Γράφει ο Παναγιώτης Ι. Μπούμης στην Romfea.gr
Ομότ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών

Ένας ρηξικέλευθος ομολογητής στο Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως

Ο λόγος για τον Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Άγιο Νικηφόρο τον Ομολογητή.

Γι' αυτόν ο Άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης γράφει στο «Πηδάλιον», ότι «κατέστη Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως επί των Βασιλέων Νικηφόρου, Σταυρακίου τε, και Μιχαήλ του Ραγκαβέ, εν έτει 815...Διάδοχος αμέσως γενόμενος του θρόνου μετά τον θείον Ταράσιον τον εν τη ζ΄. (Οικουμενική) συνόδω . . . και ως άγιος εορτάζεται κατά την ιγ΄. Μαρτίου, και β΄. του Ιουνίου μηνός» (σελ. 436).

Του Αγίου Νικηφόρου του ομολογητή και των συν αυτώ εκτός από τους κανόνες, οι οποίοι συμπεριελήφθηκαν και στο «Πηδάλιον» έχουμε και μερικές ερωτήσεις - αποκρίσεις, οι οποίες συμπεριελήφθηκαν και στο «Σύνταγμα των θείων και ιερών κανόνων», των Γ. Ράλλη και Μ. Ποτλή, στον Δ΄ τόμο, σελ. 431η-451θ, κάτω από τις Επικεφαλίδες των σελίδων «Κανόνες».

Μεταξύ αυτών των ερωταποκρίσεων είναι και οι εξής δύο κατωτέρω (ΙΒ΄ και ΙΓ΄), οι οποίες νομίζουμε ότι είναι πολύ επίκαιρες (σχετικά και με το ουκρανικό ζήτημα) και έχουν μεγάλο ενδιαφέρον.

ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἐρώτησις ΙΒ΄.

Περί τῶν ἀποσχισάντων, καί μετανοίᾳ προσερχομένων, εἰ ἔξεστι τοῖς τοιούτοις ἐπιτιμίαν διδόναι, ἤ δέχεσθαι αὐτούς.

Ἀπόκρισις.

Ἤδη ἐν τοῖς ἀνωτέρω προδεδήλωται, ὅτι χρή διδόναι· καί παρέλκον, τό αὐτό ἐπικυκλεῖν.

Ἐρώτησις ΙΓ΄.

Ἐάν ἐπίσκοπος ἐν ἐγκλήματι περιπεσών, ὑπό συνόδου καθαιρεθείη, εἴτα πάλιν χειροτονήσῃ πρεσβύτερον, ὁ δέ αὐτός πρεσβύτερος, ἐν μοναστηρίῳ παραγενόμενος, ὑπό τοῦ ἰδίου πατρός δέξηται ἐπιτιμίαν πρό χρόνων, καί μετά ταῦτα ἐνεργῇ ἐν τῇ ἱερωσύνῃ, εἰ χρή δέχεσθαι τόν τοιοῦτον ἱερέα, εἰ ἀνέγκλητός ἐστι, δεόμεθα.

Ἀπόκρισις.

Προφανοῦς οὔσης τῆς ἀτοπίας, οὐδέ ἐπερωτῆσαι ὑμᾶς ἐχρῆν περί τοῦ τοιούτου ἐγκλήματος· εἴρηκε γάρ ὁ Κύριος· Οὐ δύναται σαπρόν δένδρον, καρπόν καλόν ποιεῖν· οὐχ ὅτι ὑπό τοῦ ἰδίου ἡγουμένου, ἀλλά κἄν ὑπό ἁγίου τινός ἐπιτιμηθείς ὁ τοιοῦτος ἀπολέλυται τοῦ λειτουργεῖν· οὔτε γάρ αὐτός ἱερεύς, οὔτε ὁ λύσας ἅγιος· ἐπεί οὕτω, παρατραπήσεται πάντα τά κανονικά παραγγέλματα καί οἰχήσεται.

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ἄν καί ἡ διατύπωση τῶν ἀνωτέρω ἐρωταποκρίσεων ἐμφανίζεται λίγο προβληματική, δυσχερής, θά προσπαθήσουμε νά ἀποδώσουμε τό νόημά τους κατά τό δυνατόν ὀρθά.

Ἐρώτηση ΙΒ΄ (12η)

Γιά ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἀποσχίσθηκαν ἀπό τήν (κανονική) Ἐκκλησία καί οἱ ὁποῖοι προσέρχονται (πάλι σ' αὐτή) μέ μετάνοια, (ἐρωτᾶται) ἐάν ἐπιτρέπεται, ἐάν εἶναι ἀνάγκη σ' αὐτούς νά δίδεται ἐπιτιμία ἤ ὀφείλουμε νά δεχόμαστε αὐτούς (χωρίς ἐπιτίμιο);

Ἀπάντηση

Ἤδη στά ἀνωτέρω (προηγούμενα) ἔχει προλεχθεῖ σαφῶς ὅτι εἶναι ἀνάγκη (πρέπει) νά δίδεται ἐπιτιμία καί εἶναι περιττό νά ἐπαναλαμβάνουμε, νά ἐπαναφέρουμε, νά γυροφέρνουμε τό ἴδιο θέμα.

Σημείωση: Ἐδῶ παρατηροῦμε ὅτι ὁ ἅγιος Νικηφόρος δέν εἶναι μόνο προτρεπτικός, ἀλλά εἶναι καί ἀποτρεπτικός στό νά ἐπαναλαμβάνουμε τά ἴδια καί τά ἴδια. Δέν χρειάζονται πολλά λόγια καί περιστροφές. Νομίζουμε ὅτι διαφαίνεται μία σταθερότητα καί αὐστηρότητα τοῦ ἁγίου Νικηφόρου.

Ἐρώτηση ΙΓ΄ (13η)

Ἐάν ἐπίσκοπος ὅταν περιπέσει σέ ἔγκλημα, ἤθελε καθαιρεθεῖ ἀπό σύνοδο, καί ὕστερα χειροτονήσει πρεσβύτερο, αὐτός δέ ὁ πρεσβύτερος, ὅταν πάει σέ μοναστήρι δεχθεῖ ἐπιτίμιο ἀπό τόν πνευματικό (ἡγούμενό) του προηγουμένως (πρό χρόνων), καί μετά ταῦτα ἐνεργεῖ τά τῆς ἱερωσύνης (ἱερουργεῖ), ἐάν εἶναι ἀνάγκη (πρέπει) νά δεχόμαστε τόν ἱερέα αὐτόν, ἐάν εἶναι ἀνέγκλητος παρακαλοῦμε (γιά μία ἀπάντηση).

Ἀπάντηση

Ἐπειδή εἶναι προφανής ἡ ἀτοπία (τό ἄτοπο), οὔτε ἦταν ἀνάγκη ἐσεῖς νά ξαναρωτήσετε γιά ἕνα τέτοιο ἔγκλημα· γιατί ἔχει πεῖ ὁ Κύριος· Δέν εἶναι δυνατόν σαπρό δένδρο, νά κάνει καλό καρπό· ὄχι γιατί (μόνο) ἀπό τόν δικό του ἡγούμενο (πατέρα), ἀλλά καί ἄν ἀπό ἕνα ἅγιο ἀφοῦ ἐπιτιμηθεῖ αὐτός, ὁ τέτοιος ἔχει χάσει τή δυνατότητα τοῦ νά λειτουργεῖ διότι οὔτε αὐτός (εἶναι) ἱερέας, οὔτε ἐκεῖνος πού τοῦ ἐπέτρεψε (εἶναι) ἅγιος· ἐπειδή μέ αὐτόν τόν τρόπο, θά ἀνατραποῦν (θά μετατραποῦν) ὅλα τά κανονικά παραγγέλματα καί θά χαθοῦν, θά ξεχαστοῦν.

Σημείωση: Ὀρθή - κοφτή ἀπάντηση. Σταράτα λόγια. Ὄχι ναί μέν ἀλλά, εὐθύς ὁ λόγος, ἡ ὁμολογία καί ρηξικέλευθος ὁ ὁμολογητής.

Ὅμως ἄν ἔχει δίκαιο δέν θά ἀπαντήσουμε κι ἐδῶ ἐμεῖς, ἄλλωστε ἔχουμε γράψει ἀλλοῦ («Τί [θά] κοινωνοῦν;») βασιζόμενοι καί στόν α΄ καν. τοῦ Μεγ. Βασιλείου.

Τώρα τό λόγο ἔχει, ἄς κρίνει καί ἄς ἀπαντήσει, μία πανορθόδοξη Σύνοδος.

Τήν ἄποψη αὐτή ἐνισχύει καί τό γεγονός ὅτι ὁ συνάδελφος Βλ. Φειδᾶς στό βιβλίο του «Τό ζήτημα τῆς αὐτοκεφαλίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας ἐκ πηγῶν ἀψευδῶν (Ἀθῆναι 2019)» χαρακτηρίζει ἀμφιλεγόμενο τό σχετικό ζήτημα.

Λέει: 1) «. . . τό ἀμφιλεγόμενο σοβαρό ζήτημα τῆς αὐτοκεφαλίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας τῆς Οὐκρανίας» (σελ. 28) καί 2) «Βεβαίως, τό οὐκρανικό ζήτημα εἶναι ἀμφιλεγόμενο . . .» (σελ. 30).