὁλότητα τῆς οὐσίας καί τῆς ζωῆς της» (Ἀ. Σμέμαν, Ἡ ἀποστολή τῆς Ἐκκλησίας στόν σύγχρονο κόσμο, ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἁθήνα 1983, σ. 200 καί 201). Ὅλη ἡ ζωή τῆς Ἐκκλησίας εἶναι «συνοδική». Θεία λατρεία, διδασκαλία καί κήρυγμα, ποιμαντική καί κοινωνική μαρτυρία ἐν τῷ κόσμῳ, ἐκφράζουν τήν συνοδικήν ὑφήν τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ συνοδικότης εἶναι ὁ τρόπος ὑπάρξεως καί λειτουργίας τῆς Ἐκκλησίας, εἶναι τό «ἦθος» της.

Εἶναι δέ αὐτονόητον ὅτι ἡ συνοδικότης δέν ἐξαντλεῖται εἰς τήν σύγκλησιν καί λειτουργίαν τῶν Συνόδων. Ἡ ὁλοκλήρωσις τῆς συνοδικῆς ἐργασίας ὡς ἐσωτερικῆς θεσμικῆς διαδικασίας δέν σημαίνει πλήρωσιν τοῦ συνοδικοῦ ἔργου ὡς θεμελιώδους λειτουργίας τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ ἐφαρμογή τῶν συνοδικῶν ἀποφάσεων εἰς τόν ἐγκόσμιον βίον τοῦ λαοῦ τοῦ Θεοῦ ἀποτελεῖ σημαντικήν πτυχήν τῆς συνοδικῆς λειτουργίας καί ἀπαιτεῖ, ὁμοῦ μετά τοῦ συνοδικοῦ φρονήματος, τήν ἐμπεριστατωμένην γνῶσιν τοῦ πεδίου ἐφαρμογῆς τῶν ἀποφάσεων αὐτῶν. 

Ἐν τῇ ἐννοίᾳ ταύτῃ, ὅταν ὁμιλῶμεν περί «Προοπτικῶν» τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου, μετά τήν συμπλήρωσιν τῆς πρώτης δεκαετίας ἀπό τῆς συγκλήσεώς της, ἀναφερόμεθα εἰς τήν εὐρυτέραν λειτουργίαν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ζωῆς μέ πρόσληψιν καί ἐπικαιροποίησιν κεντρικῶν διαστάσεων τῶν ἀποφάσεών της, ἐντός συνόλου τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ ἔργου, ἐν ἀκλονήτῳ βεβαιότητι ὅτι ὁ φιλανθρώπως πάντα οἰκονομῶν Θεός τῶν Πατέρων ἡμῶν, ὁ ὁδηγήσας τά βήματα τῶν Ὀρθοδόξων εἰς τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Σύνοδον καί εὐλογήσας τήν διεξαγωγήν αὐτῆς, θά στηρίξῃ καί τήν καρποφορίαν τοῦ συνοδικοῦ ἔργου καί θά ἐνισχύσῃ τήν συνεργασίαν τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καί τήν κοινήν μαρτυρίαν αὐτῶν ἐν τῷ συγχόνῳ κόσμῳ, ἐπ᾿ ἀγαθῷ τοῦ λαοῦ Αὐτοῦ καί πρός δόξαν τοῦ ὑπεραγίου ὀνόματός Του. 

Ἡ ζωτική μαρτυρία περί τῆς ἐν Χριστῷ σωτηρίας τοῦ ἀνθρώπου, τῆς ἀνακαινίσεως τῶν πάντων καί τῆς προσδοκίας τῆς ἐσχατολογικῆς Βασιλείας τοῦ ἐν Τριάδι Θεοῦ εἶναι ἀδύνατον νά δοθῇ ἀπό μίαν «κλειστήν» καί σκυθρωπήν Ὀρθοδοξίαν. Τό ἔργον τῆς Ἐκκλησίας ἀπειλεῖται τόσον ἀπό τάς ἀκρότητας τῆς ἐκκοσμικεύσεως, ὅσον καί ἀπό τήν ἄγονον ἐσωστρέφειαν. Ὁ τοποθετηθείς «ὑπό τόν μόδιον» λύχνος δέν φωτίζει.

Ποτέ εἰς τήν πορείαν της ἐν τῷ κόσμῳ ἡ κλειστότης δέν ἐξέφραζεν αὐθεντικῶς τήν Ἐκκλησίαν καί ποτέ δέν τήν ὠφέλησεν, ἀφοῦ ἡ ἐσωστρέφεια δέν ἀποτελεῖ ὀρθήν κατανόησιν τοῦ «οὐκ ἐκ τοῦ κόσμου» χαρακτῆρος της. Ἡ Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ εἶναι «τό θαῦμα τοῦ καινοῦ» ἐν τῷ κόσμῳ, εἶναι ὁ «ἐλευθερωτής» τῆς ἱστορίας καί ὄχι ὁ «ἀντίπαλός» της. Προσφυέστατον εἶναι τό ρηθέν: «Ἡ Ὀρθοδοξία εἶναι φῶς, καί μόνον ὅ,τι εἶναι φῶς εἶναι Ὀρθοδοξίας». 

Ἐν τῷ πνεύματι τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης, ἡ μαρτυρία τῆς Ἐκκλησίας ὀφείλει νά εἶναι μαρτυρία ἐλευθερίας. Ὁ Χριστός εἶναι ἐλευθερωτής καί ἡ Ἐκκλησία Του εἶναι κίνημα καί τόπος «βιωμένης ἐλευθερίας». Ὅλη ἡ ἀλήθεια περί τῆς ἐλευθερίας συμπυκνώνεται εἰς τήν ἀξονικήν φράσιν τοῦ Ἀποστόλου Παύλου: «Τῇ ἐλευθερίᾳ […] Χριστός ἡμᾶς ἠλευθέρωσε» (Γαλ. ε’, 1).

Αὐτή βιοῦται ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ ὡς συνελευθερία, ὡς κοινωνία τῶν προσώπων καί ὡς «ἀληθεύειν ἐν ἀγάπῃ». Καί ὁ Εὐαγγελιστής Ἰωάννης δίδει ἰδιαιτέραν ἔμφασιν εἰς τήν ἀλήθειαν ὡς ἐλευθερίαν καί εἰς τήν ἐλευθερίαν ὡς ἀλήθειαν, ἡ ὁποία εἶναι ὁ Χριστός. «Ἐάν ὑμεῖς μείνητε ἐν τῷ λόγῳ τῷ ἐμῷ, ἀληθῶς μαθηταί μού ἐστε, καί γνώσεσθε τήν ἀλήθειαν, καί ἡ ἀλήθεια ἐλευθερώσει ὑμᾶς» (Ἰωάν. η’, 31-32). 

Εἰς τήν ζωήν τῆς Ἐκκλησίας τό μυστήριον τῆς ἐλευθερίας ἀποκαλύπτεται εἰς ὅλον του τό ὑπαρξιακόν καί κοινωνικόν βάθος. Ἡ ὑψίστη ἐλευθερία τοῦ Χριστιανοῦ εἶναι τό «τέλος τοῦ δικαιώματος», ἐφ᾿ ὅσον αὐτό ταυτίζεται μέ τό «ζητεῖν τά ἑαυτοῦ». Ἡ ἐν Χριστῷ ἐλευθερία εἶναι, ὅπως ἔχει γραφῆ, «ὄχι μόνον θυσία τοῦ ἔχειν, ἀλλά προπαντός τοῦ εἶναι μας». Ὁ Χριστός ἀπορρίπτει τό «θησαυρίζειν ἐν ἑαυτῷ» τοῦ ἄφρονος πλουσίου (Λουκ. ιβ’, 16-21), ἀλλά καί τήν αὐτοδικαιωτικήν κενοδοξίαν τοῦ Φαρισαίου (Λουκ. ιη’, 9-14). Ἡ χριστοδώρητος ἐλευθερία εἶναι ὁ «νέος οἶνος», ὁ ὁποῖος διαρρηγνύει τούς «παλαιούς ἀσκούς» (Ματθ. θ’, 17). Εἰς τήν ἐποχήν μας, ἐποχήν τῶν πολλῶν ἐλευθεριῶν, ἡ Ἐκκλησία εἶναι φανέρωσις ἐκείνης τῆς ἐλευθερίας, ἡ ὁποία δέν εἶναι ἀνθρώπινον κατόρθωμα, ἀλλά δωρεά τῆς Θείας Χάριτος, gratia gratis data, εἶναι ὄχι «κτῆσις, ἀλλά σχέσις». Μιᾶς ἐλευθερίας, ἡ ὁποία ἀναπτερώνει τάς δημιουργικάς δυνάμεις τοῦ ἀνθρώπου, διευρύνει καί ἐνισχύει τήν καλήν μαρτυρίαν του ἐν τῷ κόσμῳ, ἀπαλλάσσει τήν ζωήν καί τά ἔργα του ἀπό τό στίγμα τῆς ματαιότητος.  

Εἰς τό κέντρον τῆς παρακαταθήκης τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου ἀνήκει ἡ μέριμνα διά τήν νεότητα. Οἱ νέοι καί αἱ νέαι καλοῦνται νά ἐνταχθοῦν ἐνεργῶς εἰς τήν ζωήν της, μέ πυρῆνα τήν πίστιν εἰς τόν Θεόν καί τήν ἀγάπην πρός τόν πλησίον, τόν συνάνθρωπον, τόν ἀδελφόν. Τό εἶναι ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ εἶναι συνεῖναι, κοινωνία σχέσεων. Τό «καινόν» εἶναι τό «κοινόν», «κοινή ἐλευθερία», κοινή ἐλπίς τῆς «κοινῆς βασιλείας». Εἶναι συμπόρευσις μετά τῶν ἀδελφῶν καί συνοδοιπορία μετά τοῦ Κυρίου, κατά τόν λόγον Αὐτοῦ: «οὗ γάρ εἰσι δύο ἤ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τό ἐμόν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν» (Ματθ. ιη’, 20). Ὁ Χριστός, ὅπως γράφει ὁ Ἅγιος Νικόλαος Καβάσιλας, ἔδειξε «πρῶτος καί μόνος […] τόν ἀληθινόν ἄνθρωπον καί τέλειον καί τρόπων καί ζωῆς καί τῶν ἄλλων ἕνεκα πάντων» (Νικολάου Καβάσιλα, Περί τῆς ἐν Χριστῷ ζωῇς, ΣΤ΄, PG 150, 680). Ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ, ἡ νέα γενεά ἀποκτᾷ τήν ὀρθήν ὀπτικήν διά τά κοινωνικά δρώμενα καί τάς πολιτισμικάς ἐξελίξεις, διά τό νόημα τῆς ἐπιστημονικῆς καί τεχνολογικῆς προόδου, καί δύναται νά κτίσῃ ἐπί σταθερόν θεμέλιον τό μέλλον της. Ὁ ἐνθουσιασμός τῶν νέων, ὁ δυναμισμός καί ἡ ροπή των πρός δρᾶσιν ἐμπλουτίζονται μέ νέα κίνητρα διά τῆς συμμετοχῆς των εἰς τήν ἐκκλησιαστικήν ζωήν καί ἀποκτοῦν νέαν κατεύθυνσιν καί προοπτικήν. Ἡ Ἐκκλησία προσφέρει εἰς τούς νέους «ὄχι ἁπλῶς “βοήθειαν”, ἀλλά τήν “ἀλήθειαν” τῆς θεανθρωπίνης καινῆς ἐν Χριστῷ ζωῆς». Οἱ συνοδικοί Πατέρες τῆς Κρήτης καλοῦν τούς νέους «νά συνειδητοποιήσουν ὅτι εἶναι φορεῖς τῆς μακραίωνος καί εὐλογημένης παραδόσεως τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας, ταὐτοχρόνως δέ καί συνεχισταί αὐτῆς», «νά διαφυλάσσουν θαρραλέως νά καλλιεργοῦν μέ δυναμισμόν τάς αἰωνίους ἀξίας τῆς Ὀρθοδοξίας» ὡς «ἡ ἐνεργός ἔκφρασις τῆς φιλοθέου καί φιλανθρώπου ζωῆς τῆς Ἐκκλησίας ἐν τῷ παρόντι» (Ἐγκύκλιος, § 8). 

Ἐλλογιμώτατοι Σύνεδροι,

Ἐλπίζομεν καί ἐμπιστευόμεθα εἰς τό μέλλον, διότι τό μέλλον εἶναι ὁ ἴδιος ὁ Χριστός, ὁ εἰπών «καί ἰδού ἐγώ μεθ᾿ ὑμῶν εἰμι πάσας τάς ἡμέρας ἕως τῆς συντελείας τοῦ αἰῶνος» (Ματθ. κη΄, 20). Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία θά παραμείνῃ, θείᾳ ἐπιστασίᾳ, ἀκλονήτως πιστή εἰς τήν παράδοσιν τῶν Ἀποστόλων καί τῶν Πατέρων, τόπος ἁγιασμοῦ καί δοξολογικοῦ ἤθους, διάκονος τῆς εἰρήνης καί τῆς καταλλαγῆς, κοινωνία ἐλευθερίας τῶν τέκνων τοῦ Θεοῦ, ἐμπράκτου σεβασμοῦ τῆς ἱερότητος τοῦ ἀνθρωπίνου προσώπου καί προστασίας θεμελιωδῶν δικαιωμάτων τοῦ ἀνθρώπου καί τῆς «καλῆς λίαν» δημιουργίας τοῦ Θεοῦ. 

Ὀφείλομεν νά ἀγωνιζώμεθα ὄχι μόνον διά νά μή λησμονηθῇ ἡ προσφορά τῆς Ἐκκλησίας εἰς τόν πολιτισμόν καί εἰς τήν πρόοδον, ἀλλά διά νά παράγῃ πολιτισμόν, νά ἐπηρεάζῃ δημιουργικῶς τάς ἐξελίξεις, νά ἐκπροσωπῇ καί νά μεταδίδῃ φιλανθρώπους ἀξίας. 

Τό Οἰκουμενικόν Πατριαρχεῖον διακονεῖ ἐπί μακρούς αἰῶνας ἐκ τῆς Πόλεως τοῦ Κωνσταντίνου τόν λαόν τοῦ Θεοῦ, καί θά συνεχίσῃ νά τό πράττῃ, χάριτι τοῦ πανσθενοῦς καί παντελεήμονος Κυρίου τῶν ὅλων, ἀμετακίνητον εἰς τήν ἱστορικήν καθέδραν του. Θά μαρτυρῇ περί τῆς Ἀληθείας, περί τῆς δι᾿ ἀγάπης ἐνεργουμένης πίστεως καί περί τῆς οὐ καταισχυνούσης ἐλπίδος ζωῆς αἰωνίου, ἐντός μιᾶς παγκοσμίου κοινωνίας, ἡ ὁποία λησμονεῖ ὅτι ἄνευ ἀναφορᾶς εἰς Θεόν ζῶντα καί εἰς τάς πνευματικάς ἀξίας ἀδυνατεῖ ὄχι μόνον νά διασώσῃ τόν ἀνθρωπιστικόν της προσανατολισμόν, ἀλλά καί νά ἐξασφαλίσῃ ἀκόμη καί αὐτήν τήν ἐπιβίωσίν της. Ἠ Μεγάλη Ἐκκλησία ἐφήρμοζε καί ἐφαρμόζει ἀπαρεγκλίτως τήν διατυπωθεῖσαν ὑπό τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου ἀρχήν: «Τό γεγονός ὅτι “τό πολίτευμα ἡμῶν ἐν οὐρανοῖς ὑπάρχει” (Φιλιπ. γ’, 20), δέν ἀναιρεῖ, ἀλλ᾿ ἐνδυναμώνει τήν μαρτυρίαν ἡμῶν ἐν τῷ κόσμῳ» (Ἐγκύκλιος, Προοίμιον).

Πολύτιμον παρακαταθήκην τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἀποτελεῖ ἡ ἔμπρακτος ἀναγνώρισις τοῦ ρόλου τῆς θεολογίας εἰς τήν κατάρτισιν τῶν κειμένων, εἰς τήν λειτουργίαν τῆς Συνόδου καί εὐρύτερον εἰς τήν ζωήν τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ Ἁγία καί Μεγάλη Σύνοδος ἀπεκάλυψε τήν δύναμιν τῆς θεολογίας ὡς τοῦ σιδηροῦ βραχίονος τῆς Ἐκκλησίας, μιᾶς «διαλεγομένης θεολογίας», ἡ ὁποία ἑρμηνεύει τό Εὐαγγέλιον τῆς Ἀληθείας ἐνώπιον τῶν σημείων τῶν καιρῶν καί δίδει τήν χριστιανικήν μαρτυρίαν ἐντός ἑνός συνεχῶς ἐξελισσομένου, σήμερον δέ ταχύτατα μεταβαλλομένου κόσμου. Θεολογία ἐν διαλόγῳ μέ τόν πολιτισμόν οὐδόλως σημαίνει προσαρμογήν εἰς τό πνεῦμα τῆς ἐποχῆς καί συσχηματισμόν μέ τόν κόσμον. Ἐν τῆ ἐννοίᾳ ταύτῃ, ἡ ἄποψις, μέ κριτικήν διάθεσιν, ὅτι τό ἄνοιγμα τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας πρός τόν σύγχρονον κόσμον, ὅπως διαφαίνεται διά τῶν κειμένων τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης, εἶναι ἕν «ἐλεγχόμενον ἄνοιγμα», ἐκφράζει σαφέστατα τάς προθέσεις τῶν Συνοδικῶν Πατέρων περί τῆς ὄχι ἀπροϋποθέτου στάσεως τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἀπέναντι εἰς τόν σύγχρονον πολιτισμόν. Ἡ συνάντησις μέ τόν κόσμον, πάντοτε ἐν ἀμετακινήτῳ πιστότητι πρός τήν παράδοσιν τῆς Ἀληθείας, περιλαμβάνει τήν μελέτην τοῦ πνεύματος, ἐπίγνωσιν τῶν ἀδιεξόδων καί τῶν θετικῶν προοπτικῶν τῆς ἐποχῆς, γνῶσιν τοῦ πολιτισμικοῦ πλαισίου, ἐντός τοῦ ὁποίου ἡ Ἐκκλησία ἐξαγγέλλει τό Εὐαγγέλιον καί ἡ θεολογία της ἑρμηνεύει ἐπικαίρως τήν ἀλήθειαν τῆς Ὀρθοδόξου πίστεως. 

Στοιχοῦσα εἰς τό πνεῦμα τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου, ἡ Ὀρθόδοξος θεολογία ὀφείλει νά ἀνθίσταται σθεναρῶς εἰς τόν φονταμενταλισμόν, αὐτήν τήν «ἔκφρασιν νοσηρᾶς θρησκευτικότητος» (Ἐγκύκλιος, § 17), ἡ ὁποία τροφοδοτεῖ τήν μισαλλοδοξίαν καί τήν βίαν «ἐν ὀνόματι τοῦ Θεοῦ» καί δίδει εὐπρόσδεκτα ἐπιχειρήματα εἰς τούς ἀρνητάς Του. Ἀπάντησιν εἰς τάς φονταμενταλιστικάς στάσεις δίδει ὁ νηφάλιος διαθρησκειακός διάλογος, ὁ ὁποῖος, ὅπως σημειώνεται εἰς τό Μήνυμα τῆς Ἁγίας καί Μεγάλη Συνόδου, «συμβάλλει σημαντικά στήν προώθηση τῆς ἀμοιβαίας ἐμπιστοσύνης, τῆς εἰρήνης καί τῆς καταλλαγῆς. Τό λάδι τοῦ θρησκευτικοῦ βιώματος πρέπει νά χρησιμοποιεῖται γιά νά ἐπουλώνει πληγές καί ὄχι γιά νά ἀναζωπυρώνει τή φωτιά τῶν πολεμικῶν συρράξεων» (§ 4). 

Ἡ ἰδία ἡ ζωή τῆς Ἐκκλησίας ἀποτελεῖ ἔμπρακτον ἀναίρεσιν τῶν ἀνοικείων ταυτίσεων καί τῶν ἀλλοιώσεων τῆς διδασκαλίας της, εἴτε αὐταί διαδίδονται ἐντός τοῦ πλαισίου της, εἴτε ἐκτός αὐτοῦ. Εἶναι χαρακτηριστικόν ὅτι θέσεις αἱ ὁποῖαι ἐμφανίζουν τήν Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ὡς οἴκοθεν ἀρνητικήν πρός τόν διάλογον μετά τοῦ λοιποῦ χριστιανικοῦ κόσμου καί ἀδιάφορον διά τήν συνάντησιν μέ τόν σύγχρονον  πολιτισμόν, ὡς οὐσιαστικῶς ἐσωστρεφῆ καί ἐθνοκεντρικήν, ἐκφέρονται ὑπό τῶν ἐντός ὡς ἔπαινος διά τήν πιστότητα εἰς τάς πατρῴας παραδόσεις καί ὡς ἔκφρασις γνησίου Ὀρθοδόξου φρονήματος, ὑπό δέ τῶν ἐκτός μέ κριτικήν αἰχμήν πρός στιγματισμόν τῆς δῆθεν κατ᾿ αὐτούς κυριάρχου ἐν τῇ Ὀρθοδοξίᾳ κλειστότητος («μουσειακή Ἐκκλησία»). Ἀπόδειξις περί τούτων εἶναι ὁ χαρακτηρισμός τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Συνόδου τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ὑπό τῶν φονταμενταλιστικῶν κύκλων παρ᾿ ἡμῖν ὡς «οἰκουμενιστικῆς» καί ἡ ἄποψις τῶν ἐκτός ὅτι ἡ Σύνοδος τῆς Κρήτης δέν ἐτόλμησε νά λάβῃ τάς δεούσας ἀποφάσεις ἐνώπιον τῶν αἰχμηρῶν συγχρόνων προκλήσεων.

Σημαντικήν ἔκκλησιν πρός τήν θεολογίαν ἐμπερικλείει καί τό κείμενον «Σχέσεις τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας πρός τόν λοιπόν χριστιανικόν κόσμον». Ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία δέν ὑπῆρξε μόνον σημαντικός παράγων τῆς Οἰκουμενικῆς Κινήσεως, ἀλλά ἕν ἐκ τῶν ἱδρυτικῶν μελῶν της. Ἠχεῖ καί σήμερον ὁ λόγος τοῦ μακαριστοῦ π. Γεωργίου Φλωρόφσκυ: «Ἡ τραγῳδία τῆς διαιρέσεως εἶναι τό μεγαλύτερο καί κρισιμώτερο πρόβλημα τῆς χριστιανικῆς ἱστορίας» (π. Γ. Φλωρόφσκυ, Ἁγία Γραφή, Ἐκκλησία, Παράδοση, ἐκδ. Ἀλτιντζῆ, Θεσσαλονίκη 2018, σ. 34). Παρά τάς άλλοτριώσεις καί τάς ἰδιομορφίας, χριστιανική Ἀνατολή καί Δύση ἀνήκουν ὀργανικά, μαζί, στήν ἑνότητα τῆς Χριστιανοσύνης» (ὅ.π., σ. 33). Ὅπως τονίζει καί ἡ Σύνοδος τῆς Κρήτης, ἡ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία εἰς τό θέμα τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς χριστιανικῆς ἑνότητος ἔχει ἰδιαιτέραν ἁρμοδιότητα καί ἀποστολήν, ὡς μία ζωντανή παρουσία μιᾶς ἀδιάσπαστης παραδόσεως στή θεολογική σκέψη καί στή λατρεία. Ἀντιπροσωπεύει, ὅπως προσθέτει ὁ π. Γεώργιος Φλωρόφσκυ, «ὄχι μιά ὁρισμένη, “ἰδιαίτερη” παράδοση, ἀλλά τήν παράδοση τῶν αἰώνων, τήν παράδοση τῆς ἀδιαίρετης Ἐκκλησίας (ὅ.π. σ. 34).

Καί εἰς τό θέμα τῶν διαχριστιανικῶν διαλόγων ἡ θεολογική ἐργασία ἀπαιτεῖ ἀκαταπόνητον πνευματικόν μόχθον, μελέτην, ἀλλά καί ἐσωτερικήν δέσμευσιν, ἐφ᾿ ὅσον ποτέ δέν εἶναι ἀμέτοχος πληροφόρησις περί τῆς Ὀρθοδόξου Παραδόσεως, ἡ ὁποία δέν περιέχει, ὅπως θά ἔλεγεν ὁ μακαριστός Μητροπολίτης Περγάμου Ἰωάννης Ζηζιούλας «ἀρχαιολογικούς θησαυρούς πού άνήκουν εἰς ἀρχεῖον ἤ μουσεῖον» (Ἰ. Ζηζιούλας, Μητροπολίτης Περγάμου, «Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία καί Τρίτη χιλιετία», εἰς τό ἔργον: Στ. Φωτίου (ἐπιμ.), Ἡ ὑποδοχή τοῦ ἄλλου. Ὀρθόδοξες πνευματικές ἀξίες καί Νεωτερικότητα, ἐκδ. Ἀρμός, Ἀθήνα 2009, σ. 121). Ὁ Μητροπολίτης Περγάμου προσθέτει ὅτι «δέν ὑπάρχει δόγμα τῆς Ἐκκλησίας μας πού νά μήν ἔχει κάτι νά πεῖ γιά τά πραγματικά προβλήματα τοῦ ἀνθρώπου» (ὅ.π.). 

Ἡ ὅλη πορεία πρός τήν Ἁγίαν καί Μεγάλην Σύνοδον τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας ἀπέδειξεν ὅτι ἡ ἑρμηνεία τῆς Παραδόσεώς μας θέτει μεγάλας ἀπαιτήσεις εἰς τήν θεολογίαν. Ὅσα ἐπετεύχθησαν εἰς σχεδόν ἕξ δεκαετίας προετοιμασίας τῆς Συνόδου καί ἔχουν καταγραφῆ εἰς τά Πρακτικά τῶν Προσυνοδικῶν Διασκέψεων, εἰς τά Πρακτικά τῆς Συνόδου τῆς Κρήτης καί εἰς τά Κείμενά της εἶναι ἀποτέλεσμα ὄχι μόνον συστηματικῆς καί κοπιώδους θεολογικῆς ἐργασίας, ἀλλά καί πιστότητος εἰς τήν παράδοσιν τῆς Ὀρθοδοξίας, εὐαισθησίας διά τόν ἄνθρωπον καί ἀκλονήτου βεβαιότητος περί τῆς σημασίας τῆς Ὀρθοδόξου μαρτυρίας διά τήν ἐπίγειον ζωήν καί τόν αἰώνιον προορισμόν του. Προσφυῶς ἔχει γραφῆ ὅτι «οὔτε ἡ Παράδοση τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἀρχεῖο ἕτοιμων ἀπαντήσεων, οὔτε ὁ σύγχρονος ἄνθρωπος εἶναι εὔκολα προσβάσιμος». 

Ἐν τῷ πνεύματι τούτῳ, εὐχαριστοῦντες πάντας ὑμᾶς διά τήν παρουσίαν σας εἰς τό διεθνές ἐπετειακόν τοῦτο Συνέδριον καί ἐπικαλούμενοι ἐπί τούς ὁμιλητάς καί ἐπί σύνολον τήν Σύναξίν μας τόν φωτισμόν καί τήν χάριν τοῦ ὅλον συγκροτοῦντος τόν θεσμόν τῆς Ἐκκλησίας Παναγίου Πνεύματος, κηρύσσομεν τήν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Συνεδρίου μας καί σᾶς εὐχαριστοῦμεν διά τήν προσοχήν σας καί τήν ὑπομονήν σας!