Για την Romfea. gr | Χάρης Τρασάνης

• Η Χορωδία

Ο «Βυζαντινός Χορός» του Ιερού Ναού Αγίου Διονυσίου Αρεοπαγίτου, Πολιούχου των Αθηνών, αποτελείται κυρίως από σπουδαστές της τάξης του κ. Δεμελή Γεώργιου, της Σχολής του Εκκλησιαστικού Ιδρύματος Βυζαντινής και Παραδοσιακής Μουσικής της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών αλλά και εκλεκτούς φίλους της ψαλτικής τέχνης με σκοπό την προβολή και την διάδοση της. 

Την επιμέλεια του ρεπερτορίου την έχει ο κ. Τρασάνης Χάρης ενώ την διδασκαλία των ύμνων και την διεύθυνση του «Βυζαντινού Χορού» έχει ο κ. Δεμελής Γεώργιος ο οποίος πραγματοποιεί πρόβες σε εβδομαδιαία βάση με σκοπό να συνενώσει αυτούς που πιστεύουν στο όραμα του «Βυζαντινού Χορού», έχοντας ως πυξίδα την φράση του Αριστείδη του Κοϊντιλιανού που μιλά για τα «απόρρητα εν τη μουσική», δηλ ό,τι δεν καθορίζεται γραπτώς «εν ταίς προς αλλήλους ομιλίαις διεσώζοντο».

Κατά παραβολή ο μαθητής της Ψαλτικής τέχνης πρέπει να έχει παρουσία στο ψαλτήρι για να διδαχθεί τα «απόρρητα εν τη μουσική», εν τη Βυζαντινή μουσική!

«Ο θέλων μουσικήν μαθείν και θέλων επαινείσθαι θέλει πολλάς υπομονάς, θέλει πολλάς ημέρας … », νουθετεί προς μαθητάς ο κ. Χρυσάφης ο Νέος (Ακμή περ. 1650 - 1685).

Όχημα για την υλοποίηση του οράματός του, είναι η συστηματική, ερμηνευτική παρουσίαση πολλών ειδών ψαλμωδίας, σπουδαίων μελοποιών της Εκκλησιαστικής μουσικής και παράδοσης.

• Ρεπερτόριο

Μετά από άδεια που παρεχωρήθη από το Διοικητικό Συμβούλιο του «ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΦΙΛΩΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ» προς τον Χοράρχη του «Βυζαντινού Χορού» κ. Γεώργιο Δεμελή, ο «Βυζαντινός Χορός» ερμηνεύει τα "κατ' ήχον λειτουργικά" του Άρχοντος Πρωτοψάλτου της Μ.τ.Χ.Ε. Βασιλείου Κ. Νικολαίδου από τη σειρά «ΆΠΑΝΤΑ ΤΟΜΟΣ Ε΄ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ» έκδοση του «ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΦΙΛΩΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ ΑΘΗΝΑΙ 2015».

Ως «Λειτουργικά» στην σύγχρονη ψαλτική ορολογία έχει επικρατήσει να λέγονται τα μέλη που εκφωνεί ο «λαός», δηλαδή οι ψάλτες (σε αμοιβαίο διάλογο με τους ιερείς), κατά την κορυφαία στιγμή που τελείται το Μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας. [1]

Τα «Λειτουργικά» έχουν ειδικό θεματικό ενδιαφέρον γιατί έχουν ενιαία συνθετική βάση, καθώς μελοποιούνται  όλα στον ίδιο ήχο, με ενιαίο ύφος, κοινό ηχόχρωμα και κοινές επίσης μελωδικές φράσεις. [2]

• Συμμετέχοντες 

Ιδιαίτερη τιμή για τον «Βυζαντινό Χορό» αποτελεί η παρουσία και η συμμετοχή του Αρχιδιακόνου της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών π. Ιωάννη Μπούτση στις εκφωνήσεις από την Μεγάλη Είσοδο εως το «Άξιον εστίν».

Ο π. Ιωάννης Μπούτσης μέσα απ' το φωνητικό του τάλαντο και την προσωπική του ερμηνευτική αντίληψη μας μεταφέρει στην συγκεκριμένη λειτουργική Ιερή στιγμή, κατά την οποία απαγγέλλονται εκφωνήσεις  από τον Διάκονο και τον Ιερέα και ψάλλονται τα συγκεκριμένα μέλη.

• Βιογραφία Βασιλείου Κ. Νικολαίδου [1915 - 1985] (Μέρος Ε΄) [3]

Όπως προαναφέρθη, την Ψαλτικήν Τέχνην εδιδάχθει ο Νικολαΐδης, κατά πρώτον από τον Πρωτοψάλτη της Μ.Χ.Ε. Ιάκωβον Ναυπλιώτην, και εν συνεχεία από τον Πρωτοψάλτη της Μ.Χ.Ε. Κωνσταντίνον Πρίγγον. Ακόμη, ο Β. Νικολαΐδης ανέπτυξε σχέσεις μαθητείας και με άλλους πρωτοψάλτας και διδασκάλους της εκκλησιαστικής μουσικής, όπως ο Μιχαήλ Χατζηαθανασίου (†1948), ο Θεοδόσιος Γεωργιάδης (†1962), ο Νικόλαος Ραιδεστινός (περ. †1940), ο Ιωάννης Βασιλειάδης (†1942), ο Δημήτριος Βουτσινάς (†1939) κ.α., από τους οποίους ωφελήθη τα μέγιστα, τόσον εις ζητήματα θεωρητικής όσον και πρακτικής φύσεως.

Παραλλήλως, ο Νικολαΐδης υπήρξε δεινός γνώστης της Τουρκικής και της Ευρωπαϊκής μουσικής, είδη τα οποία εσπούδασεν εις το Κρατικόν Ωδείον της Κωνσταντινουπόλεως. Επιπλέον, συνέχισε τας μουσικάς σπουδάς του εις τα τμήματα αρμονίας, αντιστίξεωςς και φυγής (φούγκας) από όπου απεφοίτησε με «Άριστα».

Όλον τον πλούτον των μουσικών γνώσεων που απέκτησαν εκλήθη να μεταλαμπαδεύση μέσα από διαφόρους διδασκαλικάς θέσεις τας οποίας υπηρέτησε, τόσον εις μαθητάς εν τοις ελληνικοίς σχολείοις της Πόλεως, όσον και εις σπουδαστάς της Ιεράς Θεολογικής Σχολής της Χάλκης.

Έτσι, εδίδαξεν επί είκοσι έξι έτη την ευρωπαϊκήν μουσικήν εις την Μεγάλη του Γένους Σχολήν, εις το Ζωγράφειον Γυμνάσιων και εις το Λύκειο της Χάλκης, ενώ από το έτος 1957 έως το έτος 1965 εδίδαξε την εκκλησιαστικήν μουσικήν εις το θεολογικό τμήμα της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, συμβάλλων κατ’ αυτόν τον τρόπον εις την διάσωσιν και διάδοσιν της εκκλησιαστικής μουσικής παραδόσεως προς τας νεωτέρας γενεάς.

Παραλληλως, θα πρέπει να αναφερθή ότι ο Νικολαΐδης ησχολήθη και υπέδειξεν ιδιαίτερον ενδιαφέρον δια την οργάνωσιν και τη διδασκαλίαν της χορωδίας του Συνδέσμου Μουσικοφίλων, την οποίαν διηύθυνεν εις πολλάς εμφανίσεις της.

• Το ύφος της Μ.τ.Χ.Ε. και το λεγόμενον Πατριαρχικόν ύφος κατά τον Κ. Α. Ψάχο (Μέρος Ε΄) [4]

«Και τα τεχνικά μέσα της μιμητικής ταύτης τέχνης, της μιμήσεως τουτέστι, είναι πολλά των αριθμόν και διάφορα την υπόστασιν.

Είναι οι ήχοι, το ίδιον ήθος εκάστου των ήχων, αι εις ένα έκαστον των ήχων ιδιάζουσαι γραμμαί, οι χρόνοι, οι ρυθμοί, αι φθοραί, αι χρόαι, αι χρονικαί υποστάσεις, αι χρονικαί αγωγαί, τα σημεία της εκφράσεως (της ποιότητος), η χρήσις γραμμών υψηλών διά τας εννοίας και τας λέξεις τας δηλού σας ύψος, χαμηλών δε δια τα δηλούσας βάθος, (φθοριζομένων αμφοτέρων αναλόγως του υπαγορευμένου πάθους, το δυνατόν, το αδύνατον, το ήπιον, το τραχύ, το χαροποιόν, το κλαυθμηρόν και τόσα άλλα.

Δι’ όλων λοιπόν τούτων, καταλλήλου αυτών χρήσεως γινομένης, ουδέν άλλο παρίσταται, ειμή το ιδιάζων ύφος της ημετέρας εκκλησιαστικής μουσικής, προς παράστασιν του οποίου απομένει (αφ’ ού πάντα τα στοιχεία είρηνται εγγεγραμμένα δια μουσικών χαρακτήρων προ των οφθαλμών του ψάλλοντος) ή συμφώνως προς τους ωρισμένους δι’ εν έκαστον των άνωθι κεφαλαίων απαιτουμένη ζώσα παραστάσις, δια της καταλλήλου επαγγελίας και της αμέμπτου αποδόσεως τούτου ή εκείνου του μελοποιήματος.

Όπως ψάλλον δηλ. έχων προ αυτού γεγραμμένον το μέλος, όπως απαιτεί τούτο ο ιδιάζων χαρακτήρ της ημετέρας μουσικής, όπως απαιτούσιν αι χαρακτήρες αυτής, της τε ποσότητος και της ποιότητος , όπως απαιτεί τούτο η φαντασία του σύνθεσαντος αυτό, ή παριστομένη δια της εκλογής του ήχου, της χρήσεως, της μίξεως, της μιμήσεως εν γένει, δια της εκλογής του χρόνου και του ρυθμού, δια των διαφόρων εν τω μεταξύ μεταβολών, αναλόγως των ποικίλλων εννοιών του μελωδήματος, έχων λέγομεν, προ αυτού όλα ταύτα ο ψάλλων, δι’ ουδέν άλλο έχει πλέον να φροντίση, πλην μόνον διά την καθ’ όλους τούτους τους κανόνας τελείαν απόδοση αυτού.

Και την απόδοσιν ταύτην βεβαίως δεν δύναται να την ακούση από τα σελίδας του βιβλίου, αλλά διδασκόμενος ταύτην παρά διδασκάλου, αμέμπτου εκτελεστού, διδαχθεντος και τούτου ταύτην παρά των αρχαιοτέρων.»

Τους ύμνους συνέψαλλαν υπό την διεύθυνση του κ. Δεμελή Γεώργιου οι:

Αναστάσιος Παυλίδης
Παναγιώτης Κούβελος
Ιωάννης Καλλιακμάνης
Κωνσταντίνος Λαντζόπουλος
Ιωάννης Μουστάκας
Αναστάσιος Μαυρογέννης
Σπυρίδων Περιβολάρης
Αντώνιος Σαμαρτζής
Χάρης Τρασάνης
Μάριος Χαλδούπης
Φίλιππος Αθηναίος
Δημήτριος Σαραντόπουλος
Ιωάννης Ορφανός
Κωνσταντίνος Ορφανός
Δημήτριος Τζωρτζάτος
Δήμος – Μάριος Μωραϊτάκης
Αθανάσιος Λασπάς
Λεωνίδας Τσούκαλας
Εμμανουήλ Καφάτος
Κωνσταντίνος Καράι

Παραπομπές

[1], [2] Από τη σειρά 7&8 ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΩΝ/ΠΟΛΙΤΩΝ του 20ού αιώνα. Μέρος πρώτο. ΤΑ ΜΕΛΗ ΚΑΙ Η ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΟΥ. Σελ 13, 14. ΜΑΝΟΛΗΣ Κ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΚΟΥΜΗΣ. Εκδόσεις ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ & ΕΚΔΟΣΕΩΝ ΑΘΗΝΑ 2003. 
[3] ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ Κ. ΝΙΚΟΛΑΪΔΗΣ (1915 - 1985). Βιογραφικά στοιχεία. Σελ XΧΙV. ΆΠΑΝΤΑ ΤΟΜΟΣ Ε΄ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ εκδόσεις του ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΦΙΛΩΝ ΚΩΝ/ΠΟΛΕΩΣ ΑΘΗΝΑΙ 2015. Εμμανουήλ Γ. Ξυνάδας Δρ. Θεολογίας.
[4] ΦΟΡΜΙΓΞ, ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΦΗΜΕΡΙΣ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΗ. ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ 1904. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Α. ΨΑΧΟΣ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΝ ΤΩΝ ΩΔΕΙΩ ΑΘΗΝΩΝ.

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΤΙΤΟΥΡΑ