Αρχιμ. Ἀγαθαγγέλου Σίσκου 

Ἡ ἀγάπη ἀποτελεῖ τὸ πλήρωμα τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ καὶ τὴν πηγὴ τῆς κινητικότητάς Του. (1)

Ὁ Τριαδικὸς Θεὸς εἶναι προσωπικός, κινητικὸς καὶ κοινωνικός, καθὼς ὁ ἔρως χαρακτηρίζει τὸ σχέδιο τῆς Θείας Οἰκονομίας στὶς σημαντικότερες ἐκφάνσεις του. (2)

Ὁ ἔρως συνιστᾶ συστατικὸ τῆς δημιουργίας, καὶ δημιουργημένος ὁ ἄνθρωπος ἀπὸ τὸν ἔρωτα τοῦ Θεοῦ καλεῖται δημιουργικὰ νὰ ἐκφράσει τὴν ἐρωτικότητα αὐτή. (3)

Στὴν πατερικὴ σκέψη δὲν ἀπουσιάζει ἡ σύνδεση τῆς ἐρωτικῆς ἐκστατικότητας μὲ τὴν αἰσθητικότητα, κατὰ τὴν ὁποία κινητικὰ καὶ δημιουργικὰ ἡ ὀμορφιὰ καὶ ἡ καλλιτεχνία συνδέεται μὲ τὴν ἀγαθότητα, τὸ κάλλος καὶ τὴν ἀφθαρσία, ἐνῷ ἡ ἀσχήμια καὶ ἡ κακοτεχνία μὲ τὴν φθορὰ καὶ τὸν θάνατο. (4)

Στὸν ἄνθρωπο ἀνακεφαλαιώνεται ὁλόκληρη ἡ νοητὴ καὶ αἰσθητὴ δημιουργία, στὸ πλαίσιο τῆς πραγμάτωσης τοῦ σχεδίου τῆς Θείας Οἰκονομίας, μὲ τὴν ἕνωση αἰσθητοῦ καὶ νοητοῦ στὴν ἀνθρώπινη φύση, ἔτσι ὥστε γιὰ τὸν Ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ τὸ κατ᾽ εἰκόνα τοῦ ἀνθρώπου νὰ προκρίνεται ἔναντι αὐτοῦ τῶν ἀγγέλων, ἀναδεικνύοντας τὸν ἀνθρωπολογικὸ μαξιμαλισμὸ τῆς πλήρους καταξίωσης τοῦ ἀνθρώπινου σώματος. (5)

Ἡ ἐν Χριστῷ ὕπαρξη τοῦ ἀνθρώπου φανερώνει τὴν ἔκσταση τῆς φύσης καὶ ὄχι τὴν ἔκσταση ἀπὸ τὴν φύση, ἀφοῦ δὲν πρόκειται γιὰ ἀφανισμό, ἀλλὰ γιὰ μεταμόρφωση τῆς ἀνθρώπινης ὕπαρξης. (6)

Στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ φανερώνεται ὁ καινὸς ἄνθρωπος ὡς ἀληθινὸ καὶ ὁλοκληρωμένο πρόσωπο. (7)

Στὸν ἄνθρωπο ἀνακεφαλαιώνεται ὁλοκληρωτικὰ ἡ νοητὴ καὶ αἰσθητὴ δημιουργία, ὅπως καὶ στὸν Χριστὸ ἀνακεφαλαιώνεται ὁ κτιστὸς ἄνθρωπος. (8)

Ἡ συγγένεια, κοινωνία καὶ μετουσία ὁλόκληρου τοῦ ἀνθρώπινου γένους μὲ τὴν Θεοτόκο, δὲν συντελεῖται στὸ σῶμα της, ἀλλὰ στὸ προσληφθὲν ἀπὸ τὴν ἴδια σῶμα τοῦ Χριστοῦ, ὡς τόπο ἑνότητας τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ σώματος. (9)

Ἡ σάρκωση τοῦ Υἱοῦ καὶ Λόγου τοῦ Θεοῦ ἀποτελεῖ πραγματικὰ τὴν μεγέθυνση τοῦ ἀρχικοῦ ἔρωτα, ὡς μία ἀγαπητικὴ ἔκρηξη τοῦ Θεοῦ ὁλοκληρωτικῆς προσφορᾶς, μὲ σκοπὸ τὴν ὁλοκληρωτικὴ πρόσληψη τοῦ ἀνθρώπου ὡς ἀγαθοῦ καρποῦ τῆς δημιουργίας τοῦ Θεοῦ, δηλαδὴ μία ταυτόχρονη ἔξοδο καὶ εἴσοδο στὸ πλαίσιο μιᾶς ἀγάπης ἐκστατικῆς καὶ ἁπλωτικής. (10)

Ἡ κλήση τοῦ Θεοῦ πρὸς τὸν ἄνθρωπο εἶναι ἐρωτική, ὅπως ἐρωτικὴ εἶναι καὶ ἡ σχέση. (11)

Ὁ Χριστὸς εἶναι τὸ κατ' ἐξοχὴν πρόσωπο τοῦ ἔρωτα, ἀφοῦ ἡ ἐρωτικότητα εἶναι προϋπόθεση καὶ ἀποτέλεσμα τῆς σάρκωσης τοῦ Λόγου. (12)

Ὁ ἔρως καταξιώνεται σὲ χριστολογικὴ βάση, ἡ ὁποία προάγει τὴν ὑποστατικὴ ἀνθρωπολογία ἀπενοχοποίησης καὶ ἁγιασμοῦ τοῦ ἀνθράπινου σώματος, ποὺ προσφέρεται μὲ τὴν σάρκωση τοῦ Λόγου, τὸν Σταυρὸ καὶ τὴν Ἀνάσταση, ἀπεμπολῶντας κάθε εἴδους ἠθικισμό (13)

Αὐτὸ κάνει τὴν σχέση τοῦ ἀνθρώπου πρὸς τὸν Θεὸ ἄκρως ἐρωτικὴ καὶ ἐντὸς αὐτῆς τῆς σχέσης ὁ Θεὸς ἀποκαλύπτεται ἐρωτικά, καλῶντας τὸν ἄνθρωπο νὰ ἀνταποκριθεῖ στὴν ἐρωτικὴ κλήση τοῦ ἐσταυρωμένου ἔρωτα, ἀφοῦ ὅ,τι ὑπάρχει πέρα ἢ ἔξω ἀπὸ τὸν ἔρωτα χάνει τὴν ὀμορφιά του. (14)

Οἱ σωματικὲς αἰσθήσεις μετέχουν στὴν ἐνόραση τῆς θείας δόξας, ἐντὸς τῆς μεταμορφωμένης πραγματικότητας, ὡς καλὴ λειτουργία καὶ χρήση τῶν φυσικῶν αἰσθήσεων, ἐνῷ ἀντίθετα ἡ κακὴ χρήση ὁδηγεῖ σὲ ἀπομάκρυνση τοῦ ἀνθρώπου ἀπὸ τὴν θεία δόξα καὶ ἀλλοτρίωση τῆς ὕπαρξής του. (15)

Οἱ ἀνθρώπινες αἰσθήσεις δὲν καταργοῦνται, οὔτε ἐγκαταλείπονται, ἀλλὰ ἀναδεικνύονται κατὰ φύσιν, διατηρῶντας τὴν ἑνότητα τοῦ ἀνθρώπου ὡς προϋπόθεση τῆς κοινωνίας καὶ γνώσης τοῦ Θεοῦ. (16)

Τὸ κάλλος ὡς ἀπολεσθεῖσα κατὰ τὴν πτώση ὀμορφιὰ τοῦ ἀνθρώπου, δὲν ἀποτελεῖ μιὰ νοησιαρχικὴ ἢ ἰδεολογικὴ ὡραιότητα, ἀλλὰ τὴν σαρκωμένη ὡραιότητα ποὺ ἐντοπίζεται στὸ πρόσωπο τοῦ σαρκωμένου Λόγου καὶ ἀποτελεῖ τὴν ἔνδυση τῆς πτωτικῆς γυμνότητας τοῦ ἀνθρώπου, ὡς συνέπεια τῆς ἀπώλειας μιᾶς σχέσης καὶ τοῦ προσώπου καθεαυτοῦ. (17)

1) Γιὰ τὸν θεῖο ἔρωτα ὡς προϋπόθεση καὶ συνέπεια τῆς σάρκωσης τοῦ Λόγου, βλ. Χ.Ἀ. Σταμούλης, Ἔρως καὶ Θάνατος. Δοκιμὴ γιὰ ἕναν πολιτισμὸ τῆς σάρκωσης, ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἀθήνα 2009, σ. 143 (στὸ ἑξῆς: Χ.Ἀ. Σταμούλης, Ἔρως καὶ Θάνατος).

2) Ὅ.π., σ. 152 κ.ἑ.

3) Ὅ.π., σ. 152.

4) Γιὰ τὴν καλλιτεχνία καὶ τὴν κακοτεχνία, ἀναλυτικότερα βλ. Χ.Ἀ. Σταμούλης, Κάλλος τὸ ἅγιον. Προλεγόμενα στὴ φιλόκαλη αἰσθητικὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, ἐκδ. Ἀκρίτας, Ἀθήνα 2004, σσ. 168-172 (στὸ ἑξῆς: Χ.Ἀ. Σταμούλης, Κάλλος τὸ ἅγιον).

5) Γιὰ τὸν ἀνθρωπολογικὸ μαξιμαλισμό, τὴν ἀνάδειξη καὶ ἀνάπτυξη τοῦ θέματος τῆς καταξίωσης τοῦ ἀνθρώπινου σώματος στὸν Ἅγιο Γρηγόριο Παλαμᾶ, ἀναλυτικότερα βλ. Χ.Ἀ. Σταμούλης, Κάλλος τὸ ἅγιον, σ. 205 κ.ἑ.

6) Χ.Ἀ. Σταμούλης, Κάλλος τὸ ἅγιον, σ. 222 κ.ἑ.

7) Ἐν τούτοις, παραμένει ὁ προβληματισμὸς στὴν σύγχρονη ὀρθόδοξη θεολογία ἀναφορικὰ μὲ τὸν ὑπερτονισμὸ τοῦ προσώπου, τὴν ὑποβάθμιση, ἐξαφάνιση, ἐνίοτε καὶ ἐνοχοποίηση τῆς φύσης τοῦ ἀνθρώπου καὶ τῶν κατὰ φύσιν, διεξοδικότερα βλ. Χ.Ἀ. Σταμούλης, Φύση καὶ Ἀγάπη καὶ ἄλλα μελετήματα, ἐκδ. Τὸ Παλίμψηστον, Θεσσαλονίκη 1999, σσ. 149-156.

8) Χ.Ἀ. Σταμούλης, Κάλλος τὸ ἅγιον, σ. 205.

9) Χ.Ἀ. Σταμούλης, Ἄσκηση αὐτοσυνειδησίας, ἐκδ. Τὸ Παλίμψηστον, Θεσσαλονίκη 2004, σ. 118.

10) Χ.Ἀ. Σταμούλης, Ἔρως καὶ Θάνατος, σ. 152.

11) Ἀναλυτικότερα βλ. Χ.Ἀ. Σταμούλης, Κάλλος τὸ ἅγιον, σσ. 156-157.

12) Ὅ.π., σσ. 157-158· Ἔρως καὶ Θάνατος, σ. 143.

13) Χ.Ἀ. Σταμούλης, Ἔρως καὶ Θάνατος, σ.172.

14) Χ.Ἀ. Σταμούλης, Ἡ γυναίκα τοῦ Λώτ καὶ ἡ σύγχρονη θεολογία, ἐκδ. Ἴνδικτος, Ἀθήνα 2008, σ. 191.

15) Χ.Ἀ. Σταμούλης, Κάλλος τὸ ἅγιον, σ. 192.

16) Ὅ.π., σ.184.

17) Ὅ.π., σ. 173.