Γράφει ο Παναγιώτης  I.  Μπούμης στην Romfea.gr

Oμότ.  Καθηγητής  Πανεπιστημίου  Αθηνών

Ὁ  πιό  πάνω  τίτλος  ἔχει  παρθεῖ  μέ  προσοχή  ἀπό  τό  χωρίο  τῶν  Πράξεων  τῶν  Ἀποστόλων  (20,28), ὅπου  ὁ  ἀπόστολος  Παῦλος  ἀπευθύνεται  πρός  τούς  πρεσβυτέρους - ἐπισκόπους  τῆς  Ἐφέσου  καί  ἔχει  τεθεῖ  μετά  σεβασμοῦ.

Στό  χωρίο  αὐτό  ὁ  ἀπόστολος  λέει:  «Προσέχετε  οὖν  ἑαυτοῖς  καί  παντί  τῷ  ποιμνίῳ, ἐν  ᾧ  ὑμᾶς  τό  Πνεῦμα  τό  Ἅγιον  ἔθετο  ἐπισκόπους, ποιμαίνειν  τήν  Ἐκκλησίαν  τοῦ  Κυρίου  καί  Θεοῦ, ἥν  περιεποιήσατο  διά  τοῦ  ἰδίου  αἵματος».

Ἀξίζει  νά  σχολιάσουμε  καί  νά  διδαχθοῦμε  ὅλοι  ἀπό  αὐτούς  τούς  λόγους  τοῦ  Ἀποστόλου  ἐπισημαίνοντας  τά  ἑξῆς: 

1)  Κατά  πρῶτον  ἐφιστᾶ  τήν  προσοχή  τῶν  (ἀρχ)ιερέων  γιά  τούς  ἴδιους  τούς  ἑαυτούς  τους. Νά  προσέχουν  τί  λένε  καί  τί  κάνουν. Πῶς  φέρονται  καί  πῶς  συμπεριφέρονται. Ἀλλοῦ  λέει  λεπτομερέστερα  μεταξύ  ἄλλων  στήν  ἐπιστολή  του  πρός  τόν  Τίτο  (1,5-9):  «Τούτου  χάριν  ἀπέλιπόν  σε  ἐν  Κρήτῃ, ἵνα  τά  λείποντα  ἐπιδιορθώσῃ  καί  καταστήσῃς  κατά  πόλιν  πρεσβυτέρους, ὡς  ἐγώ  σοι  διεταξάμην, εἴ  τίς  ἐστιν  ἀνέγκλητος . . . δεῖ  γάρ  τόν  ἐπίσκοπον  ἀνέγκλητον  εἶναι  ὡς  θεοῦ  οἰκονόμον, μή  αὐθάδη, μή  ὀργίλον, μή  πάροινον, μή  πλήκτην, μή  αἰσχροκερδῆ, ἀλλά  φιλόξενον  φιλάγαθον  σώφρονα  δίκαιον  ὅσιον  ἐγκρατῆ, ἀντεχόμενον  τοῦ  κατά  τήν  διδαχήν  πιστοῦ  λόγου, ἵνα  δυνατός  ᾖ  καί  παρακαλεῖν  ἐν  τῇ  διδασκαλίᾳ  τῇ  ὑγιαινούσῃ  καί  τούς  ἀντιλέγοντας  ἐλέγχειν». Πρβλ. καί  Α΄  Τιμ. 3,2-7.

2)  Ἐν  συνεχείᾳ  τούς  καθιστᾶ  ὑπευθύνους, προσεκτικούς, γιά  ὅλο  τό  ποίμνιο  τό  χριστιανικό, τό  ὑφιστάμενο, ἀλλά  καί  τό  μελλοντικό, γιά  τά  ὑπάρχοντα, ἀλλά  καί  τά  ἐρχόμενα  στήν  χριστιανική  ποίμνη, στήν  ἐκκλησιαστική  μάνδρα, ἀρνία, προβάτια, πρόβατα.

3)  Τό  ἀκόλουθο  ὅμως  «ἐν  ᾧ  ὑμᾶς»  (= «μέσα  στό  ὁποῖο  ποίμνιο  ἐσᾶς»)  θέλει  ἰδιαίτερη  προσοχή. Δέν  λέει  «ἐφ'  ᾧ»  ἤ  «ἐφ'  οὗ» (= ἐπάνω  στό  ὁποῖο), ἀλλά  λέει  «ἐν  ᾧ» (= μέσα  στό  ὁποῖο). Δηλαδή  καί  οἱ  ὑπεύθυνοι  τοῦ  ποιμνίου  εἶναι  μέσα  σ'  αὐτό, δέν  εἶναι  ἔξω  καί  ὑπεράνω  αὐτοῦ. Συγκαταλέγονται  καί  αὐτοί  μέσα  στήν  ποίμνη. Ἔτσι  μποροῦν  νά  ἔρχονται  τουλάχιστον  σέ  ἄμεση  ἐπικοινωνία  καί  κοινωνία  μέ  τά  ποιμαινόμενα  ἀρνία-προβάτια-πρόβατα.

4)  Ἡ  ἐν  συνεχείᾳ  ἔκφραση  «(ὑμᾶς)  τό  Πνεῦμα  τό  Ἅγιον  ἔθετο»  προφανῶς  ἐννοεῖ  τήν  χειροτονία, κατά  τήν  ὁποία  ἡ  θεία  χάρις  προχειρίζεται  τόν  κληρικό  στούς  βαθμούς  τῆς  ἱερωσύνης. Ἐπί  τοῦ  προκειμένου  πολύ  διαφωτιστικό  εἶναι  ὅτι  ὁ  ἀπόστολος  Παῦλος  λέει  ὅτι  «τό  Πνεῦμα  τό  Ἅγιον  ἔθετο»  καί  δέν  λέει  ὅτι  «ἐγώ  ἔθεσα», π.χ.  μέ  μία  ἀπόφασή  μου  ἤ  μέ  ἕνα  λόγο  μου. Ἀλλά  τό  δικαιολογημένο  ἐρώτημα  εἶναι:  Πῶς  καί  ποῦ  γνώριζε  ὁ  ἀπόστολος  Παῦλος  ὅτι  «τό  Ἅγιον  Πνεῦμα  ἔθετο»;  Τοῦ  τό  εἶπε  προφορικά, τοῦ  τό  ἐμπιστεύτηκε  μυστικά, ἤ  μήπως  ἔγινε  καμμία  πράξη  ὁρατή, γιά  νά  ἔχει  τέτοια  βεβαιότητα  ὁ  ἀπόστολος  Παῦλος  στά  λεγόμενά  του;  Προφανῶς  τό  δεύτερο. Καί  αὐτό  γινόταν  καί  γίνεται  «διά  τῆς  ἐπιθέσεως  τῶν  χειρῶν»  τῶν  χειροτονούντων  ἀποστόλων-ἐπισκόπων  ἐπί  τῆς  κεφαλῆς  τοῦ  χειροτονουμένου. Διαφωτιστικό  εἶναι  τό  Β΄  Τιμ. 1,6  ὅπου  ὁ  Παῦλος  λέει  στόν  Τιμόθεο:  «Ἀναμιμνήσκω  σέ  ἀναζωπυρεῖν  τό  χάρισμα  τοῦ  Θεοῦ, ὅ  ἐστιν  ἐν  σοί  διά  τῆς  ἐπιθέσεως  τῶν  χειρῶν  μου».

5)  «(ἔθετο)  ἐπισκόπους». Ἔτσι  ἔχουμε  τή  διαβεβαίωση  ὅτι  αὐτό  πού  λέει  ὁ  ἀπόστολος  ἴσχυε  καί  ἰσχύει  καί  γιά  τούς  ἐπισκόπους. Ἔτσι  πρέπει  νά  καθίστανται  καί  οἱ  ἐπίσκοποι, γιά  νά  ἔχουν  τήν  ἱερωσύνη  καί  τήν  ἀποστολική  διαδοχή, καί  γιά  νά  μποροῦν  νά  ποιμαίνουν  τήν  Ἐκκλησία  τοῦ  Κυρίου. Τό  σπουδαῖο  εἶναι  καί  πρέπει  νά  τονιστεῖ, ἔστω  καί  πάλι, ὅτι  καί  οἱ  ἐπίσκοποι  εἶναι  μέσα  στό  ποίμνιο  καί  ὄχι  ὑπεράνω  αὐτοῦ. Λέει  σαφῶς  «ἐν  ᾧ  (ὄχι  ἐφ'  οὗ)  τό  Πνεῦμα  τό  Ἅγιον  ἔθετο  ἐπισκόπους». Ἐδῶ  ὀφείλουμε  καί  μία  διευκρίνιση, ἔστω  σύντομη, ὅπως  τήν  παραθέτει  ὁ  καθηγητής  Παναγιώτης  Τρεμπέλας  στό  Ὑπόμνημά  του  «Αἱ  Πράξεις  τῶν  Ἀποστόλων, σελ. 554:  «Ἐκ  τοῦ  προκειμένου  στίχου  συνάγεται  σαφῶς, ὅτι  οἱ  τίτλοι  ἐπίσκοπος  καί  πρεσβύτερος  σημαίνουσι  τά  αὐτά  πρόσωπα. Ὡσαύτως  καί  ἐκ  τῶν  ποιμαντικῶν  ἐπιστολῶν. Ἀλλά  καί  Κλήμης  ὁ  Ρώμης  ἐν  τῇ  Α΄  Κορ.  ἐπιστολῇ  του  (μδ  4,5)  παρουσιάζεται  ὑποκαθιστῶν  τόν  ἕνα  ὅρον  εἰς  τόν  ἄλλον  καί  ἀδιαφόρως  χρησιμοποιῶν  τόν  ἕνα  ἀντί  τοῦ  ἄλλου . . . Μόλις  εἰς  τάς  ἐπιστολάς  τοῦ  Ἰγνατίου  (ἀρχάς  τοῦ  Β΄  αἰ.)  ἀρχίζει  ἡ  διάκρισις  μεταξύ  τῶν  δύο  ὅρων  (πρός  Μαγνησίους  στ  1, πρός  Φιλαδελφ.  στ), εἰς  τό  τέλος  δέ  τοῦ  Β΄  αἰ.  ὁ  Εἰρηναῖος  (3,14)  διακρίνει  σαφῶς  τούς  ἐπισκόπους  τῶν  πρεσβυτέρων»  (Jacquier).

6)  «Ποιμαίνειν  τήν  Ἐκκλησίαν». Ἐδῶ  ὁρίζεται  σαφῶς  ἡ  εὐθύνη, ἀλλά  καί  ἡ  ἁρμοδιότητα  ὅλων  τῶν  ἐπισκόπων, ἀλλά  καί  τοῦ  καθενός  ἰδιαιτέρως  νά  φροντίζει  γιά  τήν  ὀρθή  διαποίμανση  καί  διδασκαλία  ὅλης  τῆς  Ἐκκλησίας  ὄχι  μόνο  τῆς  δικῆς  του  ἐπαρχίας. Ἀλλιῶς  δέν  θά  ἔλεγε  «ποιμαίνειν  τήν  Ἐκκλησίαν», ἀλλά  θά  ἔλεγε  ποιμαίνειν  τήν  πόλιν  του  ἤ  τήν  ἐπαρχίαν  του  ἤ  τήν  ἐπισκοπήν  του. Μπορεῖ  νά  καθιστοῦσαν  οἱ  ἀπόστολοι  ἤ  οἱ  διάδοχοί  τους  κατά  πόλιν  ἐπισκόπους  ἤ  πρεσβυτέρους, ὅπως  μαθαίνουμε  ἀπό  τήν  πρός  Τίτον  ἐπιστολή  τοῦ  Παύλου  (Τίτ. 1,5-9), ἀλλά  ἡ  εὐθύνη  τους  ἐπεκτείνεται  σ'  ὅλη  τήν  Ἐκκλησία. Ἄλλωστε  ὡς  σύνολο  οἱ  ἐπίσκοποι  ὅλοι  διά  τῶν  Οἰκουμενικῶν  Συνόδων  ποιμαίνουν  τήν  καθόλου  Ἐκκλησία. Ὡσαύτως  ὡς  Οἰκουμενική  Σύνοδος  ἤ  μέρος  αὐτῶν  ὡς  τοπικές  ἤ  γενικές  σύνοδοι  ποιμαίνουν  μέ  ὅ,τι  αὐτό  συνεπάγεται  καί  τόν  κάθε  ἐπί  μέρους  ἐπίσκοπο  ἕως  καί  Πατριάρχη.

7)  Καί  ἐρχόμαστε  σ'  ἕνα  θεμελιακό  σημεῖο  τῆς  ὀρθόδοξης  Ἐκκλησιολογίας:  Αὐτή  ἡ  Ἐκκλησία  δέν  εἶναι  κτῆμα  κανενός  ἐπισκόπου, ἀλλά  εἶναι  ἡ  Ἐκκλησία  «τοῦ  Κυρίου  καί  Θεοῦ». Καί  εἶναι  Ἐκκλησία  τοῦ  Κυρίου  καί  Θεοῦ, γιατί  Αὐτός  τήν  «περιεποιήσατο  τῷ  ἰδίῳ  αὐτοῦ  αἵματι», ὅπως  τονίζεται  στή  συνέχεια  τοῦ  στίχου. Αὐτός  τήν  περιεποιήθηκε  καί  τήν  περιέθαλψε  καί  τήν  ἐξέθρεψε  καί  συνεχίζει  νά  τό  πράττει, ὅσο  αὐτή  ὑπάρχει  ἐπί  τῆς  γῆς. Καί  ὅπως  ρητῶς  καί  κατηγορηματικῶς  ὁ  ἴδιος  ἀπόστολος  Παῦλος  στήν  πρός  Ἐφεσίους  ἐπιστολή  του  (Ἐφ. 5,23-32)  γράφει:  « . . . ὁ  Χριστός  κεφαλή  τῆς  Ἐκκλησίας, καί  αὐτός  ἐστι  σωτήρ  τοῦ  σώματος . . . καί  ὁ  Χριστός  ἠγάπησε  τήν  ἐκκλησίαν  καί  ἑαυτόν  παρέδωκεν  ὑπέρ  αὐτῆς . . . (καί)  ἐκτρέφει  καί  θάλπει  αὐτήν».

Ἐν  τέλει  ἀξίζει  ἐδῶ  νά  μεταφέρουμε  δύο  προτάσεις  τοῦ  ἀείμνηστου  καθηγητοῦ  μας  Παναγιώτου  Τρεμπέλα  στό  Ὑπόμνημά  του, σελ. 555:  «Ἡ  ἐκκλησία  εἶναι  ἰδική  του  (τοῦ  Κυρίου)  καί  οἱ  ἐπίσκοποι  εἶναι  δοῦλοι  καί  διάκονοί  του, ἵνα  λαμβάνουν  φροντίδα  περί  αὐτῆς  ἐξ  ὀνόματός  του». Καί  «Ἡ  παραμέλησις  τῆς  ἐκκλησίας  ἰσοδυναμεῖ  πρός  περιφρόνησιν  τοῦ  αἵματός, τό  ὁποῖον  πρός  ἀπόκτησιν  αὐτῆς  ἐχύθη  ἀφειδῶς».