Του Αρχιμ. Βασιλείου Μπακογιάννη

Στή  φιλόξενη  «Romfea.gr» ἀναρτήθηκε (7.12.20), συνέντευξη του γνωστοῦ ἀνά τήν Ὀρθοδοξία καί ὄχι μόνο,  Σεβασμιωτάτου  Μητροπολίτου  Βολοκολάμσκ  κ.κ. Ἱλαρίωνος (Ρωσικῆς Ἐκκλησίας)  μέ τίτλο «Οι  παπικού τύπου αξιώσεις της Κων/πόλεως  είναι αβάσιμες». 

Ἡ θέση του  συνοψίζεται:   «οι  ιεροί κανόνες των Οικουμενικών Συνόδων δεν αναφέρουν κάποιο άλλο πρωτείο στην Εκκλησία, πέραν του πρωτείου τιμής (...).

Δεν υπάρχει ούτε ένας κανών της εποχής των Οικουμενικών Συνόδων, που να καθιερώνει τις αρμοδιότητες του πρώτου επισκόπου σε οικουμενικό επίπεδο».

Ἡ Ἐκκλησία δέν στηρίζεται μόνο στούς Ἱ. Κανόνες, ἀλλά καί στήν πράξη (παράδοση).  Π.χ. οἱ  Ἱ. Κανόνες δέν κάνουν λόγο γιά τήν Ἐκκλησία τῆς Ρωσίας, μποροῦμε νά ἀμφισβήτουμε τήν ὕπαρξή της;

Μπορεῖ ,λοιπόν τά προνόμια τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου  νά μήν  καταγράφονται  (ὅλα) στούς Ἱ. Κανόνες, ἀλλά  διασώζονται ἀπό τήν πράξη τῆς Ἐκκλησίας, (π.χ. χορήγηση αὐτοκεφάλου κ.λ.π.), πού εἶναι ἰσόκυρη μέ τούς Ἱ. Κανόνες,  «τό παρ'ἡμῖν ἔθος...νόμου δύναμιν ἔχον» (ΠΖ΄ Μ. Βασιλείου). 

Ὅμως, ἔχουμε καί Κανόνες πού δείχνουν τήν Οἰκουμενικότητα τῆς Κων/πόλεως.

Oἱ Γ΄ Δ΄  Ε΄  τῆς Σαρδικῆς (347)  ἔδιναν τό δικαίωμα  σέ Ἐπισκόπους πού, κατά τήν κρίση τους εἶχαν ἀδικηθεῖ ἀπό  συνεπισκόπους τους,  νά προσφεύγουν στόν Ἐπίσκοπο Ρώμης γιά  τήν ὑπόθεσή τους. 

Φυσικά, οἱ Ἱ. Κανόνες  δέν ἐννοοῦν  τό αὐτονόητο,  δηλαδή τούς Ἐπισκόπους πού ἀνῆκαν στή δικαιοδοσία τῆς Ρώμης, ἀλλά ἐννοοῦν κάθε Ἐπίσκοπο  πού  ἀνῆκε στή  Δυτικῆ Ἐκκλησία, καί γι'αὐτό ἀναφέρουν αὐτή τή «λεπτομέρεια». 

Ἄρα τό πρωτεῖο τιμῆς ἦταν συνδυασμένο μέ ἐξουσία  ( «τιμή»  στήν ἀρχαία ἑλληνική  σήμαινε κι  ἐξουσία).

Τό πρωτεῖο αὐτό, ἡ Ἁγία Δευτέρα Οἰκουμενική Σύνοδος (381),  τό «μετέδωσε»  καί  στόν Πατριάρχη Κων/πόλεως  «ἔχειν τά πρεσβεῖα τιμῆς μετά τόν τῆς Ρώμης Ἐπίσκοπον,  διά τό εἶναι αὐτήν νέαν Ρώμην».     (Κανόνας Γ ). Ὅπως, λοιπόν,  οἱ Γ΄, Δ΄, Ε΄, τῆς Σαρδικῆς  (347) ἔδιναν στόν Ἐπίσκοπο Ρώμης τό δικαίωμα νά ἐκδικάζει τίς διαφορές τῶν Ἐπισκόπων τῆς Δυτικῆς Ἐκκλησίας, καθιστώντάς  τον  κέντρο τῆς  (Δυτικῆς) Ἐκκλησίας, ἔτσι καί οἱ Θ΄καί ΙΖ΄ τῆς Δ΄ (451),  δίδουν στόν Κων/πόλεως  τό δικαίωμα νά  δέχεται  «προσφυγές» (τό ἔκκλητο)  Ἀρχιερέων ἤ τοπικῶν Ἐκκλησιῶν τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας, καθιστώντάς  τον  κέντρο τῆς Ἀνατολικῆς Ἐκκλησίας.

Γι'αὐτό καί στήν ἱστορία τῆς Ἐκκλησίας,   ὅποιος Ἐπίσκοπος ἤ Ἐκκλησία ἀνά τήν Ὀρθοδοξία  ἀντμετώπιζαν  προβλήματα,  προσέφευγαν ἀποκλειστικά  στό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο καί ὄχι στό Ἀλεξανδρείας, ἤ στό Ἀντιοχείας, ἤ στό Ἱεροσολύμων  ἤ  στό Ρωσίας.

«Ο πρώτος υφίσταται σε τοπικό επίπεδο και όχι σε οικουμενικό», ἐπισημαίνει ὁ  Μητροπολίτης κ.κ. Ἱλαρίων.    Μπορεῖ ἡ κάθε τοπική Ἐκκλησία νά εἶναι αὐτοκέφαλη, ὅμως ὅλες μαζί ἀποτελοῦν ἕνα σῶμα, τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία. Αὐτό  τό σῶμα  εἶναι ἀκέφαλο;!

Ἄς  ποῦμε ὅτι  αὐτό τό  σῶμα, δηλαδή  ὅλοι οἱ Προκαθήμενοι,  συνέρχονται γιά νά συλλειτουργήσουν.  Θά εἶναι χωρίς κεφαλή;

Δέν θά ὑπάρχει κάποιος Προεστώς; Μπορεῖ λ.χ. ὁ  Πατριάρχης Μόσχας νά μπεῖ μπροστά, καί νά εἰπεῖ, «ἐγώ θά εἶμαι ὁ Προεστώς, γιατί ὅλοι μεταξύ μας εἴμαστε ἴσοι;!».

Κατά τήν τάξη  (καί ὄχι κατά  Κανόνες...),  τόν  πρῶτο λόγο τόν ἔχει  ὁ Οἰκουμενικός Πατριάρχης, ἐπειδή καί μόνο εἶναι πρῶτος.

Αὐτός  θά δίνει τίς σχετικές ἐντολές στούς Προκαθημένους, συλλειτουργούς,  «ἐσύ θά εἰπεῖς τό «εἰρήνη πᾶσι», ἐσύ τό «Εὐαγγέλιο», «ἐσύ τό κήρυγμα».Ἔχει «δικαιώματα», πού δέν ἔχουν οἱ ἄλλες κεφαλές, ἄς εἶναι ἴσες μεταξύ ἴσων!

Ὁ πρῶτος δέν μπορεῖ  νά ἐξισωθεῖ μέ τόν δεύτερο, πολύ περισσότερο μέ τόν τρίτο κ.ο.κ.  Ὁ πρῶτος εἴτε στήν ἡλικία, εἴτε στήν Ἱερωσύνη, εἴτε στήν Ἀρχιερωσύνη, ἔχει παντοῦ καί πάντοτε τόν πρῶτο  λόγο, ἀκόμα καί σ’ἕνα ἁπλό, ἄτυπο συνέδριο, ἀκόμα σέ μιά ἁπλῆ συζήτηση. 

Ὅσιος Ποιμένας ἦταν μικρότερος στήν ἡλικία ἀπό τόν ἀδερφό του Ἀννούβ. Ὅταν συζητοῦσαν μέ ἄλλους, ὁ Ὅσιος, ἀπό σεβασμό στό μεγαλύτερο ἀδερφό του, σιωποῦσε. (Γεροντικό. Ἀββᾶ Ποιμένος, ρζ΄).

Ἔτσι λειτουργοῦν τά πράγματα στήν Ἐκκλησία,  ὅπου κεφαλή εἶναι ὁ Χριστός,   ἐνῶ σέ κοσμικό ἐπίπεδο, ὅπου κεφαλή εἶναι ὁ ἐγωϊσμός,   «ὅποιος φάει τόν ἄλλο...!».

Στή συνέχεια ὁ  Μητροπολίτης κ.κ. Ἱλαρίων ἀναφέρεται  καί στό  θέμα τῆς Οὐκρανίας. Ὅμως, ἐδῶ ὑπάρχουν «καυτά»  ἐρωτήματα: Γιατί τό Κίεβο, μέ εὐθύνη τῆς Μόσχας, δέν τήρησε τή συμφωνία (1686),  πού ὅριζε ὅτι σέ κάθε Λειτουργία ὁ Μητροπολίτης Κιέβου νά μνημονεύει τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη; Γιατί παραβλέπουμε αὐτή τή «λεπτομέρεια;». 

Τί λόγος ὑπῆρχε, ὥστε νά καταφρονηθεῖ ἡ συμφωνία; Ἦταν, ἄραγε,  ἐνοχλητική;! Καί γιατί νά εἶναι ἐνοχλητική; 

Τό ἄλλο: Ποιός  ἦταν  ἡ  αἰτία ὥστε  νά γίνει  (1992)  αὐτό τό  σχίσμα στήν Οὐκρανία; Τό Φανάρι ἤ ἡ Μόσχα; Καί γιατί αὐτό τό σχίσμα νά ὑπάρχει μέχρι σήμερα; Γιατί δέν προσπάθησαν νά  κλείσουν τήν πληγή;

Ὁ Μητροπολίτης Ἱλαρίων, ἐπικρίνοντας τό Φανάρι γιά τήν ἐπέμβασή του στό Κίεβο,  διερωτᾶται, «γιατί «σιωπούσαν επί τριακόσια και πλέον έτη και αιφνιδίως το θυμήθηκαν». 

Τό «θυμήθηκαν» τώρα, Ἅγιε Δέσποτα, γιατί ἀπό τό 1992 μέχρι τό 2018  δέν ἔγινε κάποια κίνηση,  γιά νά κλείσει αὐτή  ἡ πληγή. Καί τό Φανάρι ἀναγκάσθηκε νά πάρει τήν πρωτοβουλία γιά νά κλείσει τήν πληγή. Δηλαδή, ἄν  δέν ὑπῆρχε αὐτή ἡ πληγή, τό Φανάρι δέν θά ἔκανε,  αὐτό πού ἔκανε.

Ὅπως δέν μποροῦμε νά κατηγορήσουμε τό γιατρό πού παίρνει τήν πρωτοβουλία νά θεραπεύσει ἕναν ἐγκατατελελειμμένο ἄρρωστο, ἔτσι δέν μποροῦμε νά κατηγορήσουμε καί τό Φανάρι, πού πῆρε τήν πρωτοβουλία νά θεραπεύσει τήν πληγωμένη Ἐκκλησία τῆς Οὐκρανίας. 

Τώρα, ἄν  ἡ πληγή δέν ἔκλεισε ἤ ἄν ἔγινε πιό μεγάλη, δέν φταίει τό Φανάρι, ἀλλά φταῖνε  ὅσοι    ἀντιστάθηκαν στήν προσπάθειά του  νά κλείσει τήν πληγή. 

Τί εἶναι, τέλος πάντων,  προτιμότερο; Νά συνεχίζεται αὐτός ὁ αἱματηρος ἀδερφικός ἀλληλοσπαραγμός στήν Οὐκρανία καί νά κολάζονται ψυχές, ἤ νά   ἀναγνωρισθεῖ κατ'οἰκονομία τό αὐτοκέφαλο,  καί νά ἐπέλθει εἰρήνη στήν  Ἐκκλησία;

Τόσες καί τόσες οἰκονομίες, ἀκόμα καί αὐθαιρεσίες, (ποιός τηρεῖ στό ἀκέραιο τούς Ἱ. Κανόνες;), γίνονται στήν Ἐκκλησία, γιατί, λοιπόν,  ζητᾶμε  τήν «ἀκρίβεια»  στό θέμα Οὐκρανίας;