Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. 02/08 14:00

theia leitourgia 1

Γράφει ο Κ. Νούσης


Η πρακτική και η συνείδηση της Εκκλησίας εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια, θεωρώ ότι αποτελεί μέγιστο κριτήριο για την πίστη μας περί των Αχράντων Μυστηρίων.

Ο φόβος και ο τρόμος μας μη τυχόν και πέσει στο πάτωμα η θεία Κοινωνία, νομίζω τα λέει όλα. Το σκύψιμο του ιερέα να γλείψει το πάτωμα που έπεσε ο θείος Μαργαρίτης ή να κάψει το μέρος εκείνο, μαρτυρούν για την εκκλησιαστική συνείδηση περί θείας Κοινωνίας.

Ομολογώ ότι προσωπικά, όταν άκουσα την «τροποϋπαρξιακή» ερμηνεία, μου «κόπηκε η όρεξη» για Θεία Κοινωνία. Αν δεν κοινωνάω πλήρη Χριστό, αλλά άρτον ηγιασμένον και κεχαριτωμένον, τότε ομολογώ ότι αυτή η ιδέα «με χαλάει» και μάλιστα πολύ.

Όταν ανέβηκε ο μαθητής του Νεστορίου πρεσβύτερος Αναστάσιος στον άμβωνα και μίλησε για Χριστοτόκο Μαρία, ο λαός αναστατώθηκε. Ανατρεπόταν η πίστη και η ευσέβεια της Εκκλησίας από χρόνων αρχαίων.

Κάπως έτσι αισθανθήκαμε και εμείς οι ενιστάμενοι με τη νέα αυτή εξήγηση του μυστηρίου της μεταβολής της Ευχαριστίας – χωρίς φυσικά να την εξισώνουμε με το προαναφερθέν ιστορικό γεγονός!

Η καινοφανής αυτή ερμηνεία – ερειδόμενη μάλλον σε μια (παρα)τραβηγμένη προέκταση του μαξιμιανού «τρόπου ύπαρξης» και ουδόλως απαντώμενη στη γραπτή και προφορική μας Παράδοση – κατ’ ουσίαν αναφέρεται σε μια Κυριακή «εμψώμωση» και «ενοίνωση» παρά σε ενσάρκωση ευχαριστιακή.

Οι όροι μπορεί να ηχούν ενοχλητικά, ωστόσο πρόκειται για κάτι τέτοιο, σύμφωνα με την ταπεινή γνώμη του γράφοντος κατόπιν επισταμένης επανάγνωσης της «τροποϋπαρξιακής» ερμηνείας της μεταβολής.

Ο Χριστός είναι πλήρης ως Θεάνθρωπος. Παρίσταται εν προκειμένω ο Χριστός ευχαριστιακά ολόκληρος ή όχι; Διότι πάνω στο σημείο αυτό φαίνεται να διαφέρει από τα λοιπά Μυστήρια η Θεία Ευχαριστία.

Στην παρουσία του όλου Χριστού. Έτσι μπορεί να «σημάνει» κατά Καβάσιλα και την Εκκλησία ως Σώμα Του αληθινό και όχι συμβολικό. Σώμα με συγκεκριμένη Κεφαλή και μέλη.

Όμως η «τροποϋπαρξιακή» ερμηνεία φαίνεται να κάνει αυτό ακριβώς. Να συμβολοποιεί τον άρτο σε σώμα Χριστού, όπως κάνουν και οι προτεσταντικές ερμηνείες.

Ο άρτος κατ’ αυτήν την ερμηνεία δεν μεταβάλλεται σε Σώμα Χριστού, αλλά αντιστοιχεί σε αυτό σαν φορέας της Χάρης του Σώματος. Έτσι καταργείται το Κυριακό λόγιο «τούτο εστί το Σώμα μου» και αντικαθίσταται με το «τούτο υπάρχει όπως το σώμα μου». Δεν νομίζω πως πρόκειται για το ίδιο πράγμα.

Και αναφέρω ένα παράδειγμα: ο Επίσκοπος είναι εις τύπον Χριστού. Αλλά δεν είναι ο Χριστός ο ίδιος! Δεν φαίνεται και εδώ ξεκάθαρα μια συμβολοποίηση και τυποποίηση του ηγιασμένου άρτου και οίνου;

Το παράδοξο είναι πως η «ορθόδοξη» αυτή πρωτοεμφανιζόμενη ερμηνεία πλησιάζει περισσότερο προς την μετουσίωση των Ρωμαιοκαθολικών, ενώ υποτίθεται πως προσπαθεί αυτήν ακριβώς να αναιρέσει και να ξεπεράσει.

Και εξηγούμαι: οι Καθολικοί λένε πως δεν αλλάζουν τα συμβεβηκότα, αλλά η αόρατη βαθιά ουσία των Δώρων (όροι αριστοτελικοί). Δηλαδή έχουμε ψωμί και κρασί ενεργούντα τα φυσικά δικά τους, στο βάθος βάθος όμως είναι σώμα και αίμα Θεού.

Το ίδιο λέγεται και εδώ με πιο «ορθόδοξο» σχήμα: καμιά μεταβολή δεν υφίσταται στα προσφερόμενα είδη, απλά μεταβάλλεται – αοράτως – ο τρόπος που υπάρχουν.

Η πρώτη λογική ένσταση είναι πώς μπορεί και τι σημαίνει αλλαγή τρόπου ύπαρξης σε αντικείμενα άβουλα και απρόσωπα, όπως το κρασί και το ψωμί.

Όταν ο Μάξιμος μιλάει για τρόπο ύπαρξης, αναφέρεται σε Χριστολογικό επίπεδο στο βουλόμενο και ενεργούν πρόσωπο του Κυρίου επί της ανθρωπίνης φύσης του.

Αλλά και στην Τριαδολογία, ο τρόπος ύπαρξης αναφέρεται στα πρόσωπα της Τριάδος. Μόνο πρόσωπα, επομένως, δύνανται να έχουν τρόπο ύπαρξης, κατά τη θεολογική ορολογία εξάπαντος και τη λογική διάσταση των πραγμάτων.

Σύμφωνα με τη θεωρία της μη, ουσιαστικά, μεταβολής – διότι περί αυτού πρόκειται – ο Χριστός φαίνεται να προσλαμβάνει σε κάθε Ευχαριστία σκέτο άρτο και οίνο και να τα καθιστά «ανθρώπινη» φύση του, κατ΄ αντιστοίχηση με το θεωμένο Σώμα του, φέροντα την πληρότητα της Χάρης αυτού του Σώματος.

Έτσι όμως δεν έχουμε έναν Χριστό με άπειρες προσληφθείσες φύσεις (άρτων και οίνων), όσες και οι θείες Ευχαριστίες που θα έχουν τελεστεί;

Αν δεν συμβαίνει αυτό, όπως προείπαμε σε παλαιότερη ανάρτησή μας, τότε δεν έχουμε μια μορφή εξωτερικής ένωσης – επισκίασης της Χάριτος – στα προσφερόμενα ευχαριστιακά δώρα;

Πώς, όμως, μπορούμε να έχουμε «ανάκραση» με τον Χριστό με τη Θεία Κοινωνία – κατά Γρηγόριο Παλαμά – όταν ο άρτος είναι απλά εξωτερικός φορέας της Χάριτος;

Και γιατί να χρειάζεται η Ευχαριστία, όταν η είσοδος της Χάριτος μέσα μας με αυτόν τον τρόπο μπορεί να συμβεί και με πλείστους άλλους τρόπους, όπως για παράδειγμα με την προσευχή ή το νερό του Αγιασμού;

Και ποια η ειδοποιός διαφορά τότε της θείας Ευχαριστίας από τα λοιπά Μυστήρια, ως η καρδιά τους, ταυτιζόμενη με την ύπαρξη αυτής ταύτης της Εκκλησίας, σύμφωνα και με τον Καβάσιλα;

Το θεωμένο Σώμα του Κυρίου είναι πλήρες Πνεύματος Αγίου. Χωρίς να χάνει ποτέ την κτιστότητά του, ωστόσο μέσω της αντίδοσης των ιδιωμάτων με τη θεία φύση του Λόγου, έχει ιδιότητες ασυλλήπτως πέραν των κτιστών δεδομένων.

Με αυτήν την πίστη μπορούμε να καταλάβουμε τον λόγο του Ιωάννη Δαμασκηνού πως ούτε «δαπανάται» ούτε φθείρεται ούτε αποβάλλεται σωματικώς από τους μετέχοντας σε αυτό.

Θα πρέπει να έχουμε ακόμη υπόψη μας πως η πίστη δεν καταργεί τη λογική μας - και αυτή η τελευταία άλλωστε είναι δώρο Θεού. Απλά την ενισχύει εκεί που δεν «τραβάει» άλλο μονάχη της.

Το γεγονός δηλαδή ότι ο Ιωάννης Δαμασκηνός δεν λέει κάτι περισσότερο, το κάνει κυρίως για την αποφυγή φαντασιών και ματαίων διαλογισμών. Μας αρκεί, λέγει, ότι η μεταβολή γίνεται εν Αγίω Πνεύματι.

Ήδη, ωστόσο, αναλύει το κατά δύναμιν το Μυστήριο στην Δογματική του, όπως περιγράψαμε στο αμέσως προηγούμενο σχετικό άρθρο.

«Η Χριστολογική αυτή θεολογία μεταφέρεται αυτούσια στην θεολογία της Θείας Ευχαριστίας, όπως θα δούμε… Η ουσία των προσφερθέντων υλικών στοιχείων, όπως ακριβώς και η ανθρώπινη φύση του Χριστού, παραμένει αναλλοίωτη – και οφείλει να παραμείνει αναλλοίωτη, διότι αλλιώς θα ήταν ωσάν ο Θεός να μετανοεί για το είδος των όντων που έπλασε και ζητά να αφανίσει ή να αλλοιώσει την φύση τους. Ωστόσο, η κτιστή αυτή ύλη υπάρχει πλέον, εν αγίω Πνεύματι, ελεύθερη από τα κτιστά της όρια, δηλαδή υπάρχει με τον τρόπο υπάρξεως της άκτιστης φύσης, «ενεργουμένη και ενεργούσα υπέρ τον εαυτής θεσμόν», πλήρης της χάριτος του θεωμένου σώματος του Χριστού» (απόσπασμα από προσφάτως εκδοθέν βιβλίο).

Στη συνέχεια ο συγγραφέας επιλέγει ερμηνευτικά ο ίδιος τον τρόπο κατά τον οποίο επενεργεί η Χάρη. Ενώ δηλαδή μπορεί να υποστεί τη φθορά πάνω του ο ηγιασμένος άρτος – π.χ. μούχλα – εντούτοις δεν επιτρέπει (η Χάρη) αυτήν τη φθορά να βλάψει τον μεταλαμβάνοντα.

Γεννάται εδώ ευλόγως ένα ερώτημα: για ποιον λόγο να επιτρέπεται η επενέργεια της φθοράς επί των ιδίων (των ευχαριστιακών δώρων), τη στιγμή που ήδη ενεργούνται υπέρ φύσιν;

Δεν είναι αυτό μια επιλεκτική, ίσως δε και αυθαίρετη ερμηνεία του φορέα της; Ο συγγραφέας επίσης φαίνεται να έχει μια λαθεμένη αντίληψη αναφορικά με τη μεταβολή της ουσίας των πραγμάτων, όταν και όπου αυτή υφίσταται.

Το θεωρεί σαν κάποια ανεπίτρεπτη «μεταμέλεια» του Θεού για τη δημιουργία του και θέλει να την αποφύγει μέσω της ερμηνείας αυτής. Ωστόσο η «μετουσίωση» των πραγμάτων είναι μια φυσική διαδικασία που όρισε ο ίδιος ο Θεός, όπως π.χ. ο ανθρώπινος μεταβολισμός.

Όταν ο Θεός μετέβαλε τον οίνο στην Κανά, σημαίνει ότι μετενόησε για το προϋπάρχον υλικό του; Μη γένοιτο. Έπειτα, ο άρτος και ο οίνος της Ευχαριστίας δεν αποτελούν άμεση δημιουργία του Θεού, αλλά του ανθρώπου!

Έχουν ήδη υποστεί μεταβολή το αλεύρι, ο μούστος κλπ. Δεν κατανοώ επομένως αυτό το «άγχος» των φορέων της συγκεκριμένης ερμηνείας με το θέμα αυτό.

Στο κάτω κάτω, η κτιστότητα δεν μεταβάλλεται ποτέ, διότι αυτό δεν μπορεί και να συμβεί. Υπάρχει όμως «μεταμόρφωση», όρος θεολογικός και οντολογικότατος, ο οποίος σε καμιά περίπτωση δεν σηματοδοτεί ατέλεια της πρώτης δημιουργίας, αλλά τελειοποίηση και προοδό της.

Η όλη χριστιανική ζωή είναι μια πορεία οντολογικής μεταμόρφωσης, ολοκληρωμένης στα έσχατα και αενάως κινουμένης στην ατέλεστη τελειότητα.

Αυτό δεν σημαίνει φυσικά ότι «μετανόησε» ο Θεός για τη δημιουργία του. Απλούστατα την έφτιαξε με την προοπτική της τελείωσής της εν Χριστώ.

Δεν μπορώ να καταλάβω ποιο πρόβλημα υπάρχει, όταν δίνουμε στον Θεό τα τελειότερα δώρα μας – τα σα εκ των σων – και αυτός μας τα επιστρέφει ακόμη τελειότερα, ως σώμα και αίμα δικό του. Τιμή είναι αυτό για μας, όχι «μετάνοια» του Θεού.

Θα αναφερθώ λίγο στην πρώτη πρόταση του παραπάνω αποσπάσματος. Πώς και γιατί μεταφέρεται αυτούσια η ερμηνεία αυτή; Και από ποιους;

Σημειωτέον, ο άγιος Μάξιμος ποτέ δεν μετέφερε αυτήν την ορολογία περί «τρόπου ύπαρξης» στη θεία Ευχαριστία. Οπότε έχουμε εδώ το πρώτο (θεο)λογικό άλμα.

Η ακροβασία συνεχίζεται στο γεγονός ότι όσες παραπομπές από Πατέρες παραθέτει ο συγγραφέας των γραμμών εκείνων, ουδόλως υποστηρίζουν τη θέση του.

Η επιχειρηματολογία του έτσι καθίσταται και λογικά έωλη, τουλάχιστον. Εντοπίζω, ωστόσο, στο βάθος μια ηθικιστική προσέγγιση του «τρόπου μεταβολής».

Δηλαδή φαίνεται περισσότερο σαν καρπός ηθικής επιλογής άνευ προηγηθείσας οντολογικής μεταμόρφωσης, η οποία θα οδηγούσε αφεύκτως σε αυτήν την ηθική επιλογή.

Ο Χριστός ήταν φύσει και όχι θέσει αναμάρτητος ως άνθρωπος, χάρη στη θεωμένη ανθρωπότητά του. Και για να συμβεί αυτό στον Κύριο, «επήλθε» μια οντολογική μεταμόρφωση της ψιλής ανθρώπινης φύσης του χάρη στην ένωσή της με τη θεία (αντίδοση των ιδιωμάτων).

Αυτό πολύ περισσότερο οφείλει να ισχύσει στη δική μας πεπτωκυία και αρρωστημένη ανθρώπινη φύση, και πώς θα συμβεί, αν δεν λάβει η τελευταία την Χάρη του Θεού;

Αυτό δεν είναι κατάργηση της κριστότητάς μας, αλλά μεταμόρφωσή της επί το άκτιστον Χάριτι. Η επέμβαση αυτή της Χάρης στην ουσία μας δεν σημαίνει μεταμέλεια του Κυρίου, αφού δεν μας καταργεί ο Θεός, αλλά μας θεοποιεί.

Ο Δαμασκηνός λέγει ότι πρόκειται για αληθινή κοινωνία «της σαρκός και της θεότητος αυτού».

Εάν όμως δεν έχουμε την αληθινή σωματική φύση του παρούσα αλλά κάτι που αντιστοιχεί σε αυτήν, τότε δεν μπορούμε να μιλάμε για αληθινή κοινωνία με τη «σάρκα» (ανθρώπινη φύση) του Ιησού, αλλά μονάχα με τη θεότητά του.

Εδώ πλέον αχνοφέγγει μια ροπή προς τον Μονοφυσιτισμό, μια απαξίωση αδιόρατη της θεϊκής σαρκός, ενώ υποτίθεται ότι προσπαθεί η θεωρία αυτή να την προστατέψει από την μετουσιωτική μεταβολή, που τυχόν θα σηματοδοτούσε μια υποτίμησή της.

Δεν ξέρω αν θα προχωρούσα σε αυτήν τη δευτερολογία, εάν έβλεπα την οιαδήποτε αντίδραση από θεολόγους και ιερωμένους στην καινοφανή τούτη ερμηνεία – κατ’ εμέ σίγουρα - από πλευράς ορθοδόξων θεολόγων. Μια ερμηνεία που είναι ήδη καταγεγραμμένη σε βιβλία και στο διαδίκτυο.

Δεν θέλησα και πάλι να αναφερθώ σε ονόματα, διότι αφενός οι άμεσα εμπλεκόμενοι και ενδιαφερόμενοι γνωρίζουν την κατάσταση και αφετέρου στόχος είναι η έναρξη ενός διαλόγου και η θεολογική αντιμετώπιση του ζητήματος, σε καμιά δε περίπτωση η κατάδειξη και καταγγελία προσώπων.

Το θέμα θεωρώ ότι είναι πολύ πιο σοβαρό, για να παραμείνει στο πλαίσιο ενός ψιλού ακαδημαϊκού διαλόγου.

Θα ήθελα να κλείσω με άγιο Νικόλαο Καβάσιλα, από την ερμηνεία του «Εις την Θείαν Λειτουργίαν»: «Τίς γὰρ ἡ τοῦ προβάτου θυσία, ἡ ἀπὸ τοῦ μὴ ἐσφαγμέ-
νου πάντως εἰς τὸ ἐσφαγμένον μεταβολή, τοῦτο καὶ ἐνταῦθα
γίνεται. Ὁ γὰρ ἄρτος ἄθυτος ὢν μεταβάλλει τότε εἰς τὸ
τεθυμένον. Μεταβάλλει γὰρ ἀπὸ τοῦ ἄρτου μὴ ἐσφαγμένου
εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα τοῦ Κυρίου τὸ σφαγὲν ἀληθῶς. Ὅθεν
καθάπερ ἐπὶ τοῦ προβάτου ἡ μεταβολὴ θυσίαν ἀληθῶς
ἐργάζεται, οὕτω καὶ ἐνταῦθα διὰ τὴν μεταβολὴν ταύτην
θυσία τὸ τελούμενον ἀληθές· μεταβάλλει γὰρ οὐκ εἰς τύπον,
ἀλλ᾿ εἰς πρᾶγμα σφαγῆς, εἰς αὐτὸ τὸ σῶμα Κυρίου τὸ
τεθυμένον.
 Ἀλλ᾿ εἰ μὲν ἄρτος μένων ἐγένετο τεθυμένος, ὁ ἄρτος
ἂν ἦν ὁ δεξάμενος τὴν σφαγὴν καὶ ἦν ἂν ἡ σφαγὴ τότε
ἄρτου θυσία.
 Ἐπεὶ δὲ ἀμφότερα μετεβλήθη καὶ τὸ ἄθυτον καὶ
ὁ ἄρτος καὶ γέγονεν ἀντὶ μὲν ἀθύτου τεθυμένος, ἀντὶ δὲ ἄρτου
σῶμα Χριστοῦ, διὰ τοῦτο ἡ σφαγὴ ἐκείνη οὐκ ἐν τῷ ἄρτῳ,
ἀλλ᾿ ὡς ἐν ὑποκειμένῳ θεωρουμένη τῷ σώματι τοῦ Χριστοῦ,
οὐ τοῦ ἄρτου ἀλλὰ τοῦ Ἀμνοῦ τοῦ Θεοῦ θυσία καὶ ἔστι
καὶ λέγεται».

Εμφανίσεις: 300111
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: