Ἰδιόμελον ἀποστίχων ἑσπέρας Κυριακῆς Τυροφάγου Ἔλαμψεν ἡ χάρις σου Κύριε.../ χφ. Στιχηράριο ιϛ΄αἰ. (Ε.Β.Ε. 908)

Ἀρχιμ. Εἰρηναῖος Νᾶκος
Γ. Διευθυντὴς τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς τῆς Ἱερὰς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν

Στό (β΄μέρος) τῆς σειρᾶς τῶν εἰς στόν Στίχον Ἰδιόμελα τῶν κατανυκτικῶν ἑσπερινῶν τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς στόν κατανυκτικό ἑσπερινό τῆς Κυριακῆς τῆς Τυρινῆς, ὁ ὁποῖος κατά τήν παράδοση τῆς ἐκκλησίας μας ὀνομάζεται καί ἑσπερινός τῆς συγνώμης, ἡ Ἐκκλησία μας ἀνοίγει τήν Μεγάλη Τεσσαρακοστή.

Ἡ κατανυκτική αὐτή περίοδος μετανοίας πού προσφέρεται ὡς τρόπος ζωῆς πού θά φέρει τήν συγχώρεση ἀπό τόν Θεό, ἀλλά καί ἀπό τούς ἄλλους ἀδελφούς μας.

Καί εἶναι πολύ χαρακτηριστικό τό «σύγ-χωρῶ πού σημαίνει πώς χωρῶ μαζί μέ τόν Θεό, μαζί μέ τούς συνανθρώπους μου».

Ἅς εἴμαστε λοιπόν εἰλικρινεῖς μέ τόν ἑαυτό μας, σίγουρα ἀναγνωρίζουμε ὅτι ἔχουμε πάρει κάποια στιγμή κακές ἀποφάσεις ἤ ὅτι δέν ἔχουμε συμπεριφερθεῖ μέ τόν καλύτερο δυνατό τρόπο.

Εἶναι καί αὐτό ἕνα κομμάτι τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξής μας. Τό θέμα εἶναι ὅμως τό πώς χειριζόμαστε αὐτά τά λάθη, αὐτό κάνει τή διαφορά. Τό σύνηθες εἶναι νά θεωροῦμε ὅτι τό νά ζητήσουμε "συγνώμη" εἶναι σημάδι ἀδυναμίας, σάν νά εἴμαστε λιγότερο ἄνθρωποι ἄν κάνουμε ἕνα λάθος. Ἀλλά στήν πραγματικότητα, ἡ ἀποδοχή τῶν ἐλαττωμάτων καί τῶν λαθῶν μας ἀπαιτεῖ θάρρος καί αὐτογνωσία.

Ὁ Ἄγγλος ποιητής Alexander Pope ἔλεγε ὅτι «τό νά κάνεις λάθος εἶναι ἀνθρώπινο, τό νά συγχωρεῖς θεϊκό». Μπορεῖ οἱ δεκαετίες νά περνοῦν, ὡστόσο, ὅπως φαίνεται, ἡ συγχώρεση παραμένει ἀκόμα ἡ κορυφή τοῦ ὑψηλότερου βουνοῦ, πού χρειάζεται χρόνος καί μόχθος γιά νά τήν πατήσεις καί βλέποντας τη ἀπό τή γῆ, ἁπλά δυσανασχετεῖς γιά τό ἄν θά τά καταφέρεις καί ἐν τέλει ὀπισθοχωρεῖς.

Κάνοντας λοιπόν τήν ἀρχή ἀπό τόν ἴδιο μας τόν ἑαυτό θά μπορέσουμε νά δοῦμε μέ ἄλλη ὀπτική τούς σημαντικούς ἄλλους πού εἶναι ὁ καθρέφτης τοῦ ἐαυτοῦ μας.

Ὁ Βυζαντινὸς Χορὸς τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν μὲ χοράρχη τὸν Πρωτοψάλτη καὶ Δάσκαλο τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης Κωνσταντῖνο Ἀγγελίδη, ψάλλει μέλη τοῦ παλαιοῦ στιχηραρίου σὲ μιὰ προσπάθεια ἀνάδειξης τῶν παλαιῶν μελισματικῶν μελῶν ἀπὸ τοὺς θησαυροὺς τῆς βυζαντινῆς περιόδου τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης.

Μιὰ προσέγγιση τῶν ὕμνων τῆς περιόδου τοῦ Τριῳδίου καὶ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς μέσα ἀπὸ τὸ μουσικό τους ἔνδυμα, τὴν ἐκκλησιαστική μας μουσική.

Μιὰ ἄριστη σύζευξη λόγου καὶ μέλους. Τὸν Βυζαντινὸ Χορὸ ἀπαρτίζουν μαθητὲς καὶ διπλωματοῦχοι τῆς Σχολῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς τοῦ Ἱδρύματος, σπουδαστὲς τοῦ σεμιναρίου μὲ τίτλο «Μουσικὸ ἐργαστῆρι μορφολογίας ἐκκλησιαστικοῦ μέλους καὶ διεύθυνσης βυζαντινοῦ χοροῦ» (ποὺ πραγματοποιεῖται γιὰ τρίτη συνεχῆ χρονιὰ μὲ μεγάλη ἐπιτυχία καὶ συμμετοχὴ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ἐξωτερικό, καὶ τὸ ὁποῖο ἐπιμελοῦνται οἱ καθηγητὲς τῆς Σχολῆς Κωνσταντῖνος Ἀγγελίδης καὶ Γεώργιος Σάββας), καὶ ὅλοι ὅσοι ἔχουν ἐνδιαφέρον, ἀγάπη καὶ διάθεση γιὰ τὴν διάδοση τῆς Ψαλτικῆς, ὡς λειτουργικῆς τέχνης τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἡ μαγνητοσκόπηση τῶν παλαιοστιχηραρικῶν ἰδιομέλων Τριῳδίου ἀφιερώνεται στὴν μνήμη τοῦ Διδασκάλου τῆς Ἑλληνικῆς Μουσικῆς Λυκούργου Ἀγγελόπουλου, Ἄρχοντος Πρωτοψάλτου τῆς Ἁγιωτάτης Ἀρχιεπισκοπῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ δεκαετίας ἀπὸ τῆς κοιμήσεώς του· τὸν ἄνθρωπο ποὺ μὲ ὅλες του τὶς δυνάμεις προώθησε τὴν μελέτη καὶ ἑρμηνεία μελῶν ἔκπτωτων ἀπὸ τὴν σύγχρονη πράξη, τοῦ κατανυκτικοῦ παρελθόντος καὶ τῶν προσευχητικῶν ῥιζῶν τοῦ ἀνατολικοῦ ὀρθοδόξου ἐκκλησιαστικοῦ μέλους.

Ἐκφράζουμε τὶς θερμές μας εὐχαριστίες στό χορηγό ἐπικοινωνίας τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς, τό Ειδησεογραφικό Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων - Romfea.gr-, στὸν Χοράρχη Κωνσταντῖνο Ἀγγελίδη, τὸν Γεώργιο Σάββα, καὶ τοὺς συμμετέχοντες χορωδοὺς, γιὰ τὴν συνολικὴ ἐργασία, ἔρευνα, ἐπεξεργασία, μελέτη καὶ παρουσίαση τῶν παλαιῶν μελῶν τοῦ Στιχηραρίου. Τέλος, εὐχαριστίες στὸν Πανοσιολογιώτατο Ἀρχιμανδρίτη π. Μιχαήλ Σταθάκη, ἱερατικὸ προϊστάμενο τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικοῦ γιὰ τὴν φιλοξενία καὶ τὴν ἀμέριστη ὑποστήριξή του· καὶ τέλος στὸν Ἀλέξη Νικολουτσόπουλο γιὰ τὴν ἄρτια βιντεοσκόπηση.

Ἔλαμψεν ἡ χάρις σου Κύριε, ἰδιόμελον ἀποστίχων Α΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς τῆς Τυροφάγου, ἦχος δ΄.

Τὸ παλαιὸ στιχηράριο διασώζει μελωδίες αἰώνων, ἰκανὲς κατὰ τὴν ἐκφορὰ νὰ μυσταγωγοῦν σὲ μιὰν ἔνθεη στάση. Μὲ τέτοια ἔντεχνα καλλοφωνικὰ ἰδιόμελα τροπάρια μετουσιώνεται ὁ χρόνος τῶν ἀκολουθιῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τῶν λεγομένων «κατανυκτικῶν» ἑσπερινῶν (διότι σὲ αὐτοὺς ψάλλονται εἰδικὰ τροπάρια «κατανυκτικὰ» ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Τριῳδίου).

Τὰ ἰδιόμελα τῆς ἀποστίχου διακρίνονται γιὰ τὴν ἁπλότητά τους, τὴν ὁποῖα ἐξασφαλίζει καὶ ἡ σαφὴς ἐπαναληψιμότητα στὴν δομή τους, προφανέστερη τῶν μεταγενεστέρων καλλοφωνικῶν ἐπεξεργασιῶν τους στὰ ἐπώνυμα στιχηράρια.

Οἱ τονισμοὶ τῶν ἰδιομέλων ἑρμηνεύονται χορωδιακῶς, κατὰ τὸ ἐκκλησιαστικῶς δέον, συνοδίᾳ ἁπλοῦ καὶ οἰκονομημένου ἰσοκρατήματος, ἐνδεικτικοῦ τοῦ ἑκάστοτε κλαδικοῦ ἤχου καὶ οἱουδήποτε ἐνδιαμέσως τυχὸν ἀναδεικνυομένου ἤχου πέραν τοῦ ἀρχικῶς ἐπιγραφομένου.

Στὸν Βυζαντινὸ Χορὸ τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν συμμετέχουν, μὲ ἀλφαβητικὴ σειρὰ: Ἀβραὰμ Ἐμμανουήλ, Βλαχοθανάσης Χρῆστος, Γκούντης Εὐάγγελος, Γραμματῆς π. Γεώργιος, Δηματᾶς Κωνσταντῖνος, Δροσινὸς π. Ἀθανάσιος, Εὐαγγελίου Χρυσοβαλάντης, Θεοδωρόπουλος Ἐμμανουήλ, Θεοδώρου π. Χρυσοβαλάντης, Καλλιακμάνης Δημήτριος, Καραγιάμπας Δημήτριος, Κασιμάτης Σπύρος, Καψαχάτης Πανταζῆς, Κούγιας Ἀθανάσιος, Κρασσᾶς Δημήτριος, Λαζαρόπουλος Γεώργιος, Μακρόπουλος Νικόλαος, Μανιάτης Δημήτριος, Μανιάτης Θεόδωρος, Μαντζουράνης Νικόλαος, Μουτάφης Κωνσταντῖνος, Μποτονάκης Ἀλέξανδρος, Νέντας Δημήτριος, Νικολαΐδης Κοσμᾶς, Οἰκονόμου Φώτιος, Πετρόπουλος Παναγιώτης, Πηλιχὸς Σταῦρος, Ροῦσσος Διονύσιος, Σάββας Γεώργιος, Σπαθάρης Δημήτριος, Σταμούλης Ἀθανάσιος, Τερζάκης Ἰωάννης, Τριανταφύλλου Θεοφάνης, Τριανταφύλλου Νικόλαος, Τσέμπογλου Συμεών, Χαβάτζας Ἐλευθέριος, Χάλαρης Ἀντώνιος, Χάλαρης Κοσμᾶς, Χατζησταυρίδης Ἐμμανουήλ, Ψυχάρης Βασίλειος.

Γεώργιος Β. Σάββας
Πρωτοψάλτης/Διδάκτωρ Μουσικολογίας Πανεπιστημίου Λονδίνου