Για την Romfea.gr | Χάρης Τρασάνης

• Η Χορωδία

Ο «Βυζαντινός Χορός» του Ιερού Ναού Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Πολιούχου των Αθηνών, αποτελείται κυρίως από σπουδαστές της τάξης του κ. Δεμελή Γεώργιου, της Σχολής του Εκκλησιαστικού Ιδρύματος Βυζαντινής και Παραδοσιακής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών αλλά και εκλεκτούς φίλους της ψαλτικής τέχνης με σκοπό την προβολή και την διάδοση της.

Την επιμέλεια του ρεπερτορίου την έχει ο κ. Τρασάνης Χάρης ενώ την διδασκαλία των ύμνων και την διεύθυνση του «Βυζαντινού Χορού» έχει ο κ. Δεμελής Γεώργιος ο οποίος πραγματοποιεί πρόβες σε εβδομαδιαία βάση με σκοπό να συνενώσει αυτούς που πιστεύουν στο όραμα του «Βυζαντινού Χορού», έχοντας ως πυξίδα την φράση του Αριστείδη του Κοϊντιλιανού που μιλά για τα «απόρρητα εν τη μουσική», δηλ ό,τι δεν καθορίζεται γραπτώς «εν ταίς προς αλλήλους ομιλίαις διεσώζοντο».

Κατά παραβολή ο μαθητής της Ψαλτικής τέχνης πρέπει να έχει παρουσία στο ψαλτήρι για να διδαχθεί τα «απόρρητα εν τη μουσική», εν τη Βυζαντινή μουσική!

«Ο θέλων μουσικήν μαθείν και θέλων επαινείσθαι θέλει πολλάς υπομονάς, θέλει πολλάς ημέρας ... », νουθετεί προς μαθητάς ο κ. Χρυσάφης ο Νέος (Ακμή περ. 1650 - 1685).

Όχημα για την υλοποίηση του οράματός του, είναι η συστηματική, ερμηνευτική παρουσίαση πολλών ειδών ψαλμωδίας, σπουδαίων μελοποιών της Εκκλησιαστικής μουσικής και παράδοσης.

• Ρεπερτόριο

Μετά από άδεια που παρεχωρήθη από το Διοικητικό Συμβούλιο του «ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΦΙΛΩΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ» προς τον Χοράρχη του «Βυζαντινού Χορού» κ. Γεώργιο Δεμελή, ο «Βυζαντινός Χορός» ερμηνεύει τα "κατ' ήχον λειτουργικά" του Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Μ.τ.Χ.Ε. Βασιλείου Κ. Νικολαίδου από τη σειρά «ΆΠΑΝΤΑ ΤΟΜΟΣ Ε΄ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ» έκδοση του «ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΦΙΛΩΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ ΑΘΗΝΑΙ 2015».

Ως «Λειτουργικά» στην σύγχρονη ψαλτική ορολογία έχει επικρατήσει να λέγονται τα μέλη που εκφωνεί ο «λαός», δηλαδή οι ψάλτες (σε αμοιβαίο διάλογο με τους ιερείς), κατά την κορυφαία στιγμή που τελείται το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. [1]

Τα «Λειτουργικά» έχουν ειδικό θεματικό ενδιαφέρον γιατί έχουν ενιαία συνθετική βάση, καθώς μελοποιούνται όλα στον ίδιο ήχο, με ενιαίο ύφος, κοινό ηχόχρωμα και κοινές επίσης μελωδικές φράσεις. [2]

• Συμμετέχοντες

Ιδιαίτερη τιμή για τον «Βυζαντινό Χορό» αποτελεί η παρουσία και η συμμετοχή του Αρχιδιακόνου της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών π. Ιωάννη Μπούτση στις εκφωνήσεις από την Μεγάλη Είσοδο εως το «Άξιον εστίν».

Ο π. Ιωάννης Μπούτσης μέσα απ' το φωνητικό του τάλαντο και την προσωπική του ερμηνευτική αντίληψη μας μεταφέρει στην συγκεκριμένη λειτουργική Ιερή στιγμή, κατά την οποία απαγγέλλονται εκφωνήσεις από τον Διάκονο και τον Ιερέα και ψάλλονται τα συγκεκριμένα μέλη.

• Βιογραφία Βασιλείου Κ. Νικολαίδου [1915 - 1985] (Μέρος Ζ΄) [3]

Αι μουσικαί σπουδαί τας οποίας παρηκολούθησεν ο Β. Νικολαΐδης τον ανέδειξαν, χωρίς υπερβολήν εις μίαν σύγχρονον μουσικήν προσωπικότητα με έργον θεωρητικόν και μελοποιητικόν.

Δυστυχώς, το θεωρητικό του έργον αποτελούμενον από τρεις μελέτας υπό τους εξής τίτλους:

α) «Συγκριτική Μελέτη Βυζαντινής και Ευρωπαϊκής μουσικής» β) «Τουρκική Μουσική» και γ) «Συγκριτική μελέτη Τουρκικής και Βυζαντινής μουσικής» παραμένει ανέκδοτον.

Αντιθέτως, μέγα μέρος του μελοποιητικού του έργου έχει εκδοθεί εις έντυπα ή πολυγραφημμένα φυλλάδια και αποθησαυρίζετε εις διαφόρους βιβλιοθήκας και ιδιωτικά αρχεία.

• Το ύφος της Μ.τ.Χ.Ε. και το λεγόμενον Πατριαρχικόν ύφος κατά τον Κ. Α. Ψάχο (Μέρος Ε΄) [4]

«Και ιδού προβάλλει το ζήτημα, αν η απόδοσις αύτη, το ύφος τουτέστιν, είναι εκείνον εις πάντας τούς διδαχθέντες την μουσικήν, ή αν ήναι κτήμα τούτου μόνον ή εκείνου εξ αυτών.

Το ύφος λοιπόν της μουσικής λέγομεν, ότι πρέπει να ήναι κοινόν κτήμα παντός τελείου γνώστου της εκκλησιαστικής μουσικής.

Τέλειον δε γνώστην εννοούμεν, τον κατέχοντα μέχρι κεραίας όλας τας τεχνικάς εξελίξεις του ημετέρου μουσικού συστήματος και δυνάμενον συνεπώς να κάμνη χρήσιν αυτών, όπως οι κανόνες και οι μουσικοί νόμοι του συστήματος τούτου επιβάλλοντες απαιτούσιν.

Και αν το ύφος τούτο της ημετέρας εκκλησιαστικής μουσικής δεν είναι κτήμα παντός διδασκομένου ταύτην, απόδειξις ότι η διδασκαλία των τεχνικών όρων και κανόνων δεν εγένετο συμφώνως προς τους νόμους της υμετέρας μουσικής.

Και ασφαλώς τούτο εν τοιαύτη περιπτώσει θα συμβαίνη, ουχί δε το ότι δεν εδιδάχθη την μουσικήν παρά του Α. ή του Β. Διότι και ο Α. και ο Β. δια να έχωσι την αξίωσιν της πλήρους και τελείας κατοχής του λεγομένου ύφους, πρέπει να είναι τοιούτοι, όπως ανωτέρω τους εχαρακτηρίσαμεν.

Δυστυχώς σήμερον τα πράγματα μεταστράφησαν και παρεμορφώθησαν τοσούτον οικτρώς, ώστε ύφος να θεωρήται το ποσόν μόνον ή και το ποιόν της φωνής του Α. ή του Β.

Και διά τούτο βλέπομεν πλειστάκις, αναλόγως της ποσότητας ή της ποιότητος της φωνής τούτου ή εκείνου, ή αναλόγως των διαθέσεων των ακροωμένων (οίτινες δεν συμπίπτουσι πάντες και πάντοτε εν τη εκτιμήσει) να εγείρονται συζητήσεις και αξιώσεις, ότι ο Α. κατέχει το ύφος, ή ότι ο Β. δεν έχει ύφος, διότι δεν μιμείται το είδος της φωνής ή τους λαρυγγισμούς του Γ.

Και το κακόν τούτο μέχρι τοσούτο έφθασε σήμερον, ώστε ο μαθητευόμενος παρά τινι των λεγόντων ότι κατέχουσιν το μονοπώλιο του ύφους, να μη θεωρήται συμμορφωθείς τελείως προς το ύφος αυτού, αν μη μέχρις ενός αποκτήση και τα φυσικά αυτού ακόμη ελαττώματα, τα οποία πλειστάκις δεν σταματώσιν μόνον μέχρι το φωνητικών τοιούτων .......

Δεν αναφέρω ορισμένα παραδείγματα, διότι ου περί προσώπων ενταύθα ο λόγος. Εκ της τοιαύτης λοιπόν στρεβλής, στρεβλοτάτης ιδέας, περί του λεγομένου ύφους, προέκυψαν τα λεγόμενα μουσικά συστήματα, το σύστημα δηλαδή του Α. ή του Β., τα οποία αφελώς συγχέονται και συνταυτίζονται προς το λεγόμενο ύφος της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας.»

Τους ύμνους συνέψαλλαν υπό την διεύθυνση του κ. Δεμελή Γεώργιου οι:

Αναστάσιος Παυλίδης
Παναγιώτης Κούβελος
Κωνσταντίνος Λαντζόπουλος
Αναστάσιος Μαυρογέννης
Σπυρίδων Περιβολάρης
Χάρης Τρασάνης
Φίλιππος Αθηναίος
Δημήτριος Σαραντόπουλος
Ιωάννης Ορφανός
Κωνσταντίνος Ορφανός
Δημήτριος Τζωρτζάτος
Δήμος – Μάριος Μωραϊτάκης
Αλέξιος Κούβελος

Παραπομπές

[1], [2] Από τη σειρά 7&8 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΩΝ/ΠΟΛΙΤΩΝ του 20ού αιώνα. Μέρος πρώτο. ΤΑ ΜΕΛΗ ΚΑΙ Η ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ. Σελ 13, 14. ΜΑΝΟΛΗΣ Κ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΚΟΥΜΗΣ. Εκδόσεις ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ & ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ 2003.

[3] ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Κ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ (1915 - 1985). Βιογραφικά στοιχεία. Σελ XΧΙV. ΆΠΑΝΤΑ ΤΟΜΟΣ Ε΄ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ εκδόσεις του ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΦΙΛΩΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ ΑΘΗΝΑΙ 2015. Εμμανουήλ Γ. Ξυνάδας Δρ. Θεολογίας.

[4] ΦΟΡΜΙΓΞ, ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ. ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1904. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Α. ΨΑΧΟΣ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΝ ΤΩΝ ΩΔΕΙΩ ΑΘΗΝΩΝ.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΤΙΤΟΥΡΑ