Του Αρχιμ. Μακαρίου Τσιμέρη

Υπάρχουν λόγοι της Αγίας Γραφής που δεν αποτελούν απλώς αντικείμενο θεολογικής ερμηνείας, αλλά γίνονται τρόπος υπάρξεως, βίωμα και μαρτυρία ζωής.

Λόγοι που δεν αρκεί να τους προφέρει κανείς, αλλά καλείται να τους ενσαρκώσει στην καθημερινότητά του. Ένας τέτοιος λόγος είναι και η αποστολική ομολογία του Μεγάλου Αποστόλου των Εθνών Παύλου: «Χριστῷ συνεσταύρωμαι· ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός».

Ο λόγος αυτός αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη μνήμη του μακαριστού Μητροπολίτου Λαγκαδά Ιωάννου, ο οποίος εκοιμήθη εν Κυρίω, σάν και σήμερα, την Κυριακή ημέρα Κυρίου 15η Νοεμβρίου του 2020.

Δεν αποτελεί απλώς μία ευαγγελική ή αποστολική ρήση που θα μπορούσε να συνοδεύσει ένα μνημόσυνο ή ένα αφιέρωμα στη μνήμη του.

Για όσους τον γνώρισαν, τον έζησαν και δέχθηκαν την πνευματική του πατρότητα, ο λόγος αυτός μπορεί να ιδωθεί ως ένα κλειδί προσεγγίσεως της προσωπικότητάς του, της αρχιερατικής του διακονίας και, κυρίως, της εσωτερικής του ζωής.

Ως πνευματικό του τέκνο, αισθάνομαι πως η μνήμη του δεν μπορεί να περιοριστεί στην αναφορά των αξιωμάτων, των δραστηριοτήτων ή των εκκλησιαστικών πρωτοβουλιών του. Όλα αυτά έχουν τη θέση τους στην ιστορική αποτίμηση της διακονίας του.

Υπάρχει, όμως, κάτι βαθύτερο, το οποίο δεν αποτυπώνεται πάντοτε στα επίσημα κείμενα και στις βιογραφικές αναφορές: η προσωπική μαρτυρία ενός ανθρώπου που προσπάθησε να κάνει τη ζωή του κήρυγμα Χριστού.

Ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας προς τους Γαλάτας, δεν περιγράφει μία αφηρημένη πνευματική κατάσταση ούτε προβάλλει ένα ηθικό ιδεώδες που εξαντλείται στην ανθρώπινη προσπάθεια. Φανερώνει το μυστήριο της προσωπικής ενώσεως του ανθρώπου με τον Χριστό. Το «συνεσταύρωμαι» δηλώνει ότι η ύπαρξη του πιστού αποκτά πλέον ως κέντρο της τον Εσταυρωμένο Κύριο.

Η σταύρωση αυτή δεν σημαίνει την εξαφάνιση της ανθρώπινης προσωπικότητας, αλλά τη νέκρωση του εγωκεντρικού φρονήματος, την υπέρβαση της φιλαυτίας και την παράδοση ολόκληρης της υπάρξεως στο θέλημα του Θεού. Ο άνθρωπος δεν παύει να υπάρχει ως πρόσωπο· παύει να θεωρεί τον εαυτό του ως το απόλυτο κέντρο της υπάρξεώς του.

Αυτή ακριβώς είναι η μεγάλη αλήθεια της εκκλησιαστικής ζωής: ο Χριστιανός δεν καλείται απλώς να μιμηθεί εξωτερικά τον Χριστό, αλλά να ζήσει εν Χριστώ. Να γίνει η ζωή του τόπος φανερώσεως της χάριτος, η αγάπη του αντανάκλαση της θείας αγάπης και η διακονία του μαρτυρία της θυσιαστικής προσφοράς του Κυρίου.

Και αυτή η αλήθεια αποκτά ιδιαίτερη δύναμη όταν συναντάται με τη ζωή ενός ποιμένα.

Η αρχιερωσύνη, σύμφωνα με την ορθόδοξη εκκλησιολογική συνείδηση, δεν είναι αξίωμα κοσμικής εξουσίας ούτε προσωπική καταξίωση. Είναι σταυρική διακονία. Είναι ευθύνη ενώπιον του Θεού για τον λαό Του.

Ο επίσκοπος καλείται να γίνει τύπος και υπογραμμός του ποιμνίου, όχι μόνο διά των λόγων του, αλλά κυρίως διά της υπάρξεώς του.

Ο μακαριστός Μητροπολίτης Λαγκαδά Ιωάννης, μέσα από τη δική του πορεία, άφησε στη μνήμη όσων τον γνώρισαν μία παρακαταθήκη που δεν εξαντλείται στα κηρύγματα και στις ποιμαντικές του παρεμβάσεις.

Η μεγαλύτερη μαρτυρία ενός πνευματικού πατέρα είναι εκείνη που προσφέρεται αθόρυβα, μέσα από τη σχέση, την παρουσία, την αγωνία για τον άνθρωπο και την προσπάθεια να οδηγήσει κάθε ψυχή πλησιέστερα στον Χριστό.

Ταπεινά αναγνωρίζω στη μνήμη του αυτήν ακριβώς τη διάσταση: ότι το αποστολικό «ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός» δεν ήταν μόνο μία θεολογική διατύπωση, αλλά ένας προσανατολισμός ζωής.

Γιατί το αληθινό κήρυγμα δεν περιορίζεται σε όσα ακούγονται από τον άμβωνα. Συνεχίζεται στην καθημερινότητα, στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος στέκεται απέναντι στον συνάνθρωπο, στον τρόπο με τον οποίο διακονεί, συγχωρεί, υπομένει και προσφέρει.

Ο βίος γίνεται κήρυγμα όταν ο Χριστός δεν αποτελεί απλώς το αντικείμενο της διδασκαλίας μας, αλλά το κέντρο της υπάρξεώς μας.

Υπάρχει μία ιδιαίτερη σχέση μέσα στην Εκκλησία, η οποία δεν θεμελιώνεται σε ανθρώπινες συμβάσεις, αλλά στην πνευματική γέννηση και αναγέννηση του ανθρώπου: η σχέση του πνευματικού πατέρα με το πνευματικό του τέκνο.

Ο πνευματικός πατέρας δεν καλείται να δημιουργήσει ανθρώπους εξαρτημένους από το πρόσωπό του, αλλά να τους οδηγήσει στην ελευθερία της εν Χριστώ ζωής. Δεν καλείται να καταστήσει τον εαυτό του κέντρο της πνευματικής τους πορείας, αλλά να τους μάθει να αναζητούν τον Χριστό σε κάθε πτυχή της υπάρξεώς τους.

Γι' αυτό και η αληθινή πνευματική πατρότητα έχει σταυρικό χαρακτήρα. Απαιτεί προσφορά, υπομονή, προσευχή και αυταπάρνηση.

Ο πατέρας καλείται να αγαπά χωρίς να ιδιοποιείται, να καθοδηγεί χωρίς να καταπιέζει και να διακονεί χωρίς να αναζητεί την προσωπική του προβολή.

Η μνήμη του μακαριστού Μητροπολίτου Ιωάννου, για εμάς που αξιωθήκαμε να σταθούμε κοντά του, δεν είναι απλώς ανάμνηση ενός προσώπου που έφυγε από την επίγεια ζωή. Είναι πρόσκληση να αναλογιστούμε τι παραλάβαμε και, κυρίως, τι οφείλουμε να διαφυλάξουμε από την πνευματική του παρακαταθήκη.

Γιατί η μεγαλύτερη τιμή προς έναν πνευματικό πατέρα δεν είναι μόνο να διατηρούμε ζωντανή τη μνήμη του, αλλά να προσπαθούμε να καρποφορήσει μέσα μας εκείνο που μας δίδαξε: η ζωή με κέντρο τον Χριστό.

Ο θάνατος ενός ποιμένα δεν διαγράφει τη μαρτυρία της διακονίας του.

Η Εκκλησία δεν θυμάται τους κεκοιμημένους ως πρόσωπα ενός παρελθόντος που χάθηκε, αλλά τους μνημονεύει μέσα στην ελπίδα της Αναστάσεως και στην προσδοκία της κοινής αναστάσεως.

Η μνήμη, επομένως, δεν είναι συναισθηματική προσκόλληση στο παρελθόν.

Είναι ευθύνη απέναντι στην πνευματική παρακαταθήκη που παραλάβαμε.

Είναι η απόφαση να μη μείνουν τα λόγια που ακούσαμε απλές αναμνήσεις, αλλά να γίνουν τρόπος ζωής.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το βαθύτερο νόημα του αποστολικού λόγου, όπως τον προσεγγίζουμε μέσα από τη μνήμη του μακαριστού Μητροπολίτου Λαγκαδά Ιωάννου: «ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός».

Ο Χριστός είναι Εκείνος που δίνει νόημα στην ανθρώπινη ύπαρξη, που μεταμορφώνει τον πόνο σε προσφορά, τη διακονία σε αγάπη και την επίγεια πορεία σε προσδοκία αιωνιότητας.

Και ο ποιμένας που επιθυμεί να ζήσει αυτήν την πραγματικότητα δεν αρκεί να μιλά για τον Χριστό· καλείται να Τον φανερώνει με ολόκληρη τη ζωή του.

Σήμερα, ανακαλώντας στη μνήμη μου τον μακαριστό Μητροπολίτη Λαγκαδά Ιωάννη, δεν επιθυμώ να καταθέσω απλώς έναν λόγο τιμής. Επιθυμώ να καταθέσω μία προσωπική μαρτυρία και μία πνευματική ομολογία.

Ότι ο λόγος του Αποστόλου Παύλου «Χριστῷ συνεσταύρωμαι· ζῶ δὲ οὐκέτι ἐγώ, ζῇ δὲ ἐν ἐμοὶ Χριστός» μπορεί να αποτελέσει όχι μόνο το θεολογικό πλαίσιο ενός μνημονικού αφιερώματος, αλλά και τον βαθύτερο άξονα της πνευματικής αναγνώσεως της ζωής του.

Γιατί ορισμένοι άνθρωποι δεν αφήνουν πίσω τους μόνο έργα και αναμνήσεις, αλλά αφήνουν έναν τρόπο να βλέπουμε την Εκκλησία,και την Διακονία.

Μακαριστέ Γέροντα, ας είναι η Αποστολική αυτή ομολογία ο πνευματικός καθρέφτης της μνήμης σου, και η δική μας διαρκής υπενθύμιση ότι η αληθινή ζωή αρχίζει εκεί όπου το εγώ, παραχωρεί τη θέση του στον Χριστό.