Δρ. Αναστάσιος Βαβούσκος στην Romfea.gr
Δικηγόρος
Άρχων Ασηκρήτης της Μ.τ.Χ.Ε.

Αν και οι υπό πλήρωση Ιερές Μητροπόλεις είναι πέντε τον αριθμό, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται σε μία συγκεκριμένη Ιερά Μητρόπολη, την Ιερά Μητρόπολη Περιστερίου.

Και αυτό, όχι τόσο για το ποιος θα εκλεγεί συμφώνως προς τα κυκλοφορούντα προγνωστικά αλλά για τον τρόπο, που θα εκλεγεί, δηλαδή δι’ εκλογής ή διά μεταθέσεως.

Εκείνο δε το οποίο παρατηρώ, είναι, ότι γύρω από τη λύση του μεταθετού υπάρχει μία σύγχυση, η οποία προκύπτει από την ανάμειξη στην διαδικασία του (πιθανού) μεταθετού του ονόματος του Οικουμενικού Πατριάρχη και από την σύγκριση του με την παλαιότερη περίπτωση της μεταθέσεως στην Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης του από Αλεξανδρουπόλεως Ανθίμου.

Ας βάλουμε, λοιπόν, τα πράγματα σε μια σειρά.

Όπως είναι γνωστό τοις πάσι, η Εκκλησία της Ελλάδος απαρτίζεται από την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος και από τις εν Ελλάδι Ιερές Μητροπόλεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου, τις γνωστές ως «Νέων Χωρών».

Αυτό έχει ως συνέπεια, το μεταθετό να ρυθμίζεται συνδυαστικώς από τις διατάξεις του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος (άρθρο24) σε συνδυασμό με τον Ε΄ Όρο (τέλος) της Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξης του 1928.

Όπως προκύπτει από την γραμματική ερμηνεία του άρθρου 24 του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος, η διαδικασία που περιγράφεται σ’ αυτό, αφορά σε όλες καταρχήν τις Ιερές Μητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος, αφού υπάρχει συνεχής επανάληψη του όρου «Μητρόπολις», χωρίς ειδική αναφορά πλησίον του όρου αυτού στην «Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος» ή στις «Νέες Χώρες».

Συνεπώς, του νόμου άλλως μη ορίζοντος ή μη διακρίνοντος, όταν αναφερόμαστε στην διαδικασία της πληρώσεως διά μεταθέσεως, εννοούμε – καταρχήν - όλες τις ΙερέςΜητροπόλεις της Εκκλησίας της Ελλάδος.

Κατά τον Ε΄ όρο (τέλος) της Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξεως του 1928, απαγορεύονται οι μεταθέσεις από Επαρχία σε Επαρχία: «ἀπαγορευομένων τῶν ἀρχιερατικῶν μεταθέσεων ἀπό ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν».

Το θέμα εδώ είναι, να ερμηνεύσουμε, τι εννοεί η Πράξη με τον όρο «επαρχία» και στις δύο περιπτώσεις.

Από το σύνολο των Όρων της Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξεως του 1928 συνάγεται σαφώς, ότι η συγκεκριμένη Πράξη ρυθμίζει τα ζητήματα, που αφορούν στις Ιερές Μητροπόλεις αποκλειστικώς των Νέων Χωρών και τον τρόπο της διοικητικής ενώσεως αυτών με την Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος.

Συνεπώς, σε αντίθεση με τον Καταστατικό Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος, στην Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη του 1928 είναι σαφές, σε ποιες Ιερές Μητροπόλεις αφορά η ρύθμιση του Ε΄ Όρου αυτής και δη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, όπως προκύπτει από:

• Τον όρο Άʹ: «Ἅπασαι αἱ εἰς τό Ἑλληνικόν Κράτος περιελθοῦσαι Ἐπαρχίαι τοῦ Ἁγιωτάτου Ἀποστολικοῦ καί Πατριαρχικοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου»,

• Τον όρο Βʹ: «Ἄμεσος ὡς ἐκ τούτου κεντρική καί τῶν Ἐπαρχιῶν τούτων», εννοείται άνευ αμφισβητήσεως του Οικουμενικού Πατριαρχείου,

• Τον όρο Γʹ: «οἱ ἐκ τῶν ἐν Ἑλλάδι Ἐπαρχιῶν τοῦ καθ̓ ἡμᾶς Ἁγιωτάτου Οἰκουμενικοῦ Θρόνου»,

• Τον όρο Δʹ: « Οἱ τῶν Ἐπαρχιῶν τοῦ καθ̓ ἡμᾶς Ἁγιωτάτου Πατριαρχικοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου ἐν Ἑλλάδι ἀρχιερεῖς,…. ἐξ ἴσου ἱσχυούσας καί διά τάς αὐτόθι Ἐπαρχίας τοῦ Πατριαρχικοῦ Θρόνου»,

• Τον όρο Ε΄: «Οἱ τῶν ἐν Ἑλλάδι Ἐπαρχιῶν τοῦ Πατριαρχικοῦ Θρόνου ἀρχιερεῖς»,

• Τον όρο ΣΤʹ: «οἱ ἐν Ἑλλάδι ἀρχιερεῖς τοῦ Πατριαρχικοῦ Θρόνου,

• Τον όρο Ηʹ: «οἱ ἀρχιερεῖς τῶν Πατριαρχικῶν Ἐπαρχιῶν»,

• Τον όρο Θʹ: «Οἱ ἐν Ἑλλάδι Μητροπολῖται τοῦ Οἰκουμενικοῦ Θρόνου».

Αντιθέτως, όπου η Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη του 1928 αναφέρεται στις «Επαρχίες» της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος, το ορίζει ρητώς, όπως:

• Στον όρο Α΄; «ὑπάγονται ἐφεξῆς ὑπό τήν ἄμεσον διακυβέρνησιν τῆς Ἁγιωτάτης Όρθοδόξου Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος, ἐπεκτεινούσης καί ἐπί τῶν Ἐπαρχιῶν τούτων ἐν πᾶσι τό σύστημα τῆς διοικήσεως καί τήν τάξιν τῶν ἰδίων αὐτῆς Ἐπαρχιῶν»,

• Στον όρο Β΄: «πρός τούς ἐκ τῶν Ἐπαρχιῶν τῆς Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος προσκαλουμένους ἀρχιερεῖς»,

• Στον όρο ΣΤ΄: «δικάζονται καθ̓ ὅν τρόπον καί οἱ ἀρχιερεῖς τῆς Ὀρθοδόξου Αὐτοκεφάλου Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος»,

Συνεπώς, και με βάση τα παραπάνω, όταν η Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη απαγορεύει το μεταθετό Αρχιερέων από Επαρχία σε Επαρχία, εννοεί σαφώς από Ιερά Μητρόπολη των Νέων Χωρών σε Ιερά Μητρόπολη των Νέων Χωρών.

Προς επίρρωσιν δε της απόψεώς μου, θα αναφέρω δύο ακόμη στοιχεία.

Πρώτον, όπως ήδη έχω αναφέρει σε προηγούμενο άρθρο μου, το μεταθετό κρίνεται από την Ιερά Σύνοδο της Εκκλησίας, στην κανονική δικαιοδοσία της οποίας ανήκει η προς πλήρωση διά μεταθέσεως Ιερά Μητρόπολη.

Και αφού η Ιερά Μητρόπολη Περιστερίου ανήκει στην Αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος, η Ιερά Σύνοδος αυτής αποφασίζει και για το μεταθετό και για το πρόσωπο του Ιεράρχη, που θα μετατεθεί.

Δεύτερον, εάν ήθελε θεωρηθεί ότι υπό τον όρο «’Επαρχία» της Πράξεως του 1928 καλύπτονται οι Ιερές Μητροπόλεις της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος, τότε θα έπρεπε να δεχθούμε, ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο έχει ενεργό νομοκανονικώς κατοχυρωμένο ρόλο στην κάλυψη διά μεταθέσεως κενών Ιερών Μητροπόλεων και της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος με Αρχιερείς των Νέων Χωρών.

Συμπερασματικώς, πλήρωση διά μεταθέσεως επιτρέπεται υπό τους όρους του άρθρου 24 πργφ. 2 του Καταστατικού Χάρτη της Εκκλησίας της Ελλάδος:

• Από Ιερά Μητρόπολη της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος σε Ιερά Μητρόπολη της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος.

• Από Ιερά Μητρόπολη της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος σε Ιερά Μητρόπολη των «Νέων Χωρών».

• Από Ιερά Μητρόπολη των «Νέων Χωρών» σε Ιερά Μητρόπολη της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος

Δεν επιτρέπεται μετάθεση από Ιερά Μητρόπολη «Νέων Χωρών» σε Ιερά Μητρόπολη «Νέων Χωρών», δυνάμει του Ε΄ Όρου της Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξεως του 1928.

Περαιτέρω, εάν η Εκκλησία της Ελλάδος, επιθυμούσα την διά μεταθέσεως πλήρωση Ιεράς Μητροπόλεως της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος με Μητροπολίτη των «Νέων Χωρών», ζητήσει την σύμπραξη του Οικουμενικού Πατριαρχείου διά της δόσεως – έστω – ευλογίας εκ μέρους του Οικουμενικού Πατριάρχη, αυτό είναι θέμα της Εκκλησίας της Ελλάδος και επί του οποίου δεν έχω κάποια ένσταση.

Αλλά, όταν στην περίπτωση της πληρώσεως της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης επέλεξε την λύση της μεταθέσεως Ιεράρχη από Ιερά Μητρόπολη «Νέων Χωρών», παραβιάζοντας καταφανώς την Πατριαρχική και Συνοδική Πράξη του 1928, πώς τώρα θα ζητήσει – έστω και ευλογία – από τον Οικουμενικό Πατριάρχη για πλήρωση διά μεταθέσεως Ιεράς Μητροπόλεως της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας της Ελλάδος;

Εάν δηλαδή για το μείζον, όχι μόνον δεν ζητήθηκε η ευλογία του Παναγιωτάτου αλλά καταστρατηγήθηκε πλήρως η Πράξη του 1928, τότε για το έλασσον πώς ζητείται η ανάμειξη του; Καλοδεχούμενη από μένα ως ένδειξη σεβασμού αλλά δεν συνιστά αντιφατική συμπεριφορά για την Εκκλησία της Ελλάδος; Εγώ θέτω το ερώτημα.

Κλείνοντας αυτό το άρθρο, θέλω να επισημάνω και κάτι, το οποίο θα πρέπει να σκεφθούν, όσοι επεξεργάζονται τη λύση του μεταθετού από Ιερά Μητρόπολη «Νέων Χωρών» στην Ιερά Μητρόπολη Περιστερίου.

Εάν συμβεί αυτό, εκκενώνεται εκ νέου μία Μητρόπολη στις «Νέες Χώρες», για την πλήρωση της οποίας θα πρέπει συμφώνως προς τα παραπάνω, να έχει οπωσδήποτε ενεργό ρόλο το Οικουμενικό Πατριαρχείο, πέραν του γεγονότος, ότι κατά τον Ε΄ Όρο της Πατριαρχικής και Συνοδικής Πράξεως του 1928 τον κατάλογο των εκλεξίμων εγκρίνει προηγουμένως το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο δικαιούται και να υποδεικνύει υποψηφίους.

Η΄ κάνω λάθος;