Εκδηλώσεις μνήμης για τον μακαριστό Μητροπολίτη Καστορίας Γρηγόριο Γ’

Με ιδιαίτερη επιτυχία και σε κλίμα βαθιάς συγκίνησης και ευγνωμοσύνης πραγματοποιήθηκαν στην Καστοριά, την Τετάρτη 18 και την Πέμπτη 19 Νοεμβρίου 2026, οι διήμερες εκδηλώσεις τιμής και μνήμης για τον μακαριστό Μητροπολίτη Καστορίας κυρό Γρηγόριο Γ΄ (Παπουτσόπουλο), στο πλαίσιο του αφιερωματικού έτους 2026, με αφορμή τη συμπλήρωση τριάντα ετών από την εις Κύριον εκδημία του.
Επίκεντρο των εκδηλώσεων απετέλεσε το Αρχιερατικό Συλλείτουργο και το Αρχιερατικό Μνημόσυνο, με την συμμετοχή του Σεβ. Μητροπολίτου Μονεμβασίας και Σπάρτης κ. Ευσταθίου, όλων των Σεβ. Μητροπολιτών της Δυτικής Μακεδονίας και του Καστοριανού την καταγωγή Μητροπολίτου Φθιώτιδος.
Η κεντρική εκδήλωση περιελάμβανε τηνπαρουσίαση του αφιερωματικού τόμου με τίτλο «Γρηγόριος Γ΄ (Παπουτσόπουλος), Μητροπολίτης Καστορίας, 1985–1996», μιας σημαντικής εκδοτικής προσπάθειας της Ιεράς Μητροπόλεως Καστορίας, με σκοπό τη διαφύλαξη της μνήμης και την ανάδειξη της πνευματικής παρακαταθήκης και της ποιμαντικής προσφοράς του μακαριστού Ιεράρχου.
Ιδιαίτερη ιστορική και συμβολική σημασία προσέδωσε στην εκδήλωση το γεγονός ότι η παρουσίαση του τόμου πραγματοποιήθηκε στις 18 Νοεμβρίου, ακριβώς την ημέρα κατά την οποία, πριν από 41 χρόνια, το 1985, ο μακαριστός Γρηγόριος είχε εκλεγεί από την Ιεραρχία της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος Μητροπολίτης Καστορίας.
Η παρουσίαση του αφιερωματικού τόμου
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Τετάρτης 18 Νοεμβρίου, στην αίθουσα του Ενυδρείου Καστοριάς «Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος», παρουσία τωνΣεβασμιωτάτων Αρχιερέων, εκπροσώπων των τοπικών Αρχών, κληρικών, πνευματικών τέκνων και ανθρώπων που γνώρισαν και αγάπησαν τον μακαριστό Ποιμενάρχη και όχι μόνο.
Είχε προηγηθεί ο Αρχιερατικός Εσπερινός στον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό Καστοριάς, χοροστατούντος και ομιλούντος του Σεβ. Μητροπολίτου Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανασίου.
Στην συνέχεια, στην αίθουσα του Ενυδρείου, την εκδήλωση άνοιξε ο Σύλλογος Ιεροψαλτών της Ιεράς Μητροπόλεως Καστορίας, υπό τη διεύθυνση του Πρωτοψάλτου κ. Γεωργίου Αποστολίδη, αποδίδοντας εκκλησιαστικούς ύμνους που ιδιαίτερα αγαπούσε ο μακαριστός Γρηγόριος. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο κ. Αποστολίδης υπήρξε από τους πρώτους μαθητές που στελέχωσαν την προσπάθεια του αοιδίμου Ιεράρχου για την ίδρυση Σχολής Βυζαντινής Μουσικής στην Ιερά Μητρόπολη Καστορίας.
Ο εισαγωγικός λόγος του Μητροπολίτου Καστορίας κ. Καλλινίκου
Την εκδήλωση προλόγισε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Καστορίας κ. Καλλίνικος, ο οποίος αναφέρθηκε στη θεολογική σημασία του επισκοπικού λειτουργήματος, παρουσιάζοντας τον μακαριστό Γρηγόριο ως διάδοχο των Αγίων Αποστόλων και φορέα της Αποστολικής Παραδόσεως, ως μία πνευματική λαμπάδα που μετέφερε το φως της Πεντηκοστής στην τοπική Εκκλησία της Καστοριάς.
Ο Σεβασμιώτατος εξέφρασε τη χαρά και τη ςυγκίνησή του για την έκδοση του αφιερωματικού τόμου, επισημαίνοντας ότι η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται στην ευρύτερη προσπάθεια της Ιεράς Μητροπόλεως να τιμά και να διατηρεί ζωντανή τη μνήμη των προκατόχων Ποιμεναρχών της, των ευεργετών και των ιστορικών προσωπικοτήτων του τόπου.
Στο πλαίσιο αυτό αναφέρθηκε στη θεσμοθέτηση των «Καραβαγγελείων» προς τιμήν του θρυλικού Μητροπολίτου, στην τιμή προς τον μακαριστό Μητροπολίτη Σεραφείμ και στην καθιέρωση ετήσιου κοινού μνημοσύνου όλων των προκατόχων Μητροπολιτών Καστορίας.
Παράλληλα, ανακοίνωσε την καθιέρωση ενός νέου θεσμού μνήμης, ο οποίος δεν θα περιορίζεται σε κάποιες τελετές, αλλά θα περιλαμβάνει και την ιστορική ανάδειξη της προσφοράς των Μητροπολιτών, των ευεργετών και άλλων προσωπικοτήτων που διακόνησαν την Εκκλησία και τον τόπο.
Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η επισήμανσή του ότι, παρά την παρέλευση τριών δεκαετιών από την κοίμηση του Γρηγορίου, η μνήμη του παραμένει ζωντανή στις καρδιές των πιστών. Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, ο αφιερωματικός τόμος, πριν ακόμη εκδοθεί, ήταν ήδη γραμμένος «στά ἀρχεῖα τῶν καρδιῶν» των ανθρώπων που γνώρισαν και αγάπησαν τον μακαριστό Ιεράρχη.
Ο Μητροπολίτης Καστορίας αναφέρθηκε επίσης στην προσπάθεια κατασκευής ναϋδρίου-οστεοφυλακείου στον αύλειο χώρο του Επισκοπείου, όπου μελλοντικά θα μπορούν να εναποτίθενται τα οστά των προκατόχων Μητροπολιτών. Για την πρωτοβουλία αυτή έχει ήδη επιλεγεί ο χώρος και έχει εκπονηθεί αρχιτεκτονική μελέτη.
Ξεχωριστή θέση στον λόγο του κατείχε η αναφορά στην ημερομηνία της εκδήλωσης.
Όπως εξήγησε, το διήμερο 18 και 19 Νοεμβρίου επιλέχθηκε κατόπιν συνεννοήσεως με τον Μητροπολίτη Μονεμβασίας και Σπάρτης κ. Ευστάθιο, χωρίς αρχικά να έχει συνδεθεί με την ημερομηνία εκλογής του μακαριστού Γρηγορίου.
Μόλις την προηγούμενη ημέρα, μελετώντας εκ νέου τον αφιερωματικό τόμο, διαπίστωσε από τη χειρόγραφη αυτοβιογραφία του μακαριστού ότι η εκλογή του είχε πραγματοποιηθεί ακριβώς στις 18 Νοεμβρίου 1985.
Ο Σεβασμιώτατος εξέφρασε τη συγκίνησή του για το γεγονός αυτό, θεωρώντας το ως ιδιαίτερη έκφραση της ευδοκίας του μακαριστού Ποιμενάρχου.
Ολοκληρώνοντας, ευχαρίστησε τους παρισταμένους Αρχιερείς, τα μέλη της Επιτροπής Εκδόσεως, τους κληρικούς και λαϊκούς συνεργάτες της Μητροπόλεως, τον Δήμο Καστοριάς για την παραχώρηση της αίθουσας, και σε όλους όσοι συνέβαλαν στην πραγματοποίηση των εκδηλώσεων.
Ιδιαίτερες ευχαριστίες απηύθυνε προς τον Πανοσιολογιώτατο Καθηγούμενο της Ιεράς Μεγίστης Μονής Βατοπαιδίου, Γέροντα Εφραίμ, ο οποίος υπήρξε χορηγός της έκδοσης.
Οι χαιρετισμοί των Αρχιερέων
Ακολούθησαν οι χαιρετισμοί των Σεβασμιωτάτων Αρχιερέων που τίμησαν με την παρουσία τους την εκδήλωση.
Πρώτος απηύθυνε χαιρετισμό ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σερβίων και Κοζάνης κ. Παύλος, ο οποίος, αν και δεν είχε γνωρίσει προσωπικά τον μακαριστό Γρηγόριο, αναφέρθηκε σε μία χαρακτηριστική ανάμνηση από το 1985, όταν υπηρετούσε ως Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Αιγιαλείας.
Όπως ανέφερε, πληροφορήθηκε τότε από τον Επίσκοπό του Μητροπολίτη πρώην Αιγιαλείας κ. Αμβρόσιο, τις αρχιερατικές εκλογές που είχαν πραγματοποιηθεί για τις Μητροπόλεις Αργολίδος, Καστορίας και Κίτρους και Κατερίνης.
Ο τελευταίος είχε σχολιάσει θετικότατα τις τρεις εκλογές.
Στη συνέχεια, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ελασσώνος κ. Χαρίτων αναφέρθηκε στη σύντομη προσωπική γνωριμία του με τον μακαριστό Γρηγόριο κατά τα νεανικά του χρόνια.
Όπως εξήγησε, είχε ακούσει πολλά για την προσωπικότητά του από συμφοιτητές του με καταγωγή από την Καστοριά και, όταν τελικά τον γνώρισε, διαπίστωσε και ο ίδιος την πνευματική του ποιότητα και ιδιαιτέρως την πραότητα που τον διέκρινε.
Ιδιαίτερα συγκινητικός υπήρξε ο χαιρετισμός του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Φθιώτιδος κ. Συμεών, ο οποίος συνδεόταν με τον μακαριστό Γρηγόριο από τα παιδικά και νεανικά του χρόνια.
Ο κ. Συμεών συνεχάρη τον Μητροπολίτη Καστορίας κ. Καλλίνικο και την Επιτροπή Εκδόσεως του τόμου και αναφέρθηκε στην ιδιαίτερη ποιμαντική μέριμνα του μακαριστού Γρηγορίου για τους νέους, μεταφέροντας προσωπικά βιώματα και κοινές εμπειρίες.
Υπογράμμισε ότι ο μακαριστός Ιεράρχης διέθετε το σπάνιο χάρισμα να δημιουργεί «οικειότητα που να μη βλάπτει και απόσταση που να μη ψυχραίνει», συνδυάζοντας την πατρική αγάπη με τον σεβασμό προς το επισκοπικό λειτούργημα.
Ολοκλήρωσε δε τον χαιρετισμό του με μία ιδιαίτερα χαρακτηριστική και συγκινητική προσωπική μαρτυρία: «Ὁ Καστορίας Γρηγόριος Γ΄ ἦταν Ἅγιος!»
Ακολούθησε ο χαιρετισμός του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανασίου, ο οποίος, έχοντας διακονήσει ως Πρωτοσύγκελλος της Ιεράς Μητροπόλεως Καστορίας κατά την ποιμαντορία του μακαριστού Μητροπολίτου Σεραφείμ, αναφέρθηκε σε στοιχεία της προσωπικότητας και της πνευματικής παρακαταθήκης του Γρηγορίου, όπως αυτά του είχαν μεταφερθεί μέσα από μαρτυρίες και αναμνήσεις ανθρώπων που τον γνώρισαν.
Παράλληλα, συνεχάρη τον Μητροπολίτη Καστορίας κ. Καλλίνικο για την πρωτοβουλία τιμής προς τον μακαριστό προκάτοχό του.
Η κεντρική ομιλία του Μητροπολίτου Μονεμβασίας και Σπάρτης κ. Ευσταθίου
Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Σπάρτης κ. Ευστάθιος, ο οποίος συνδεόταν με τον μακαριστό Γρηγόριο με δεσμούς βαθιάς και ειλικρινούς φιλίας, που είχαν τις ρίζες τους στα νεανικά και φοιτητικά τους χρόνια.
Σε μία ομιλία με έντονο πνευματικό και προσωπικό χαρακτήρα, ο σεβάσμιος Ιεράρχης αναφέρθηκε στη γνωριμία τους επί σαράντα ολόκληρα χρόνια, στην αμοιβαία αγάπη, στην πνευματική επικοινωνία και στη βαθιά εκτίμηση που έτρεφε ο ένας για τον άλλον.
Μέσα από προσωπικές αναμνήσεις και περιστατικά της κοινής τους πορείας, σκιαγράφησε την προσωπικότητα του μακαριστού Μητροπολίτου, αναδεικνύοντας τα πλούσια πνευματικά χαρίσματα με τα οποία τον είχε προικίσει ο Θεός.
Αναφέρθηκε ακόμη στις αρχιερατικές τους εκλογές, καθώς η δική του είχε προηγηθεί εκείνης του μακαριστού Γρηγορίου, φωτίζοντας πτυχές της κοινής τους εκκλησιαστικής διαδρομής.
Η συγκίνηση του Μητροπολίτου Ευσταθίου υπήρξε σε πολλά σημεία της ομιλίας του έκδηλη, καθώς οι αναμνήσεις από τον αγαπημένο του φίλο και αδελφό Ιεράρχη ανέδειξαν όχι μόνο την προσωπική τους σχέση, αλλά και την πνευματική φυσιογνωμία του μακαριστού Γρηγορίου.
Ολοκληρώνοντας, ευχήθηκε ο μακαριστός Μητροπολίτης Καστορίας να πρεσβεύει προς τον Άγιο Τριαδικό Θεό για το ποίμνιο της Καστοριάς, το οποίο διακόνησε με αγάπη και αφοσίωση.
Η παρουσίαση του αφιερωματικού τόμου
Μετά την κεντρική ομιλία ακολούθησε η παρουσίαση του αφιερωματικού τόμου από τους ομιλητές που είχαν αναλάβει να αναδείξουν το περιεχόμενο, τη διάρθρωση και την ιστορική και πνευματική σημασία της έκδοσης.
Πρώτος έλαβε τον λόγο ο Πρωτοπρεσβύτερος π. Λεωνίδας Μπάρδος, Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής των αφιερωματικών εκδηλώσεων και πνευματικό τέκνο του μακαριστού Γρηγορίου.
Ο π. Λεωνίδας αναφέρθηκε στην πολύμηνη προσπάθεια που προηγήθηκε της έκδοσης, στη συγκέντρωση και ταξινόμηση του πλούσιου αρχειακού, φωτογραφικού και ιστορικού υλικού, καθώς και στις δυσκολίες που αντιμετωπίστηκαν κατά την προετοιμασία και ολοκλήρωση του τόμου.
Παράλληλα, εξέφρασε τις θερμές ευχαριστίες του προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Καστορίας κ. Καλλίνικο για την ευλογία, την υποστήριξη και την ουσιαστική συμπαράστασή του στην όλη προσπάθεια.
Στη συνέχεια, τον λόγο έλαβε ο συνταξιούχος φιλόλογος και θεολόγος, πρώην Σχολικός Σύμβουλος Φιλολόγων, κ. Εμμανουήλ Κουτσιαύτης, ο οποίος είχε αναλάβει επί πολλούς μήνες την αρχική επιμέλεια, την οργάνωση και τη διάρθρωση του συγκεντρωθέντος υλικού, συμβάλλοντας καθοριστικά στη διαμόρφωση του αφιερωματικού τόμου.
Ακολούθησε σύντομος χαιρετισμός του κ. Ιωάννη Δημητρόπουλου, μέλους της Οργανωτικής Επιτροπής και στενού συνεργάτη του μακαριστού Γρηγορίου καθ’ όλη τη διάρκεια της ποιμαντορίας του στην Καστοριά.
Ο κ. Δημητρόπουλος αναφέρθηκε σε μία χαρακτηριστική μαρτυρία του λογίου Αγιορείτου μοναχού Θεοκλήτου Διονυσιάτου, ο οποίος είχε επισημάνει ότι η Καστοριά υπήρξε «σκανδαλωδώς ευνοημένη» από την εκλογή του μακαριστού Γρηγορίου στον μητροπολιτικό της θρόνο.
Την παρουσίαση ολοκλήρωσε ο δρ Θεολογίας κ. Κυριάκος Μωυσίδης, ο οποίος παρουσίασε αναλυτικά τη διάρθρωση και το περιεχόμενο του τόμου, αναφερόμενος στις επιμέρους θεματικές ενότητες που τον συγκροτούν.
Παράλληλα, επικεντρώθηκε σε σημαντικούς σταθμούς της βιογραφίας του μακαριστού Μητροπολίτου, αναλύοντας ιδιαίτερα την αρετή της ταπεινοφροσύνης, η οποία χαρακτήριζε τον τιμώμενο Ιεράρχη σε ολόκληρη την επίγεια ζωή του.
Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε ο υπεύθυνος του Ραδιοφωνικού Σταθμού της Ιεράς Μητροπόλεως Καστορίας, δημοσιογράφος κ. Ευάγγελος Παπαδόπουλος, μέλος της Επιτροπής Εκδόσεως του αφιερωματικού τόμου και εκ των πνευματικών τέκνων του μακαριστού Μητροπολίτου.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με την προβολή ολιγόλεπτου σπάνιου οπτικοακουστικού υλικού, στο οποίο παρουσιάστηκε ο ίδιος ο μακαριστός Γρηγόριος, προκαλώντας ιδιαίτερη συγκίνηση στους παρισταμένους και επαναφέροντας ζωντανή, έστω και για λίγα λεπτά, τη μορφή και την παρουσία του αοιδίμου Ποιμενάρχου.
Στην παρουσίαση παρέστησαν, μεταξύ άλλων, ο Αντιπεριφερειάρχης Καστοριάς κ. Δημήτριος Σαββόπουλος και ο Αντιδήμαρχος Πολιτισμού κ. Αλέξανδρος Μακρίδης, εκπροσωπώντας τον Δήμο Καστοριάς.
Γραπτό χαιρετισμό απέστειλε η Βουλευτής Καστοριάς κ. Μαρία Αντωνίου.
Πολυαρχιερατικό συλλείτουργο και ιερό μνημόσυνο
Οι εκδηλώσεις τιμής και μνήμης συνεχίστηκαν το πρωί της Πέμπτης 19 Νοεμβρίου με την τέλεση του Όρθρου και πανηγυρικού πολυαρχιερατικού συλλείτουργου.
Της Θείας Λειτουργίας προεξήρχε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μονεμβασίας και Σπάρτης κ. Ευστάθιος, επιστήθιος φίλος του μακαριστού Γρηγορίου Γ΄.
Συλλειτούργησαν όλοι οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες της Δυτικής Μακεδονίας, ήτοι:Σερβίων και Κοζάνης κ. Παύλος, Ελασσώνος κ. Χαρίτων, Φθιώτιδος κ. Συμεών, Καστοριανός την καταγωγή, Γρεβενών κ. Δαβίδ, Φλωρίνης, Πρεσπών και Εορδαίας κ. Ειρηναίος και ο επιχώριος Μητροπολίτης Καστορίας κ. Καλλίνικος, ενώ όπως προαναφέρθηκε ο Σεβ. Μητροπολίτης Σισανίου και Σιατίστης κ. Αθανάσιος χοροστάτησε στον Εσπερινό.
Το κήρυγμα του Μητροπολίτου Φθιώτιδος κ. Συμεών
Τον θείο λόγο κήρυξε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Φθιώτιδος κ. Συμεών, ο οποίος ανέπτυξε το θεολογικό και πνευματικό περιεχόμενο της γνήσιας πνευματικής πατρότητας, όπως αυτή περιγράφεται στην Αγία Γραφή, στη διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας, ιδιαιτέρως των Νηπτικών, και στην εκκλησιαστική παράδοση.
Ο Σεβασμιώτατος υπογράμμισε ότι ο μακαριςτός Μητροπολίτης Γρηγόριος υπήρξε αυθεντικός φορέας και εκφραστής αυτής της πνευματικής πατρότητας, διακονώντας με θυσιαστική αγάπη τα πνευματικά του παιδιά και ολόκληρο το ποίμνιό του.
Επικαλούμενος τη διδασκαλία του Αγίου Συμεών του Νέου Θεολόγου, αναφέρθηκε στην πνευματική γέννηση και αναγέννηση του ανθρώπου μέσα από τη διδασκαλία, τη μετάνοια, την υπομονή, τον πόνο και τα δάκρυα του πνευματικού πατέρα.
Αυτήν ακριβώς τη νηπτική οδό, όπως τόνισε, ακολούθησε και ο μακαριστός Γρηγόριος στη σχέση του με τα πνευματικά του τέκνα και στην ποιμαντική του διακονία.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη ζωοποιό ενέργεια του Αγίου Πνεύματος, με την οποία ο μακαριστός Ιεράρχης θεράπευε πνευματικά τραύματα και πληγές, εργαζόμενος ακούραστα και θυσιαστικά για την ενότητα της τοπικής Εκκλησίας.
Αναφερόμενος και στη θεολογική διδασκαλία του μακαριστού π. Ιωάννη Ρωμανίδη, επεσήμανε τη σημασία της συνεργίας του ανθρώπου με τη θεία Χάρη, τονίζοντας ότι ο Γρηγόριος βάδισε με συνέπεια αυτή την πνευματική πορεία.
Μεταξύ των πολλών χαρισμάτων που έλαβε από το Άγιο Πνεύμα, ο μακαριστός Γρηγόριος διέθετε, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε ο κ. Συμεών, το ιδιαίτερο χάρισμα να διακρίνει το καλό σε κάθε άνθρωπο, να το αναδεικνύει και να το καλλιεργεί.
Ολοκληρώνοντας το κήρυγμά του, ο Μητροπολίτης Φθιώτιδος εξέφρασε, εκ μέρους των πνευματικών τέκνων του μακαριστού Γρηγορίου, την ευγνωμοσύνη του προς τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Καστορίας κ. Καλλίνικο, επισημαίνοντας ότι με τις εκδηλώσεις αυτές τιμά τη μνήμη του προκατόχου του και ταυτόχρονα οικοδομεί την ενότητα της τοπικής Εκκλησίας, όπως ακριβώς είχε πράξει και ο μακαριστός Γρηγόριος.
Μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας τελέστηκε το ιερό μνημόσυνο υπέρ αναπαύσεως της ψυχής του μακαριστού Μητροπολίτου Καστορίας κυρού Γρηγορίου Γ΄.
Στη συνέχεια, οι Σεβασμιώτατοι Αρχιερείς, ο ιερός κλήρος και οι πιστοί μετέβησαν στο μνήμα του μακαριστού Ποιμενάρχου, όπου τελέστηκε ιερό Τρισάγιο, ολοκληρώνοντας μέσα σε ατμόσφαιρα προσευχής και συγκίνησης τις διήμερες εκδηλώσεις.
Στο πολυαρχιερατικό συλλείτουργο παρέστη, εκπροσωπώντας τον Δήμο Καστοριάς, ο Αντιδήμαρχος κ. Στέλιος Φουλιράς.
Οι εκδηλώσεις αυτές αποτέλεσαν μία ουσιαστική έκφραση τιμής και ευγνωμοσύνης προς τον μακαριστό Μητροπολίτη Γρηγόριο Γ΄, τριάντα χρόνια μετά την κοίμησή του, αναδεικνύοντας τη βαθιά πνευματική σχέση που εξακολουθεί να συνδέει τη μορφή του με την τοπική Εκκλησία.
Ο αφιερωματικός τόμος, καρπός πολύμηνης και συλλογικής προσπάθειας, αποτελεί πλέον πολύτιμη ιστορική και πνευματική παρακαταθήκη για τις επόμενες γενιές, διασώζοντας μαρτυρίες, κείμενα, φωτογραφίες και στοιχεία από τη ζωή και την ποιμαντική διακονία ενός Ιεράρχου που παραμένει ζωντανός στη μνήμη και στις καρδιές των ανθρώπων της Καστοριάς.




