Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. 04/07 20:46

theia koinonia 5

Γράφει ο Κώστας Νούσης | Θεολόγος - Φιλόλογος


Ένα θέμα που ανέκυψε αυτές τις μέρες της πανδημίας είναι η οντολογία της Θείας Ευχαριστίας.

Το θέμα εάν είχε ιδωθεί εξαρχής ορθοδόξως, δεν θα χρειαζόταν καμιά συζήτηση και θα απαντούσε από μόνο του στο πρόβλημα της πιθανής μεταδοτικότητας, αλλά και της ανεύρεσης θεραπείας της ασθένειας μέσα από το πνευματικό αυτό «υπερφάρμακο».

Δυστυχώς, όμως, φάνηκε πως και εμείς οι Ορθόδοξοι, λαϊκοί και κληρικοί, δεν ξέρουμε τι ακριβώς πιστεύουμε αναφορικά με τη θεία Κοινωνία.

Βασική θέση του γράφοντος είναι πως συνήθως οι παρερμηνείες και οι παρεξηγήσεις συμβαίνουν, επειδή δεν έχουμε σκεφτεί ενδελεχώς περί ενός θέματος.

Οι διευκρινίσεις παντός χαρακτήρος, που είθισται να ακολουθούν, ξεκαθαρίζουν τα πράγματα και σε αυτό το πνεύμα συμμετέχει ο γράφων τελευταία σε έναν κύκλο αρθρογραφίας αναφορικά με τη Θεία Κοινωνία.

Το πρόβλημα της διαφοράς αναμεταξύ των όρων της μεταβολής και της μετουσίωσης περιέχει οπωσδήποτε ένα ουσιώδες επερώτημα: τι γίνεται τελικά στο Μυστήριο;

Έχουμε όντως μεταβολή-μετατροπή-μεταποίηση σε Σώμα και Αίμα Κυρίου των προσφερομένων Δώρων του άρτου και του οίνου ή όχι;

Και αν όχι, τότε τι; Θα αρχίσω με την αναφορά στον «τρόπο της ύπαρξης», όρο θεολογικό δανεισμένο από τον άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή κυρίως, που χρησιμοποιείται από σύγχρονους θεολόγους καθ’ υπερβολήν, προκειμένου να υποστηρίξει θεολογικές ερμηνείες επί της φύσεως της Θείας Ευχαριστίας.

Αφήνεται υπ’ αυτών – όταν δεν εκφράζεται και ξεκάθαρα - να υπονοηθεί ότι παραμένουν ως έχουν τα προσφερόμενα είδη (άρτος και οίνος) και μεταβάλλεται ο τρόπος ύπαρξής τους, δηλαδή «το κτιστό με τον τρόπο πλέον ύπαρξης του ακτίστου».

Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για (θεο)-λογική ακροβασία. Πώς μπορεί να συνδέεται ο εκούσιος τρόπος ύπαρξης της ανθρώπινης φύσης εν Χριστώ σύμφωνα με τη θεία Του φύση, με τον «τρόπο ύπαρξης» αψύχων αντικειμένων, ως του υφ’ ημών προσφερομένου οίνου και του άρτου;

Και γιατί να αποκλείεται να συμβαίνει και η αληθής μεταβολή των Ευχαριστιακών Δώρων και η αλλαγή του τρόπου ύπαρξης των συμμετεχόντων στο Μυστήριο στον Ευχαριστιακό τρόπο της Εκκλησίας;

Η μεταβολή, έπειτα, δεν σημαίνει πάντοτε κάτι το «κακό» - όπως εξυπονοείται συνήθως υπό των ερειδόντων την «τροποϋπαρξιακή» ερμηνεία της μεταβολής των Αχράντων Μυστηρίων.

Το κτιστό δεν χάνει την κτιστότητά του σε καμιά περίπτωση, δεν εξαφανίζεται, απλά μεταβάλλεται.

Όπως συμβαίνει και με την πέψη και πλείστα όσα φυσικά φαινόμενα. Για παράδειγμα, τα εισερχόμενα τρόφιμα μεταποιούνται μέσα μας για καθαρά λειτουργικούς λόγους σε σάρκα, αίμα κλπ.

Γιατί, λοιπόν, να μην πιστέψω και το ότι ο άρτος και ο οίνος μετεβλήθησαν όντως σε Σάρκα και Αίμα Χριστού;

Και αυτά άλλωστε κτιστά είναι, αλλά το πλέον σημαντικό είναι πως δεν παραμένουν ψιλά κτιστά, αλλά τεθεωμένα.

Η ανθρώπινη φύση του Ιησού είναι θεωμένη, είναι κι αυτή Θεός, με μια έκφραση λίγο πιο τολμηρή και ασυνήθη.

Και αυτό τούτο το Θεωμένο Κυριακό Σώμα και Αίμα είναι που με θεοποιούν, όταν κοινωνώ.

Πολύ φοβάμαι ότι στην άνωθεν ερμηνεία υποβόσκει – να μην πω υφίσταται φανερά – ένας αντεστραμμένος σχολαστικισμός.

Πρόκειται για μια προσπάθεια λογικής – ουχί δε και θεολογικής – ερμηνείας του υπερφυσικού, της θαυμαστής μεταβολής σε Σάρκα και Αίμα Θεού.

Ίσως είναι η πιο επιτυχημένη προσπάθεια λογικής προσέγγισης στο γεγονός της παραμένουσας – για εμάς - φαινομενικότητας του άρτου και του οίνου.

Έτσι, όμως, βλέπουμε μάλλον μια μετατροπή του άρτου σε ένα είδος «υπεράρτου», μιας σούπερ αρτοκλασίας – ας μου συγχωρηθεί ο όρος – με όλη τη Χάρη του Ιησού πάνω της, ενώ στα υπόλοιπα Μυστήρια έχουμε προφανώς σαφέστατα λιγότερη – π.χ. στον Αγιασμό ή στο έλαιον του Ευχελαίου.

Και δεν μπορούμε να δούμε παρά μια «εξωτερική» ένωση της Χάρης με τον Ευχαριστιακό άρτο και οίνο (αδιόρατος Νεστοριανισμός;), ενώ στο Σώμα και το Αίμα του Κυρίου, στην ανθρώπινη φύση Του δηλαδή, έχουμε κατ’ ουσίαν ένωση κτιστού και ακτίστου εν τη Υποστάσει του Λόγου.
Ένωση απείρως ισχυρότερη τουτέστιν.

Και εν τέλει, με ποια άλλη λογική να θεωρήσω το ψωμί σάρκα και το κρασί αίμα; Το κρασί είναι κρασί και ο άρτος είναι άρτος.

Η σάρκα του Ιησού είναι Σώμα Του και το αίμα Του Αίμα του ενός και μοναδικού Σώματός του… Καταλήγουμε, μάλιστα, σε ένα κρισιμότατο ερώτημα: πρόκειται για τον ίδιο ακριβώς τον Χριστό στη Θεία Ευχαριστία;

Κοινωνώ όντως Ιησούν; Τω όντι θεώνομαι ή απλά λαμβάνω Χάρη εξωτερικά, όπως τη λαμβάνουν – προφανώς – και τα προσφερόμενα Δώρα και όπως την ελάμβαναν οι άνθρωποι της Π.Δ. προ της θείας Σαρκώσεως;

Τοιουτοτρόπως, λοιπόν, δεν καταρρίπτεται έμμεσα η περί οντολογικής θεώσεως του ανθρώπου διδασκαλία χάρη στην Ενανθρώπιση του Λόγου; Η (θεο)λογική κατάληξη όντως επικίνδυνη εν προκειμένω…

Θα έπρεπε ίσως να μας προβληματίσει και το γεγονός ότι σε κανένα άλλο Μυστήριο δεν μιλάμε για μεταβολή. Για αγιασμό ύδατος, ελαίου, άρτων κλπ., ναι.

Για «μεταβολή» και «μεταποίηση» μόνο στην Ευχαριστία. Μάλιστα, και τα αγιογραφικά και τα λειτουργικά κείμενα και οι Πατέρες κατά κόρον ομιλούν σαφέστατα για Σώμα και Αίμα.

Ξαναδιάβασα προχθές στην «Έκδοσιν ακριβή της Ορθοδόξου πίστεως» του αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού το κεφάλαιο για τα Άχραντα Μυστήρια και διαπίστωσα πως μια, δυο φορές το πολύ αναφέρεται σε «ηγιασμένο άρτο».

Οι υπόλοιπες φράσεις του είναι «Σώμα, Σάρκα και Αίμα». Το δε κείμενο στην ολότητά του προσπαθεί να εξηγήσει ότι θα πρέπει να αποδεχτούμε την υπερφυή μεταβολή των Ευχαριστιακών Δώρων με πίστη στην Παντοδυναμία του Θεού.

Χρησιμοποιεί μάλιστα και παραδείγματα από τη φύση, ακόμη και από τον ανθρώπινο μεταβολισμό! Ποιος ο λόγος, επομένως, να αποφύγουμε την «απλή» λύση της πίστης;

Μήπως δεν το κάνουμε ήδη σε τόσα και τόσα άλλα ζητήματα, όπως στο δόγμα της Αγίας Τριάδας, στο δόγμα περί θείας δημιουργίας κλπ.;

Αν πιστεύουμε, για παράδειγμα, ότι όλα τα εποίησε ο Κύριος άνευ προϋπαρχούσης ύλης – πάντη αδιανόητον για εμάς τους κτιστούς – τότε μήπως θα Του ήταν αδύνατο να μεταποιήσει τον ήδη υπάρχοντα άρτο και οίνο σε Σώμα και Αίμα Του εν Αγίω Πνεύματι;

Πράγμα που ήδη έπραξε, μάλιστα – το λέει και αυτό ο Δαμασκηνός – λαμβάνοντας «ύλη» από τη γαστέρα της Θεοτόκου και πλάθοντάς την σε ίδιον Αυτού Σώμα;

Οι ερμηνείες, επομένως, που προαναφέρθηκαν και κρίνονται στο παρόν κείμενο, δεν φαίνεται να στηρίζονται ούτε στην πλούσια γραπτή μας παράδοση.

Η φύση μετατρέπει διαρκώς την ύλη σε ύλη ή την ύλη σε ενέργεια και αντιστρόφως, χάρη στις άκτιστες ενέργειες της Θείας Πρόνοιας.

Εάν αυτό πραγματώνεται «φυσικώ τω τρόπω», πόσο δύσκολο είναι να πιστέψουμε ότι υπερφυσικώ τω τρόπω ο Παράκλητος μεταποιεί το κρασί και το ψωμί σε κάθε θεία Ευχαριστία;

Σκεπτόμενοι δε μάλιστα τον πόθο του Χριστού να σαρκωθεί για χάρη μας, γιατί να δεχτούμε ως «φυσικότερο» το να θέλει να ενωθεί μαζί μας μέσω έστω και του πλέον αγιασθέντος άρτου και όχι δια της ιδίας αυτού ακριβώς θεωμένης Σαρκός και του ιδίου αυτού Αίματος;

Ναι, του ιδίου ακριβώς και εντελώς, Αυτός που από αγάπη ακατάληπτη θέλει να «καταβροχθισθεί» από μας σε σημείο να γίνουμε μέλη δικά Του…

Και κάτι ακόμη: αν ο Θεός δεν μπορεί στο σήμερα να κοινωνήσει μαζί μας με το ίδιον Αυτού θεωμένο Σώμα – αλλά υπό τον «τύπον» ενζύμου άρτου, οίνου και ύδατος – ποιος μας εγγυάται ότι θα έχουμε πλήρη κοινωνία μαζί Του στα Έσχατα;

Η προγευστική εγγύηση που μας χορηγεί στο νυν δια των Μυστηρίων είναι οντολογική και όχι «τυπική» ή εξωτερική.

Ο Χριστός είναι ολόκληρος σε κάθε ψιχίο του αγιασμένου Άρτου και σε κάθε σταγόνα του αγιασμένου Οίνου (μεθ’ ύδατος αναμεμιγμένου).

Είναι μυστήριο, είναι ακατάληπτο, αλλά είναι αληθές πέρα για πέρα. Μην ξεχνάμε πως δεν πρόκειται για απλή κτιστή σάρκα, αλλά για το θεωμένο αναστημένο Σώμα του Ιησού.

Το μηδέποτε δαπανώμενον και φθειρόμενον (κατά Δαμασκηνόν πάλι). Το ενωθέν με τη θεία φύση στην υπόσταση του Θεού Λόγου. Τι καθόμαστε και προσπαθούμε να αναλύσουμε από κει και πέρα;

Χανόμαστε κυριολεκτικά έκθαμβοι μέσα στις άπειρες και ακατάληπτες ενέργειες του Πνεύματος, του ίδιου του Χριστού, της Αγίας Τριάδος… Μας δυσκολεύουν λιγάκι τα φαινόμενα.

Γευόμαστε άπαντες άρτο και οίνο. Μπορεί και να μουχλιάσει ο Άρτος. Και τι με αυτά; Θα χάσω την πίστη μου;

Ο Θεός, προκειμένου να μη με αναγκάσει να Τον πιστέψω με το στανιό και για να μπορώ στην παρούσα φάση να Τον γευθώ και να Τον φάγω κατά κυριολεξίαν, «συστέλλεται» υπό τη μορφή κρασιού και άρτου εύγεστου και ευώδους.

Τόσο ελεήμων ο Κύριος! Και αν επιτρέπει μέσα στις ανεξιχνίαστες βουλές Του και φαινόμενα φθοράς, αυτό δεν σημαίνει κιόλας ότι όντως φθείρεται.

Τίποτε δεν προσβάλλει και δεν αλλοιώνει τον Κύριό μας. Το λέει και ο Δαμασκηνός. Ο Θεός δεν φθείρεται και δεν προσβάλλεται.

Το Σώμα είναι τεθεωμένο, Θεός είναι. Ο ταπεινός όμως Κύριος συστέλλεται, κρύπτεται χάριν ημών.

Δεν θέλει να Τον γευόμαστε παρά με τη μορφή άρτου και οίνου στην παρούσα ιστορική φάση της Εκκλησίας, λόγω της ανθρώπινης ασθενείας.

Και ας συμβαίνουν ακόμη και φυσικά φαινόμενα συνδεόμενα με το κρασί και το ψωμί, π.χ. ζάλη από υπερβολική κατανάλωση «οίνου», μούχλα κλπ.

Τα επιτρέπει ο Κύριος μέσα στην ανεξιχνίαστη πρόνοιά Του. Όπως επέτρεψε τα Πάθη Του και τον σωτήριο θάνατό Του, ενώ μπορούσε να τα αποφύγει. Όμως και τότε δεν «εφθάρη» ο Κύριος.

Έπαθε, πληγώθηκε σωματικά κατά τη δική Του παραχώρηση, αλλά εκουσίως και μέσα στο σχέδιο της Θείας Οικονομίας.

Άλλωστε, η φύση της κτιστότητας του θεωμένου σώματός Του δύναται να δεχθεί επάνω της τη φθορά, χάρη σε αυτήν ακριβώς την κτιστότητά της.

Κατά παραχώρηση βέβαια, διότι το Σώμα του Χριστού είναι πλήρως θεωμένο, έχον την πληρότητα των ακτίστων ενεργειών του Θεού.

Αν, μάλιστα, δούμε τις περιπτώσεις που επιτρέπει ο Θεός να συμβαίνουν φθορές, π.χ. μούχλα, θα διαπιστώσουμε ότι συνήθως σχετίζονται με την ημετέρα αμαρτωλότητα, π.χ. απροσεξία ιερέων, απιστία, ανευλάβεια κ.ά.

Έχουμε ξαναγράψει ότι υπάρχουν πλείστες μαρτυρίες στις οποίες φάνηκαν καθαρά τα Άχραντα Μυστήρια, όπως ακριβώς είναι: Σάρκα και Αίμα.

Αν αυτό είναι αληθές, τότε γιατί να μην πραγματοποιείται διαρκώς το θαύμα της μεταβολής και ο Θεός να μη «σκεπάζει» αδιαλείπτως εν συνεχεία τα Ευχαριστιακά Δώρα κάτω από τη μορφή του κρασιού και του ψωμιού;

Εάν δεν είναι αληθές, τότε ο Θεός μάς δείχνει πώς πρέπει να Τα βλέπουμε με τα μάτια της πίστης. Τότε ίσως χωρεί και η προαναφερθείσα ερμηνεία των θεολόγων αυτών.

Επιμένω, ωστόσο, πως, εφόσον «ουδέν αδυνατήσει παρά Κυρίω» και έχει τη δύναμη και τη βούληση να μας δίδει να κοινωνούμε τον ίδιο ακριβώς τον Εαυτό Του, δεν βλέπω κανέναν λόγο να μην το πράττει η αγάπη Του και η Παντοδυναμία Του.

Καθότι, στην τελική, ως προείπαμε, άλλο Σάρκα και άλλο άρτος ένζυμος. Άλλο οίνος και άλλο Αίμα, το εκχυθέν επάνω στον Σταυρό του Γολγοθά.

Κλείνοντας, θα ήθελα να επιστρέψω στο θέμα της Θείας Κοινωνίας. Εάν πιστέψουμε ότι αυτό τούτο εστί το Σώμα και Αίμα του Κυρίου, απαντήσαμε ήδη σε όλους όσοι αμφισβητούν τον λόγο και τον τρόπο της ύπαρξής μας ως Εκκλησίας Χριστού, ιδιαίτερα σε κρίσιμα ζητήματα της επικαιρότητος, όπως η προστασία από δυσίατες λοιμικές ασθένειες.

Εμείς δε οι ίδιοι, τα μέλη Του, μπορούμε όχι απλά άφοβα να προσερχόμαστε στο Άγιο Ποτήριον, αλλά και με τη βαθύτατη πίστη ότι τα Άχραντα Μυστήρια αποτελούν για όλους μας αλεξητήριον παντός κακού, ορατού τε και αοράτου.

Όταν δε μάς έρχονται παντοειδείς «κακοί λογισμοί», ας καταφεύγουμε στο προαναφερθέν κείμενο του οσίου Ιωάννου του Δαμασκηνού. Ο άγιος τα εξηγεί λαγαρά και ξάστερα.

Εμφανίσεις: 302039
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: