ΟΠΩΣ ΣΥΝΕΒΗ μέ ὅλες τίς καθιερωμένες πλέον ἀπό αἰώνων ἑορτές, καί ὁ ἑορτασμός τῆς Ὑπαπαντῆς στήν Ἐκκλησία ξεκίνησε μέ ποιμαντικές κατά τόπους πρωτοβουλίες ἑορτασμοῦ. Στά χρόνια τῶν αὐτοκρατόρων Ἰουστίνου καί Ἰουστινιανοῦ καθιερώθηκε ἐπίσημα στήν Κωνσταντινούπολη καί διαδοχικά ὁρίσθηκε γιά τήν δεύτερη μέρα τοῦ Φεβρουαρίου, σαράντα μέρες μετά τήν ἐπίσημη καθιέρωση τῶν Χριστουγέννων γιά τίς 25 Δεκεμβρίου.

Ἐκτός ὅμως ἀπό αὐτές τίς ἐκτιμήσεις τῶν εἰδικῶν ἐπιστημόνων καί ἐνδεχόμενες συμπληρωματικές νεότερες ἐκτιμήσεις, ἐκεῖνα πού ἔχουν ἀπό αἰώνων σημασία γιά μᾶς εἶναι:

α) ἡ βιβλική θεμελίωση τοῦ χριστολογικοῦ γεγονότος, τοῦ περιεχομένου καί τῆς ἁγιογραφικῆς (ἀποκαλυπτικῆς) σημασίας τῆς ἑορτῆς·

β) ἡ ὑμνολογική (καί βεβαίως ἡ πρωτογενής Ἁγιοπατερική ὁμιλητική) ἀνάλυση τοῦ περιεχομένου καί τῆς σημασίας τῆς ἑορτῆς·

γ) τά θεολογικά καί εὐλαβικά ἐννοήματα πού ἐμβιώνουμε καί κομίζουμε οἱ συμμετέχοντες στόν ἑορτασμό της.

Ἡ ἑορτή ἔχει θεολογικό, χριστολογικό, θεομητορολογικό καί ἁγιολογικό (δηλαδή πολλαπλό) χαρακτήρα. Ὄχι ἀπλῶς καθ᾽ ἑαυτήν, ἀλλά γιά μᾶς πού τήν συνεορτάζουμε καί τήν συνεπιτελοῦμε, τήν παραλάβαμε καί ὀφείλουμε νά τήν μεταδώσουμε στούς νεότερους.

Προσεγγίζουμε τήν προαιώνια βουλή τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, τήν εὐδοκία τοῦ θελήματος τοῦ Θεοῦ, στήν ἐκπλήρωση τῆς σαρκώσεως καί ἐνανθρωπήσεως τοῦ Θεοῦ Λόγου καί στήν ἐκπλήρωση τῶν Μωσαϊκῶν νομικῶν διατάξεων πού Ἐκεῖνος ὡς ἄσαρκος Λόγος διέταξε στό Μωυσή. Καί ὅπως παρατηρεῖ ἡ σχετική ἀρθρογραφία στή Θ.Η.Ε. καί στό ἐπίκαιρο ἄρθρο τοῦ πρόσφατου τ. 1/74 τοῦ περ. “Ἐφημέριος” (κείμενο π. Ἰω. Σκιαδαρέση), ἔχουμε μερική ἐκπλήρωση τῆς σχετικῆς Μωσαϊκῆς διάταξης καί παραπομπή-ἀναμονή-ἀναγωγή ὁλοκλήρωσης στή Σταυρική θυσία τοῦ Κυρίου.

[Α] Ὅμως, σέ ὅλα αὐτά ἔχουμε συναποκαλυπτόμενο διαρκῶς τό ΘΕΟΛΟΓΙΚΟ μυστήριο τῆς Πατρῴας (τῆς Τριαδικῆς) βουλῆς, πού ἐκπληρώνει ὁ σαρκωμένος Υἱός τοῦ Πατρός. Τά Στιχηρά τοῦ Ἑσπερινοῦ, δείχνοντας τό Βρέφος-Ἰησοῦς τῆς Ὑπαπαντῆς, προχωροῦν στήν Τριαδική θεολογία (οὗτός ἐστιν ὁ ἐκ Θεοῦ Πατρός Λόγος… Αὐτόν προσκυνήσωμεν). Καί σ᾽ αὐτήν τήν Τριαδική Θεολογική βουλή μᾶς μυσταγωγεῖ ἐπίσης ἡ ἐνεργός παρουσία τοῦ Ἁγίου Πνεύματος στήν Ὑπαπαντή.

[Β] Ὁπότε προχωροῦμε στήν ΧΡΙΣΤΟΛΟΓΙΚΗ διάσταση τῆς ἑορτῆς τῆς Ὑπαπαντῆς, μέ τήν προσαγωγή τοῦ μονογενοῦς Υἱοῦ τῆς Ἀειπαρθένου στό Ναό, τήν περιτομή τῆς ἀκροβυστίας, τήν προσφορά στόν Πατέρα, τήν μή προσφορά σίκλων ἀργύρου ὡς ἐξαγορά, μέ τήν ἀναγωγή ὅλης αὐτῆς τῆς διαδικασίας στήν ἀπολυτρωτική προσφορά τοῦ αἵματος τῆς Σταυρώσεως, στήν διά Σταυροῦ ἐθελούσια καί ὑπήκοο κατάβαση στόν Ἅδη, τήν νέκρωση τοῦ θανάτου, τήν κατάργηση τῆς κυριαρχίας τοῦ νοητοῦ Φαραώ ἐπί τῆς ἀνθρώπινης φύσεως. Ἔχουμε μιά ἀνακεφαλαίωση τῆς Παλαιᾶς Διαθήκης στήν διανοιχθεῖσα Καινή Διαθήκη.

[Γ] Ἡ ΘΕΟΜΗΤΟΡΙΚΗ σημασία τῆς ἑορτῆς περιγράφεται ἀπό τήν σχετική περικοπή τοῦ εὐαγγελιστοῦ Λουκᾶ μέ τόν σαφῶς κυρίαρχο ρόλο τῆς Παναγίας μας στήν προσαγωγή τοῦ 40μερου βρέφους Ἰησοῦ στό Ναό.

Βεβαίως, ὁ ἱερός Εὐαγγελιστής ἀναφέρεται (καί ἐδῶ) στήν ἐξωτερική θεατή παρά πολλῶν αἴσθηση τοῦ προσαγομένου καί τῶν δύο προσαγαγόντων (“…ἐν τῷ εἰσαγαγεῖν τούς γονεῖς τό παιδίον…”).

Ὅμως, εἶναι ξεκάθαρη ἀκόμη καί ἡ ἐξωτερική τελικά αἴσθηση (πολλῷ δέ μᾶλλον ἡ προκαλούμενη αἴσθηση τῆς καταγραφῆς τῆς κυρίαρχης ἀποκλειστικῆς παρουσίας τῆς Μητρός τοῦ Παιδίου. Στήν Εὐαγγελική περιγραφή, αὐτή εἶναι πού διαλέγεται μέ τούς χριστολογικούς Προφῆτες Συμεών καί Ἄννα. Αὐτή κυρίως εἰσδέχεται τήν ἀκρόαση τῆς προφητικῆς ἐκπλήξεως τῶν λόγων τοῦ Συμεών καί τῆς Ἄννας, τήν διατήρηση “ἐν τῇ καρδίᾳ αὐτῆς” (καί τήν παράδοσή τους στήν πρώτη Ἐκκλησία) τῶν προφητικῶν λόγων. Αὐτή μόνη “εἰσπράττει” καί τήν μετέπειτα ἐνεργό ἄμεση συμμετοχή Της στό γεγονός τῆς Σταυρώσεως, τήν βιωματική πρώτη συσταύρωση ἀνθρώπου μέ τόν Σωτήρα κάτωθεν τοῦ σωτηρίου σταυροῦ Του.

Εἶναι ἐπίσης κατάδηλη αὐτή ἡ Θεομητορική ἑρμηνεία καί ἀναγωγή σέ ὅλα τά τροπάρια καί ἐνδεικτικά στά Ἀπόστιχα τοῦ Ἑσπερινοῦ καί στόν Κανόνα τῆς ἑορτῆς (πού τά συνέθεσε ὁ ἅγιος Κοσμᾶς ὁ Ἁγιοπολίτης, ἐπίσκοπος Μαϊουμᾶ). Ὅλοι οἱ τοῦ ἱεροῦ περιβόλου ἀναπολοῦμε μέ κατανυκτική εὐλάβεια τό ἐπανειλημμένα ψαλλόμενο σέ Ὄρθρο καί θεία Λειτουργία “Θεοτόκε, ἡ ἐλπίς πάντων τῶν χριστιανῶν, σκέπε, φρούρει, φύλαττε, τούς ἐλπίζοντας εἰς σέ… Ἐν νόμῳ, σκιᾷ καί γράμματι [παρένθετη ἐπεξήγηση], τύπον κατίδωμεν οἱ πιστοί…». Ἔχουμε πολλαπλές θεολογικές θεομητορικές ἀναφορές στήν ἑορτολογική ἐξύμνηση τοῦ βιβλικοῦ γεγονότος.

[Δ] Τέλος, ἡ ἑορτή τῆς Ὑπαπαντῆς ἔχει καί ἄλλη μιά εἰδικότερη ΑΓΙΟΛΟΓΙΚΗ ἀναφορά. Τιμᾶ καί ἐξυμνεῖ τούς ἐπίσης ὑπηρέτες τῆς τοιαύτης συγκαταβάσεως τοῦ σαρκωμένου Θεοῦ, τόν ἐξαιρετικά ὑπέργηρο Συμεών καί τήν γερόντισσα προφήτιδα Ἄννα τήν ἀπό ἐγγάμων. Δύο ἄνθρωποι, πού δέν τούς συναντοῦμε σέ καμιά ἄλλη εὐαγγελική ἀφήγηση, σέ κανένα ἄλλο χριστολογικό-σωτηριολογικό γεγονός, θά λέγαμε μέ σύγχρονο λεξιλόγιο ὅτι ἐμφανίζονται “ἀπό τό πουθενά” γιά τήν δική μας φιλερευνητική περιέργεια, προφητεύουν τήν καίρια σωτηριολογική ἀποστολή τοῦ τεσσαρακονθήμερου βρέφους (πού εἶναι ὁ σαρκωμένος κι ἐνανθρωπισμένος Υἱός τοῦ Θεοῦ) καί τήν δι᾽ αἰώνων ἀναμέτρηση τοῦ κόσμου μέ τήν Σταυρική Του σωτηρία μας (μέ τήν ὅλη Χριστολογική Του παρουσία ἐπί γῆς).

***

ΔΕΝ ΘΑ ΣΤΑΘΩ στήν Συμεωνική θεολογική μερική ὑπέρβαση τῆς Ἰωάννειας προδρομικῆς ἀποκαλυπτικῆς μαρτυρίας (εἴτε ἐν κοιλίᾳ τῆς Ἐλισάβετ εἴτε ἀργότερα στόν Ἰορδάνη καί στό κήρυγμα τῆς μετανοίας, ἐνόψει τῆς ἐλθούσης βασιλείας τῶν οὐρανῶν, καί τῆς ἄμεσα δεικνυομένης παρουσίας τοῦ Ἀμνοῦ καί Υἱοῦ τοῦ Θεοῦ). Ὁ μέν Ἰωάννης ἀπό κοιλίας μητρός καί ὡς βαπτιστής ὄντως ὁμολογοῦσε τόν Κύριο, τήν ἀποκάλυψη τῆς οἰκονομίας τῆς Ἁγίας Τριάδος ὅπως φανερωνόταν ἀπό τόν προαιώνιο Υἱό καί ἐν χρόνῳ Ἀμνό τοῦ Πατρός. Ὁ Συμεών θά προχωρήσει ὡσάν τούς παλαιότερους Προφῆτες ἀποκαλύπτοντας τήν οἰκουμενικότητα τῆς πανανθρώπινης σωτηρίας καί (κατά τοῦτο) τόν δοξασμό τοῦ λαοῦ τῶν Πατριαρχῶν, τοῦ Μωυσῆ, τῶν Προφητῶν, βασικά ὅμως τοῦ λαοῦ πού θά ἀποδεχόταν νά παραμείνει “λαός τοῦ Θεοῦ” ὄχι ὡς ἔθνος, ἀλλά ὡς ἐκλογή καί ἀποδοχή τῆς ἐκλογῆς καί μέ τούς ὅρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ Θεοῦ.

ΔΕΝ ΘΑ ΣΤΑΘΩ ἐπίσης οὔτε στό κυρίαρχα ἐξυμνούμενο γεγονός, στήν μοναδικότητα τοῦ βιβλικοῦ (Καινοδιαθηκικοῦ) ἀφηγήματος, στήν ἐθελοταπείνωση τοῦ σαρκωμένου Θεοῦ καί τήν σταδιακή ἐκ βρεφικῆς ἡλικίας πορεία

Του πρός τήν προφητευόμενη Σταύρωση. Αὐτή ἡ σταθερά ἑορταζόμενη θεολόγηση καί ἐννόηση καί ἐγκαρδίωση καί λατρειακή ἀναφορά εἶναι αὐτονόητη (καί) γιά τήν ἑορτή τῆς Ὑπαπαντῆς.

ΘΑ ΑΦΟΡΜΗΘΩ ἀπό μιά κάπως παρεκβατική ἐνδεχόμενη ἑρμηνεία τῆς “ρομφαίας” πού διεπέρασε τήν ψυχή τῆς Παναγίας μας καί προφητεύθηκε συνεσκιασμένα στήν ὑπαπαντή τοῦ θείου Βρέφους. Καταρχήν ἡ προφητευόμενη “ρομφαία ἡ διαπερῶσα τήν ψυχή” τῆς Παναγίας μας ρητά καί ἀναντιρρήτως κατά τόν ἴδιο τόν ἱερό εὐαγγελιστή Λουκᾶ καί τούς Πατέρες ἀναφέρεται στήν ἄμεση Μητρική ἐμβίωση τῆς ὀδύνης τοῦ Σταυροῦ τοῦ Κυρίου μας. Ὁ Σταυρός τοῦ Υἱοῦ Της ὡς ρομφαία διαπέρασε τήν ψυχή Της (τελείως ὅλο τό εἶναί Της ὁλοτελῶς καί ὄχι μόνο τό κέντρο τοῦ “εἶναι”, τήν καρδιά Της).

Αὐτή ἡ “ρομφαία” πού προφήτευσε ὁ Συμεών συμβολικά, τότε, ἀποκάλυψε “ἐκ πολλῶν καρδιῶν διαλογισμούς”, τίς σκέψεις ἀνθρώπων καί ἀνθρώπων. Ὄχι μόνον τότε, ἀλλά καί μέχρι σήμερα καί μέχρι συντελείας. Παραμένει σκάνδαλο γιά τούς ἀπιστοῦντας, ἐνῶ γιά τούς πιστεύοντες φανέρωση τῆς δυνάμεως καί τῆς σοφίας τοῦ Θεοῦ, ἀφοῦ μέ τήν σταύρωση τοῦ Υἱοῦ Του νέκρωσε τήν φθοροποιό κυριαρχία τῆς ἁμαρτίας, τοῦ θανάτου, τῆς ἀπώλειας.

***

ΩΣΤΟΣΟ, εἰπώθηκε καί τοῦτο, εἰ καί θεολογούμενο. Λέγεται ὅμως ὅτι κάτωθεν τοῦ Σταυροῦ ἡ Παναγία μας ἔζησε τήν (ἀνάλογη γιά τά ἀνθρώπινα δεδομένα Της) θεοεγκατάλειψη τῆς Γεθσημανῆ καί τοῦ Γολγοθᾶ πού ὑπέρ ἡμῶν ὑπέμεινε ὁ Υἱός καί Θεός Της. Ἡ Παναγία μας δέν συσταυρώθηκε μόνο, ἐμβιώνοντας τήν ἔσχατη ἔνταση τῆς σταυρικῆς ἄκρας ταπείνωσης τοῦ Υἱοῦ καί Θεοῦ Της. Καίτοι δυναμούμενη ὁλοτελῶς ἀπό τό Ἅγιο Πνεῦμα, ἡ Παναγία μας συσταυρώθηκε μέχρι τήν ἔσχατη ταπείνωση. Μέχρι τήν ἔσχατη ταπείνωση τῆς ἔσχατης δοκιμασίας Της κάτωθεν τοῦ Σταυροῦ τῆς φαινομένης ἀδυναμίας τοῦ μέχρι τότε ἐπί γῆς ἐκπάγλως ἀποκαλυπτομένου καίτοι κρυπτομένως θεοφανερουμένου Υἱοῦ Της καί Θεοῦ Της.

Αὐτό ἴσως μᾶς χρειάζεται κι ἐμᾶς ὡς ἔσχατο δίδαγμα καί ὡς ἔσχατο ὑπόδειγμα ζωῆς. Γιά τούς μικρούς ἤ τούς μεγάλους πειρασμούς (δοκιμασίες) τῆς πίστεώς μας. Σέ μιάν ἐπικαιρότητα πού συνηθίζει νά θαυμάζει τούς Ἁγίους καί τούς Δικαίους μετά θάνατον. Σέ μιάν ἐπικαιρότητα πού συνηθίζει νά ἀποδέχεται ἁπλῶς τήν Ὀρθοδοξία γιά τόν κοινωνισμό της καί γιά τίποτε ἄλλο. Σέ μιάν ἐπικαιρότητα πού διαρκῶς αὐτοδοκιμάζεται “εἰς πτῶσιν καί ἀνάστασιν”, ἀνάλογα μέ τήν στάση της ἔναντι τῆς ἐθελοταπεινώσεως καί τελείας ὑπομονῆς τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν Θεοῦ.

Ὁ ἅγιος Μάξιμος θά τό προχωροῦσε αὐτό τό σχῆμα ἑρμηνευτικά στίς αἰωνικές του διαστάσεις, ἀναφερόμενος στόν παράδεισο τοῦ “ἀεί εὖ εἶναι” ἤ τήν κόλαση τοῦ “ἀεί φεῦ εἶναι”, αὐτήν τήν αἰωνική “ἱκανότητα” εἴτε τήν αἰωνική “ἀποτυχία” τῆς δικῆς μας ἐνιστορικῆς ἐπικαιρότητος.

***

ΚΙ ΕΜΕΙΣ;

Ἄς μή φοβηθοῦμε τήν ὅποια “ρομφαία” δοκιμασιῶν τῆς πιστότητας, τῆς ἀγάπης, τῆς λατρείας μας, τοῦ ἐκκλησιασμοῦ μας, τῆς κοινωνικότητάς μας πού ἐπιμένει ἀμετακίνητα νά προσβλέπει στόν Θεό καί Σωτήρα μας Ἰησοῦ Χριστό. Ὄχι μόνο στήν χαρούμενη βρεφικότητα τῆς ἱστορικῆς (καί αἰώνια σωτήριας) συγκαταβάσεώς Του, ἀλλά καί στήν διάρκειά της μέχρι Σταυροῦ καί θανάτου, πού μεταποιοῦνται σέ Ἀνάσταση καί ζωή.
Γιατί στόν σαρκωμένο Θεό δέν εἶχε ἐξουσία ὁ θάνατος. Ἦταν ἕνα πραγματικό ἐπεισόδιο ἐθελόδεκτο, πραγματικό, πού κατεξουσιάσθηκε καί φωτίσθηκε καί θεοδοξάσθηκε στήν αὐτεξούσια Ἀνάστασή Του.
Κι αὐτό ἀκριβῶς -σύν τοῖς ἄλλοις-μᾶς τό θυμίζει τόσο ἄμεσα καί τόσα καθαρά ἐφέτος ἡ σύμπτωση τοῦ ἑορτασμοῦ τῆς Ὑπαπαντῆς τοῦ Κυρίου (καί τῆς προφητικῆς ἀναγγελίας τῆς σταυρώσεώς Του) μέ τόν Κυριακάτικο ἑορτασμό τῆς Ἀναστάσεώς Του.

† Ὁ Γουμενίσσης, Γεφύρας, Ἀξιουπόλεως & Πολυκάστρου Δημήτριος

ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ