Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. 12/02 11:00

sex education

Του Πρωτ. Γεωργίου Οικονόμου στην Romfea.gr*


Στις 3/2, η Υπουργός Παιδείας και Θρησκευμάτων, Νίκη Κεραμέως, ανακοίνωσε την πιλοτική εισαγωγή από την επόμενη χρονιά της σεξουαλικής  αγωγής  στο υποχρεωτικό ωρολόγιο πρόγραμμα των σχολείων, και δήλωσε ότι η σχετική θεματική έχει ήδη δρομολογηθεί από το Υπουργείο ενώ το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ) επεξεργάζεται ήδη σχετικές προτάσεις.

Σχετικά με το ζήτημα αυτό απαντήσαμε πρόσφατα σε σειρά ερωτημάτων στα πλαίσια επιστημονικής εργασίας, όπως διατυπώθηκαν από την Καλλιόπη Καλύμνιου, φοιτήτρια Δημοσιογραφίας στο Α.Π.Θ. Με τη συγκυρία της Υπουργικής Ανακοίνωσης σκεφτήκαμε να τα μοιραστούμε, ως κατάθεση σκέψεων στον διάλογο που οπωσδήποτε θα ακολουθήσει.

1. Τα δικά σας πιστεύω συμπίπτουν πάντοτε με τα πιστεύω που εκφράζει η Ορθόδοξη Εκκλησία; Αν όχι, πώς το αντιμετωπίζετε;

Ένα χαρακτηριστικό της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι ότι το περιεχόμενο της πίστης είναι σαφές. Στηρίζεται στην Αγία Γραφή και την Ιερή Παράδοση, όπως αυτή αποτυπώνεται στις Οικουμενικές Συνόδους και τη συμφωνία των Πατέρων. Έτσι βιώνεται αυτό που ονομάζουμε στη Θεία Λειτουργία “ενότητα της πίστεως” και σημαίνει ότι ελεύθερα όλοι οι πιστοί ασπαζόμαστε το ίδιο περιεχόμενο της πίστης. Ιδιωτικές ερμηνείες και “προσωπικές αλήθειες” οδηγούν σε διαιρέσεις και αιρετικές αποκλίσεις. Με την έννοια αυτή τα δικά μου “πιστεύω” συστοιχούνται με αυτά της Ορθόδοξης Παράδοσης. Αν, ωστόσο, εκφράζονται από κάποιους προσωπικές θέσεις και ερμηνείες, αστήρικτες στην Αγιογραφική και Αγιοπατερική παράδοση, ασφαλώς δεν είμαστε υποχρεωμένοι να τις αποδεχτούμε, μπορούμε να δηλώσουμε με θάρρος τη διαφωνία μας, ακόμα και να διαμαρτυρηθούμε αν θεωρούμε ότι είναι εσφαλμένες, προσβλητικές ή ακραίες.

2. Ποια είναι η άποψη της Ορθόδοξης Εκκλησίας απέναντι στη δημιουργία και στην ένταξη ενός μαθήματος σεξουαλικής αγωγής από νεαρή ηλικία (προνήπια) εώς την ενηλικίωση (λύκειο);

Το θέμα αυτό είναι πολυσύνθετο και δύσκολο. Χρειάζεται διάκριση, προσοχή και υπευθυνότητα. Χρειάζεται πάνω από όλα σεβασμό στην ιερότητα της παιδικής ηλικίας, την αγνότητα και καθαρότητα των παιδιών, την ευαισθησία της ψυχής τους. Μαθήματα τέτοιου περιεχομένου θα μπορούσαν με εσφαλμένους παιδαγωγικούς χειρισμούς αντί να οδηγήσουν στην επίτευξη παιδαγωγικών στόχων να δημιουργήσουν παρερμηνείες στην παιδική αντίληψη ακόμα και ψυχικά τραύματα, καθώς τα παιδιά αυθόρμητα θα ερμηνεύουν όσα μαθαίνουν αντικατοπτρίζοντας τα στα οικεία τους πρόσωπα. Είναι καλύτερο να συζητούν τις παιδικές τους απορίες, αν έχουν, με τους γονείς τους. Ενώ και οι γονείς με τη σειρά τους οφείλουν να είναι προετοιμασμένοι για τέτοιες συζητήσεις, ώστε να μην κατανοούνται πράγματα φυσιολογικά με μία πονηρή ή αμαρτωλή προσέγγιση ούτε να οδηγούν στην καλλιέργεια ενοχών. Επειδή ωστόσο κάθε παιδί, για να αναφέρουμε και μία θεολογική θέση, είναι πρόσωπο μοναδικό και ανεπανάληπτο, με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και διαφορετικές ψυχοπαιδαγωγικές προϋποθέσεις ένα οριζόντιο μάθημα, με γενικεύσεις και τυποποιήσεις, είναι αδύνατο να ανταποκριθεί στις προσωπικές ανάγκες καθενός μαθητή/μαθήτριας. Έτσι θα μπορούσε πραγματικά κάποια παιδιά να τα ωφελήσει αλλά και κάποια να τα βλάψει. Και στο σημείο αυτό προκύπτει ένα ακόμα πιο σοβαρό θέμα, δηλαδή το πρόσωπο που θα κληθεί να διδάξει το μάθημα αυτό. Αρκεί να υποθέσουμε την περίπτωση που ανατίθεται το μάθημα σε εκπαιδευτικό ψυχικά ασθενή, ασταθή, ανισόρροπο. Αλλά ακόμα και στην περίπτωση που είναι ψυχικά υγιής, είναι εξαιρετικά δύσκολο να μην προβάλλει την υποκειμενική του προσέγγιση και την ιδεολογική του προδιάθεση μέσα στο μάθημα. Αυτό λοιπόν συνιστά ακόμα ένα κίνδυνο.

Ύστερα από τα παραπάνω ήθελα να πω ότι οι επιφυλάξεις και αντιρρήσεις που διατυπώνονται ενδεχομένως από μέλη της Εκκλησίας, κληρικούς ή λαϊκούς, δεν εκπορεύονται από ένα πνεύμα συντήρησης, παλαιολιθικότητας ή ηθικισμού, αλλά από βαθειές παιδαγωγικές αγωνίες. Αν λυθούν κάποια προβλήματα με την καθιέρωση του μαθήματος αλλά παράλληλα δημιουργηθούν άλλα πιο σοβαρά, οφείλουμε οπωσδήποτε να είμαστε προσεκτικοί και υπεύθυνοι, να αποφύγουμε σπασμωδικές κινήσεις (ένα χαρακτηριστικό των παιδαγωγικών αλλαγών στον τόπο μας) και επίσης να αποφύγουμε σπασμωδικές αντιδράσεις. 

3. Πώς θα συμβουλεύατε έναν γονέα που απευθύνεται σε εσάς προσωπικά σχετικά με το πως να θέσει μία συζήτηση γύρω από σεξουαλική αγωγή στο παιδί του; 

Στο ερώτημα αυτό επιτρέψτε μου να παραθέσω την σχετική απάντηση μέσα από το τελευταίο μου βιβλίο "Για τους γονείς που ΔΕΝ τα ξέρουν όλα". Τίθεται από το παιδί το ερώτημα: "ποιος μας φέρνει τα μωρά" και απαντάμε με τα παρακάτω λόγια.

"Οι πρώτοι άνθρωποι, που έζησαν στη γη, ο Αδάμ και η Εύα, που είναι και οι μακρινοί πρόγονοι όλων των ανθρώπων δημιουργήθηκαν από τον Ίδιο το Θεό. Τους ευλόγησε να ζουν μαζί, ευλόγησε το Γάμο τους, και τους ευχήθηκε να αποκτήσουν πολλά παιδιά, όπως και συνέβη. Από τότε μέχρι σήμερα, κάθε μωρό, που γεννιέται, αποτελεί ευλογία και δώρο του Θεού προς τους γονείς του και τα αδερφάκια του, για να έχουν μεγαλύτερη χαρά. Ο καλός Θεός όταν βλέπει ότι ένας άντρας και μία γυναίκα έχουν πολύ μεγάλη αγάπη και μπορούν να γίνουν καλοί γονείς τότε τους χαρίζει ένα μωρό"!

Σημείωση: Για το ερώτημα αυτό δεν μπορεί να υπάρξει μία ενιαία απάντηση, καθώς εξαρτάται από την προσωπικότητα του παιδιού, την ωριμότητα, τον τρόπο που θα διατυπώσει το ίδιο το παιδί το ερώτημα και οπωσδήποτε την ηλικία. Μία ωμή προσέγγιση στηριγμένη στη Βιολογία και την Αναπαραγωγή μπορεί να είναι το ίδιο τραυματική κάποιες φορές όσο οι εκχυδαϊσμένες προσεγγίσεις, όπως αυτές συζητιούνται μεταξύ των ίδιων των παιδιών στις συναναστροφές τους. Σε κάθε περίπτωση είναι εξαιρετικά σημαντικό να τονιστεί η έννοια του Δημιουργού Θεού αλλά και ότι η γέννηση ενός παιδιού είναι καρπός της αγάπης των γονέων και της βαθειάς επιθυμίας τους να αποκτήσουν παιδί. Επίσης, αν συζητάμε με μεγαλύτερα παιδιά, που έχουν γνώση πραγμάτων, είναι καλό να διευκρινήσουμε ότι δεν υπάρχει τίποτα πονηρό, ένοχο ή αμαρτωλό στις σχέσεις των συζύγων, καθώς ευλογούνται από τον Ίδιο το Θεό με το ιερό μυστήριο του Γάμου. Έτσι καθίστανται αχρείαστες διηγήσεις του τύπου «τα μωρά τα φέρνει ο πελαργός», που δημιουργούν μεγάλα νοηματικά κενά, νέες απορίες αλλά και νέα ανάγκη κάποια στιγμή απομυθοποίησης.

4. Σε ένα υποθετικό σενάριο όπου θα εντασσόταν στα σχολεία το μάθημα σεξουαλικής αγωγής και θα υπήρχε σχολικό εγχειρίδιο που θα συμπεριλάμβανε κεφάλαιο σχετικά με τις ομοφυλόφιλες σχέσεις, την υιοθεσία παιδιού από μία τέτοια σχέση κ.ο.κ, πιστεύετε ότι θα υπήρχαν αντιδράσεις από την Ορθόδοξη Εκκλησία;

Έχουμε συνηθίσει να συνδέουμε την ορθόδοξη εκκλησία με αντιδράσεις σε πράγματα που φαίνονται προοδευτικά, όπως αυτά που αναφέρετε ως πιθανή ύλη σε σχολικό εγχειρίδιο. Επιτρέψτε μου να επισημάνω κάποια προκατάληψη χωρίς ωστόσο να αρνούμαι ότι έχουν διατυπωθεί πολλές φορές ανάλογες αντιδράσεις και μάλιστα κάποιες φορές ακραίες. Θεωρώ όμως ότι η ταύτιση της εκκλησίας με λόγο αντίδρασης την αδικεί. Τεκμηριώνω τη θέση αυτή στο ότι δεν πρόκειται για αντίδραση ως αυτοσκοπό αλλά για την έκφραση διαχρονικών και αιωνίων θέσεων, όπως αυτές θεμελιώνονται στην Αγία Γραφή και την ιερή παράδοση. Ο λόγος της εκκλησίας και του ευαγγελίου δεν είναι λόγος αφοριστικός ή καταδίκης αλλά λόγος αγάπης που οδηγεί στη σωτηρία και την αιώνια ζωή. Αυτόν τον λόγο δεν μπορούμε να τον αλλοιώσουμε, για να φανούμε προοδευτικοί, καθώς ο ίδιος ο Χριστός είπε να μην αλλάξει ούτε ένα "ι" από το Ιερό Ευαγγέλιο. Η έκφραση αυτών των αληθειών, που συνιστούν περιεχόμενο της χριστιανικής πίστης από κάποιους κατανοούνται και ερμηνεύονται ως αντίδραση ή ακόμα και ως φανατικός, άτεγκτος λόγος. Για εμάς όμως είναι η μαρτυρία της πίστης μας. Δεν εξαναγκάζεται κανείς να ασπαστεί αυτή τη διδασκαλία, καθώς στην χριστιανική παράδοση εκτιμάται και καταξιώνεται πλήρως η ελευθερία του ανθρώπου. Αλλά και δεν είναι υποχρεωμένη η παράδοση αυτή να αποδέχεται, επαινώντας μάλιστα ή κολακεύοντας, επιλογές που δεν ευλογούνται μέσα στην Αγία Γραφή. Συμπερασματικά, οι επιφυλάξεις που ενδεχομένως θα διατυπώνονταν για αναφορές σχολικού βιβλίου σχετικά με την ομοφυλοφιλία και την υιοθεσία παιδιών από ομόφυλα ζευγάρια, εκφράζουν τη συνολική στάση της εκκλησίας απέναντι στα ζητήματα αυτά. Σεβασμό στην ελευθερία των προσώπων, αγάπη προς κάθε άνθρωπο, αποδοχή και μη απόρριψη κανενός προσώπου, αλλά την ίδια στιγμή φανέρωση σε κάθε άνθρωπο καλής θελήσεως της σχετικής διδασκαλίας, που δεν ευλογεί σχέσεις ομοφυλοφίλων αλλά μόνο την σχέση άνδρα και γυναίκας μέσα από το ιερότατο και μέγα μυστήριο του Γάμου.

5. Θα σας ενδιέφερε, εσάς προσωπικά, εφόσον είχατε δεχθεί την ανάλογη εκπαίδευση προηγουμένως, να διδάξετε ένα - καθιερωμένο από το Υπουργείο - μάθημα σχετικά με την σεξουαλική διαπαιδαγώγηση;

Όχι. Θεωρώ ότι η ανάθεση τέτοιου μαθήματος δεν προϋποθέτει απλώς κάποια εκπαίδευση ή επιμόρφωση αλλά πληρότητα σπουδών. Θεωρητικά νομίζω ότι θα μπορούσαν να διδάξουν το μάθημα αυτό μόνο Ψυχολόγοι με ειδικές μεταπτυχιακές σπουδές στη διδακτική του συγκεκριμένου μαθήματος.

6. Από την εμπειρία σας ως καθηγητής γυμνασίου και λυκείου, τι εικόνα έχετε σχηματίσει γύρω από τις γνώσεις και τις απόψεις των νέων αυτής της εποχής; Είναι πιο ενημερωμένοι ή έχουν άγνοια σχετικά με θέματα σεξουαλικής αγωγής;

Όπως τραγουδάει ο Διονύσης Σαββόπουλος:

πως να κρυφτείς απ'τα παιδιά

έτσι κι αλλιώς τα ξέρουν όλα…

Οι νέοι μας γνωρίζουν πολλά πράγματα αλλά δυστυχώς πολλές φορές σε μία "πονηρή" διάσταση. Νομίζω ότι γνωρίζουν όλα τα βασικά πράγματα μέσα από τα ειδικά κεφάλαια του μαθήματος της Βιολογίας, όπου θεωρώ ότι επιτυγχάνονται με πολύ καλό τρόπο οι διδακτικοί στόχοι. Ήθελα να διατυπώσω μόνο κάποια αντίρρηση ως προς ενημερώσεις μαθητών από εξωσχολικούς φορείς, όπως το ΚΕΕΛΠΝΟ, καθώς γίνεται μία πολύ "ωμή" προσέγγιση στα όρια του ιατρικού εκφοβισμού, όπως επίσης και ως προς το έντυπο υλικό που διανέμεται, για το οποίο θεωρώ ότι έπρεπε να προηγείται η γονική συγκατάθεση, καθώς εκφεύγει των φυσιολογικών σχέσεων.

7. Πιστεύετε πως οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και κυρίως οι μαθητές, θα επωφελούνταν από την ύπαρξη μαθήματος σεξουαλικής αγωγής;

Ρώτησα πρόσφατα, σκεφτόμενος και τη συνέντευξη αυτή, ποια είναι η γνώμη μαθητών της Γ' Λυκείου. Τα παιδιά θεωρούν στην πλειοψηφία τους αχρείαστο και άβολο ένα τέτοιο μάθημα, ενώ κάποια είπαν ότι αν υπήρχε θα ζητούσαν απαλλαγή. Θα πρέπει ίσως να γίνει μία σοβαρή εκπαιδευτική έρευνα για την αναγκαιότητα του συγκεκριμένου μαθήματος αλλά και τον τρόπο καθιέρωσής του, σαφώς όχι διά αυταρχικής επιβολής αλλά με ενημέρωση και προαιρετική παρακολούθηση.

8. Κατά τη γνώμη σας, η ύπαρξη ενός μαθήματος σεξουαλικής αγωγής θα επηρέαζε (είτε αρνητικά, είτε θετικά) την σχέση των νέων με την Εκκλησία;

Η σχέση των νέων με την εκκλησία δοκιμάζεται ούτως ή άλλως ποικιλοτρόπως και για διάφορους λόγους. Θεωρώ πραγματικά αδιάφορη την ύπαρξη ενός τέτοιου μαθήματος ως προς την σχέση τους με την εκκλησία. Δεν μπορώ να σκεφτώ πως θα μπορούσαν να επηρεαστούν. Με την προϋπόθεση φυσικά ενός απροκατάληπτου και με σεβασμό ως προς την θρησκεία μαθήματος και όχι με αντιθρησκευτική φόρτιση είτε στο εγχειρίδιο είτε στη διδακτική πράξη. Να τονίσω ωστόσο ότι η εκκλησία μας σε κάθε περίπτωση αγαπά τους νέους, είναι κοντά τους με αγάπη, προσεύχεται για αυτούς και είναι έτοιμη να ακούσει με προσοχή τις αγωνίες, τα ερωτήματα, - γιατί όχι - και τα παράπονα τους, και να προσφέρει απαντήσεις αληθινές, γεμάτες αγάπη και φως.

9. Υπάρχει κάτι που θα θέλατε να προσθέσετε, κάτι που θεωρείτε πως οφείλει να αναφερθεί;

Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος λέει ότι ο έρωτας είναι ένα δώρο του Θεού: "ὁ Θεός τούς ἔρωτας τούτους ἐγκατέσπειρε". Τα λόγια αυτά είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της γνήσιας χριστιανικής προσέγγισης ως προς την επιθυμία των ανθρώπων να συνάπτουν σχέσεις, να έχουν τα ανάλογα συναισθήματα και να οδηγούνται στην ένωση μέσα από το μυστήριο του Γάμου. Η πρόταση ζωής προς τους νέους να αγωνίζονται και να εγκρατεύονται, ενώ φαίνεται ξεπερασμένη, αυστηρή και παλιομοδίτικη, εκφράζει την αγωνία να προφυλάσσονται από τον ψυχικό πόνο και τα τραύματα ερωτικών απογοητεύσεων και χωρισμών και την ίδια στιγμή αποτελεί την ασφαλέστερη προστασία απέναντι στους κινδύνους μεταδιδομένων νοσημάτων, διλήμματα μπροστά σε ανεπιθύμητες εγκυμοσύνες, επιπόλαιες λόγω της ηλικιακής ανωριμότητας σχέσεις. Επίσης, η θεώρηση της εκκλησίας δεν διαχωρίζει το σώμα από την ψυχή του ανθρώπου ούτε αυτονομεί οποιαδήποτε πράξη. Φροντίζει τον άνθρωπο ως ενιαία ψυχοσωματική ύπαρξη και προτείνει στα μέλη της να ασκούνται σύμφωνα με τη διδασκαλία και τον νόμο του Θεού. Η φροντίδα αυτή δεν μπορεί να αγνοηθεί κατά τον σχεδιασμό ενός τέτοιου μαθήματος, καθώς ένα μεγάλο μέρος των μαθητών στο ελληνικό σχολείο είναι χριστιανοί και συνταγματικά οφείλεται σεβασμός στην ελευθερία της θρησκευτικής τους συνείδησης.

* Ο π. Γεώργιος Οικονόμου είναι Δρ. Θεολογίας, Καθηγητής Μέσης Εκπαίδευσης 

και Κληρικός της Ιεράς Μητροπόλεως Νεαπόλεως & Σταυρουπόλεως

Εμφανίσεις: 300185
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: