Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. 19/11 11:15

euaggelio12

Γράφει ο π. Ιάκωβος Κιζιρίδης στην Romfea.gr


Στην καθημερινή μας γλώσσα, όταν θέλουμε να περιγράψουμε έναν άνθρωπο που μοιάζει να μην έχει καμία επαφή με την πραγματικότητα που ζούμε οι υπόλοιποι, συνηθίζουμε να λέμε ότι «ζει σε ένα παράλληλο σύμπαν».

Είναι ένας άνθρωπος που έχει τον δικό του τρόπο να αντιλαμβάνεται τα πράγματα, τους δικούς του κώδικες επικοινωνίας, τη δική του πραγματικότητα.

Μπορεί να βρίσκεται στον ίδιο χώρο με όλους μας, να βλέπει τα ίδια γεγονότα, να ακούει τις ίδιες συζητήσεις, αλλά όμως να μην αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει γύρω του!

Και το χειρότερο είναι ότι πολλές φορές δεν καταλαβαίνει καν πως έχει αποκοπεί από τον κόσμο.

Δυστυχώς, αυτή η έκφραση φαίνεται πως ταιριάζει όλο και περισσότερο με την εικόνα που παρουσιάζει ένα σημαντικό μέρος της διοικητικής λειτουργίας της Εκκλησίας μας.

Όχι επειδή η Εκκλησία δεν βρίσκεται μέσα στον κόσμο, αλλά επειδή η διοίκησή της δείχνει συχνά να κατοικεί σε μια δική της πραγματικότητα, θριαμβολογούσα αλλά όχι απαραιτήτως και εξ αυτού θριαμβεύουσα, με δικούς της γλωσσικούς κώδικες, δικές της προτεραιότητες και δικούς της προβληματισμούς, οι οποίοι ελάχιστα «συναντούν» τις ανάγκες και τις αναζητήσεις των ανθρώπων στους οποίους θεωρητικά απευθύνεται.

Αφορμή για τις σκέψεις αυτές δίνει ένα έγγραφο της Ιεράς Συνόδου της Εκκλησίας της Ελλάδος, με ημερομηνία 17 Ιουνίου 2026 και αριθμό πρωτοκόλλου 2807.

Πρόκειται για εγκύκλιο σημείωμα προς την Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών και τις Ιερές Μητροπόλεις, με θέμα τη σύνταξη Κανονισμών που υποβάλλονται προς έγκριση από την Ιερά Σύνοδο και δημοσίευση στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Τι επισημαίνει η εγκύκλιος; Ότι τα σχέδια των Κανονισμών που προορίζονται για δημοσίευση στο ΦΕΚ πρέπει να συντάσσονται και να αποστέλλονται στη δημοτική γλώσσα και στο μονοτονικό σύστημα γραφής, σύμφωνα με τις οδηγίες και τις προδιαγραφές του Εθνικού Τυπογραφείου, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις στη διαδικασία δημοσίευσης.

Ας είμαστε σαφείς. Η εγκύκλιος αφορά συγκεκριμένα τους Κανονισμούς που προορίζονται για δημοσίευση στο ΦΕΚ. Δεν διατυπώνει γενική απαγόρευση της εκκλησιαστικής γλώσσας ούτε ρυθμίζει το σύνολο της αλληλογραφίας της Εκκλησίας με το Δημόσιο.

Ωστόσο, το περιεχόμενό της δημιουργεί έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα προβληματισμό.

Γιατί χρειάστηκε να υπενθυμίσει η Ιερά Σύνοδος στις Μητροπόλεις ότι τα κείμενα που απευθύνονται σε έναν δημόσιο θεσμό πρέπει να είναι γραμμένα στη γλώσσα που εκείνος χρησιμοποιεί και μπορεί να διαχειριστεί;

Και, κυρίως, γιατί αυτό που θεωρείται αυτονόητο όταν πρόκειται για τη συνεννόηση με το κράτος δεν φαίνεται να αποτελεί πάντοτε αυτονόητη αρχή όταν πρόκειται για την επικοινωνία της Εκκλησίας με τον ίδιο τον λαό της;

Εδώ βρίσκεται, νομίζω, το πραγματικό πρόβλημα.

Η Εκκλησία δεν είναι ένας οργανισμός που υπάρχει για να διεκπεραιώνει έγγραφα, να διατηρεί διοικητικούς τύπους και να αναπαράγει γλωσσικές συνήθειες.

Είναι το σώμα του Χριστού, που βρίσκεται μέσα στον κόσμο και έχει αποστολή να συναντήσει τον άνθρωπο εκεί όπου αυτός ζει, αγωνίζεται, υποφέρει, ελπίζει και αναζητά νόημα στη ζωή του.

Η δημόσια παρουσία της δεν μπορεί να περιορίζεται σε ανακοινώσεις, εγκυκλίους, τελετές και διοικητικές πράξεις. Χρειάζεται να είναι μια ζωντανή παρουσία, που συνομιλεί με την κοινωνία, συμμετέχει στους προβληματισμούς της και έχει κάτι ουσιαστικό να πει για τα προβλήματα και τις αγωνίες της.

Και όμως, πολλές φορές δίνει την εντύπωση ότι έχει αποσυρθεί από την πραγματική κοινωνική ζωή και έχει κλειστεί σε έναν δικό της χώρο.

Έναν χώρο όπου οι άνθρωποι συζητούν με όρους που ελάχιστοι καταλαβαίνουν, όπου οι διατυπώσεις έχουν μεγαλύτερη σημασία από το περιεχόμενο και όπου η διατήρηση των τύπων φαίνεται να προηγείται της επικοινωνίας.

Δεν είναι, λοιπόν, μόνο ζήτημα γλώσσας. Είναι ζήτημα νοοτροπίας. Είναι το ερώτημα αν η Εκκλησία επιθυμεί πραγματικά να συναντήσει τον σύγχρονο άνθρωπο ή αν έχει βολευτεί σε μια αυτάρεσκη αυτάρκεια, πιστεύοντας ότι αρκεί να μιλάει τη δική της γλώσσα για να εξακολουθεί να γίνεται αποδεκτή. Πώς όμως θα γίνει αποδεκτή όταν δεν είναι κατανοητή;

Πριν από χρόνια, ο μακαριστός Μητροπολίτης Νικοπόλεως Μελέτιος, σε ένα κείμενό του που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Σύναξη», με τίτλο «Περί μεταφράσεων των λειτουργικών κειμένων», διατύπωσε με αξιοσημείωτη σαφήνεια έναν προβληματισμό που παραμένει εξαιρετικά επίκαιρος.

Έγραφε ότι η έκφραση και η διατύπωση της πίστης πρέπει να γίνονται «στό μέτρο τοῦ ἀκούοντος». Και συμπλήρωνε, με τον γνωστό αφοπλιστικό τρόπο του, ότι προτιμά ο ίδιος να «εκβαρβαρώνεται», παρά να γίνεται για τον ακροατή αλλόγενης και βάρβαρος.

Αυτό δεν ήταν μια απλή γλωσσική προτίμηση. Ήταν μια βαθιά ποιμαντική και εκκλησιολογική τοποθέτηση.

Ο π. Μελέτιος γνώριζε πολύ καλά την ελληνική γλώσσα και την ιστορία της. Δεν ήταν άνθρωπος που υποτιμούσε την παράδοση ή την αξία της γλωσσικής καλλιέργειας.

Ακριβώς γι' αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία η επιμονή του ότι προτεραιότητα της Εκκλησίας δεν είναι η γλώσσα των Πατέρων, αλλά η πίστη των Πατέρων. Δεν είναι ο ελληνικός πολιτισμός ως αυτάρκης αξία, αλλά η εν Χριστώ ελπίδα.

Και έθετε ένα ερώτημα που θα έπρεπε να απασχολεί όλους όσοι έχουν ευθύνη μέσα στην Εκκλησία: Όταν ακούμε ή διαβάζουμε το Ευαγγέλιο και δεν καταλαβαίνουμε τίποτε, πώς μας μιλάει ο Θεός; Και όταν λέμε προσευχές που δεν καταλαβαίνουμε, τι ακριβώς λέμε στον Θεό;

Για τον π. Μελέτιο, ο λόγος του Θεού δεν είναι μια μαγική διατύπωση που ενεργεί ανεξάρτητα από τον άνθρωπο. Είναι μια ζωντανή επικοινωνία, μια συνάντηση.

Ο Θεός μιλάει στον άνθρωπο για να καταλάβει, να φωτιστεί ο νους και η καρδιά του ανθρώπου και να θελήσει τη σωτηρία. Γι' αυτό και η γλώσσα δεν επιτρέπεται να γίνεται εμπόδιο ανάμεσα στον Θεό και στον άνθρωπο.

Αν αυτή η αρχή ισχύει για τη δημόσια παρουσία και τον λόγο της Εκκλησίας, πόσο περισσότερο ισχύει για τη λατρεία!

Η Εκκλησία καλείται να βρίσκεται στην αγορά και στην αρένα της ζωής. Όχι για να αντιγράφει άκριτα τον κόσμο ούτε για να προσαρμόζει το Ευαγγέλιο στις εκάστοτε απαιτήσεις της κοινωνίας, αλλά για να μπορεί να συνομιλεί μαζί του. Να ακούει πριν μιλήσει.

Να καταλαβαίνει τις αγωνίες των ανθρώπων. Να αρθρώνει λόγο που να αγγίζει την πραγματική τους ζωή. Να μη φοβάται τις ερωτήσεις τους, τις αμφιβολίες τους, ακόμη και τις αντιρρήσεις τους, που θα υπάρξουν φυσικά, αν οι ακούοντες κατανοούν την γλώσσα της.

Δεν αρκεί να έχουμε δίκιο, αν δεν μπορούμε να το επικοινωνήσουμε. Δεν αρκεί να έχουμε ένα σπουδαίο μήνυμα, αν το κλείνουμε μέσα σε μια γλώσσα που δεν φτάνει ποτέ στον παραλήπτη του. Και δεν αρκεί να διακηρύσσουμε ότι είμαστε κοντά στον λαό, όταν ο τρόπος με τον οποίο μιλάμε και ενεργούμε δημιουργεί ολοένα και μεγαλύτερη απόσταση.

Ίσως, λοιπόν, θα έπρεπε να αναρωτηθούμε τι ήταν αυτό που περιόρισε τη δημόσια παρουσία της Εκκλησίας σε ένα τέτοιο παράλληλο σύμπαν.

Πώς φτάσαμε στο σημείο να θεωρούμε αυτονόητο ότι για να συνεννοηθούμε με το Εθνικό Τυπογραφείο πρέπει να χρησιμοποιούμε τη γλώσσα που αυτό καταλαβαίνει, αλλά να μη θεωρούμε εξίσου αυτονόητο ότι πρέπει να μιλάμε με τρόπο κατανοητό στον άνθρωπο που κάθεται στο διπλανό μας κάθισμα στην εκκλησία, στον νέο που αναζητεί απαντήσεις, στον εργαζόμενο που αγωνίζεται να τα βγάλει πέρα, στον άνθρωπο που πονάει και περιμένει μια λέξη παρηγοριάς;

Και κάτι ακόμη: Ποιος αποφάσισε ότι η πιστότητα στην παράδοση ταυτίζεται με την προσκόλληση σε γλωσσικούς τύπους, σε διοικητικές συνήθειες και σε μια εικόνα εκκλησιαστικής σοβαρότητας που συχνά δεν συγκινεί κανέναν έξω από τον στενό εκκλησιαστικό κύκλο;

Η παράδοση της Εκκλησίας δεν είναι ένα μουσείο λέξεων και τύπων. Είναι ζωντανή μετάδοση της πίστης.

Και η ζωντάνια της φαίνεται από την ικανότητά της να μεταφέρει το ίδιο Ευαγγέλιο σε κάθε εποχή, σε κάθε κοινωνία και σε κάθε άνθρωπο. Αυτό έκαναν οι Απόστολοι, αυτό έκαναν οι μεγάλοι Πατέρες, αυτό έκανε η Εκκλησία όταν μίλησε στις γλώσσες των λαών που συνάντησε.

Ο π. Μελέτιος το διατύπωνε ακόμη πιο καθαρά, επικαλούμενος τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά: σημασία δεν έχουν οι λέξεις, αλλά οι πραγματικότητες που εκφράζουν.

Αν μεταφέρουμε το ίδιο νόημα, τις ίδιες θεϊκές πραγματικότητες, δεν έχει σημασία ποια γλώσσα χρησιμοποιούμε. Η ουσία δεν βρίσκεται στη λέξη, αλλά σε αυτό που η λέξη υπηρετεί.

Αυτό ακριβώς φαίνεται πως κινδυνεύουμε να ξεχάσουμε.

Δεν είναι κακό να χρησιμοποιούμε την καθαρεύουσα όπου αυτή εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό.

Δεν είναι κακό να διατηρούμε αρχαίες εκφράσεις, όταν αυτές έχουν νόημα και μεταφέρουν την εμπειρία της Εκκλησίας. Κακό είναι να τις μετατρέπουμε σε προϋπόθεση εκκλησιαστικής αυθεντικότητας.

Να θεωρούμε ότι η γλωσσική απόσταση είναι ένδειξη πνευματικού βάθους ή ότι η δυσκολία κατανόησης αποτελεί απόδειξη σεβασμού στην παράδοση.

Η Εκκλησία δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι αρχαία. Χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι ζωντανή.

Δεν χρειάζεται να εντυπωσιάζει με τη γλώσσα της, αλλά να μαρτυρεί με τη ζωή της. Και δεν χρειάζεται να προστατεύει τον εαυτό της από τον κόσμο, αλλά να προσφέρει στον κόσμο αυτό που έχει: τον Χριστό.

Ίσως, τελικά, το πρόβλημα δεν είναι ότι η Εκκλησία μιλάει μια διαφορετική γλώσσα. Είναι ότι κινδυνεύει να ξεχάσει για ποιον λόγο μιλάει.

Και όσο επιμένει να κατοικεί στο δικό της παράλληλο σύμπαν, τόσο περισσότερο θα δυσκολεύεται να συναντήσει εκείνους που βρίσκονται στον πραγματικό κόσμο.

Εκεί όπου οι άνθρωποι δεν περιμένουν από την Εκκλησία να τους εντυπωσιάσει με τις διατυπώσεις της, αλλά να τους μιλήσει για την ελπίδα, την αγάπη, τη συγχώρηση, τον θάνατο και τη ζωή.

Με λόγια που βεβαίως να μπορούν να καταλάβουν! Και, κυρίως, με μια ζωή που να μπορούν να εμπιστευθούν.

Γιατί, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι να μιλάμε τη γλώσσα που μας αρέσει, αλλά να φτάνει ο λόγος μας στον άνθρωπο που τον έχει ανάγκη.

Εμφανίσεις: 3071
H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το Romfea.gr με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.
FOLLOW ROMFEA: