Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. 23/02 12:43

tomos aytokefalias

Παναγιώτης Ι. Μπούμης στην Romfea.gr
Ομότ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών


Στό παρόν ἄρθρο θά προσπαθήσουμε νά ἀναδείξουμε τά ποικίλα μηνύματα καί ὑποδείξεις τοῦ πολυσήμαντου καί πάντοτε ἐπίκαιρου λδ΄ (34ου) ἀποστολικοῦ κανόνα.

Ὁ κανόνας αὐτός ἀρχίζει ὁρίζοντας: «Τούς ἐπισκόπους ἑκάστου ἔθνους εἰδέναι χρή τῶν ἐν αὐτοῖς πρῶτον, καί ἡγεῖσθαι αὐτόν ὡς κεφαλήν, καί μηδέν τι πράττειν περιττόν ἄνευ τῆς ἐκείνου γνώμης . . . Ἀλλά μηδέ ἐκεῖνος ἄνευ τῆς πάντων γνώμης ποιείτω τι».

Ἐν πρώτοις ἀπό αὐτό τό τμῆμα τοῦ λδ΄ κανόνα συμπεραίνουμε ὅτι κάθε ἔθνος, κάθε κράτος, κάθε ἐκκλησιαστική παροικία, κάθε ἐκκλησιαστική ἐπαρχία ἤ διοίκηση μπορεῖ νά ἔχει αὐτοδιοίκηση καί «αὐτοκεφαλία».

Πρός τοῦτο πρέπει νά προσέξουμε ἰδιαιτέρως τή χρησιμοποίηση τοῦ ρήματος «χρή».

Οἱ ἐπίσκοποι κάθε ἔθνους ὁρίζει ὁ κανόνας «χρή», εἶναι ἀνάγκη, χρειάζεται, νά γνωρίζουν τόν «ἐν αὐτοῖς πρῶτον».

Ἀλλά γιά νά τόν γνωρίζουν πρέπει νά ὑπάρχει, νά ὑφίσταται, νά ἀναγνωρίζεται.

Πρέπει νά ὑπάρχει αὐτή ἡ αὐτοδιοίκητη, «αὐτοκέφαλη», ἐκκλησιαστική ὀντότητα. Ἑπομένως δέν πρέπει νά μετανοοῦν ὅσοι ἀναγνώρισαν κανονικές αὐτοκεφαλίες, «αὐτοκέφαλες» Ἐκκλησίες.

Περαιτέρω καί οἱ ἐπίσκοποι αὐτῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἐθνότητας καί ὀντότητας ὀφείλουν νά πραγματοποιοῦν τό «εἰδέναι τόν πρῶτον».

Καί αὐτό μέ τό νά τόν ἀναγνωρίζουν, νά τόν βλέπουν, νά τόν ἐπισκέπτονται καί νά τόν τιμοῦν.

Νά προβαίνουν σ' αὐτές τίς ἐκδηλώσεις καί ἐνέργειες, χωρίς αὐτό νά σημαίνει ὅτι εἶναι ἀνώτερός τους.

Εἶναι καί ὁ «πρῶτος» ἕνας ἐξ αὐτῶν, ἐπίσκοπος καί αὐτός τοῦ ἴδιου ἱερατικοῦ βαθμοῦ.

Αὐτό τό δηλώνει καθαρά ὁ κανόνας, ὅταν λέει νά γνωρίζουν «τόν ἐν αὐτοῖς πρῶτον».

Τόν πρῶτο ἀνάμεσά τους, τόν πρῶτο μεταξύ τους. Τό «αὐτοῖς» εἶναι ἐπαναληπτική ἀντωνυμία καί τίθεται ἀντί τοῦ «ἐπισκόποις».
Ἔτσι εἶναι σά νά λέει «τόν ἐν τοῖς ἰδίοις - ἴσοις ἐπισκόποις».

Αὐτό τονίζεται καί ἀπό τόν παράλληλο θ΄ καν. τῆς Ἀντιοχείας, ὁ ὁποῖος λέει ρητῶς: «Τούς καθ' ἑκάστην ἐπαρχίαν ἐπισκόπους εἰδέναι χρή τόν ἐν τῇ μητροπόλει προεστῶτα ἐπίσκοπον καί τήν φροντίδα ἀναδέχεσθαι (ἀναδεχόμενον κατά τό «Πηδάλιον», σελ. 411, ὡς ὀρθότερον) πάσης τῆς ἐπαρχίας, διά τό ἐν τῇ μητροπόλει πανταχόθεν συντρέχειν πάντας τούς τά πράγματα ἔχοντας. Ὅθεν ἔδοξε καί τῇ τιμῇ προηγεῖσθαι αὐτόν . . . περαιτέρω δέ μηδέν πράττειν (ἕκαστον ἐπίσκοπον) ἐπιχειρεῖν, δίχα τοῦ τῆς μητροπόλεως ἐπισκόπου, μηδέ αὐτόν ἄνευ τῆς τῶν λοιπῶν γνώμης».

Στόν κανόνα αὐτόν παρατηροῦμε ὅτι χαρακτηρίζεται σαφῶς καί τίς δύο φορές ὁ προεστώς καί αὐτός ἐπίσκοπος, ὄχι ὑπερεπίσκοπος.

Ἐπίσης ἄξιον προσοχῆς εἶναι ὅτι ὁρίζει ὁ θ΄ αὐτός κανόνας «καί τῇ τιμῇ προηγεῖσθαι αὐτόν».

Δέν λέει «τῇ ἐξουσίᾳ», ἀλλά προσδιορίζει «τῇ τιμῇ», κατά τήν τιμή, νά προηγεῖται (ὄχι κατά [τήν] ἐξουσία) ἕνεκα τῆς φροντίδας πού ἀναλαμβάνει.

Ἑπομένως σύμφωνα μέ τούς ἀνωτέρω κανόνες καί ὁ ὀνομαζόμενος «πρῶτος» ἤ «προεστώς» εἶναι primus inter paris.

Ἐξάλλου τό πρῶτος ὑπονοεῖ, προϋποθέτει, ὅτι ὑπάρχει καί δεύτερος καί τρίτος.

Ἔχουμε δηλαδή μία ἀρίθμηση, μία σειρά προτεραιότητας, τάξεως, κατατάξεως, προβαδίσματος.

Πολύ διαφωτιστικός ἐπ' αὐτοῦ εἶναι ὁ λστ΄ (36ος) καν. τῆς Πενθέκτης Οἰκουμ. Συνόδου, ἡ ὁποία εἶχε ὑπ' ὄψει της καί τόν λδ΄ ἀποστολικό κανόνα.

Ὁ λστ΄ τῆς Πενθέκτης ὁρίζει καί λέει: «Τόν Κωνσταντινουπόλεως θρόνον τῶν ἴσων ἀπολαύειν πρεσβείων τοῦ τῆς πρεσβυτέρας Ρώμης θρόνου . . . δεύτερον μετ' ἐκεῖνον ὑπάρχοντα, μεθ' ὅν τῆς Ἀλεξανδρέων μεγαλοπόλεως ἀριθμείσθω θρόνος, εἶτα ὁ Ἀντιοχείας, καί . . . ». Χαρακτηριστικές καί δηλωτικές εἶναι ἐπί τοῦ προκειμένου οἱ ἐκφράσεις «ἴσων πρεσβείων», «δεύτερον μετ' ἐκεῖνον» καί «ἀριθμείσθω».

Στά ἀνωτέρω πρέπει νά προσθέσουμε καί τήν ἀκόλουθη διαφωτιστική πρόταση ἀπό τή συνέχεια τοῦ λδ΄ ἀποστολικοῦ αὐτοῦ κανόνα, ὅπου συμβουλεύει τούς ἐπισκόπους τοῦ «ἔθνους» λέγοντας: «Καί ἡγεῖσθαι αὐτόν (τόν πρῶτον) ὡς κεφαλήν».

Λέει: «Ἡγεῖσθαι», ὄχι «εἰδέναι», δηλαδή νά θεωροῦν, νά «νομίζωσιν» κατά τό Πηδάλιον, σελ. 37.

Τούς ὑποδεικνύει νά τόν θεωροῦν ὡς κεφαλή, ὄχι νά γνωρίζουν ὅτι εἶναι κεφαλή καί μάλιστα τοῦ καθενός τους.

Κεφαλή εἶναι ὁ Χριστός. Ὁ Χριστός εἶναι κεφαλή καί τοῦ πρώτου τῶν ἐπισκόπων καί ὅλων τῶν ἐπισκόπων καί τοῦ κάθε ἀνδρός, ἀπό τόν Πάπα Ρώμης μέχρι τοῦ ἁπλοῦ πιστοῦ.

Ὁ ἀπόστολος Παῦλος γράφει ρητῶς: «Θέλω δέ ὑμᾶς εἰδέναι ὅτι παντός ἀνδρός ἡ κεφαλή ὁ Χριστός ἐστι» (Α΄ Κορ. 11,3).

Ἴσως τό κεφαλή ἔχει σχέση μέ αὐτό πού γράφει ἀμέσως προηγουμένως: «Καθώς παρέδωκα ὑμῖν τάς παραδόσεις (= τίς χριστιανικές ἀλήθειες) κατέχετε» (Α΄ Κορ. 11,2).

Ἴσως ὅμως μπορεῖ νά θεωρεῖται ὡς «κεφαλή» τοῦ σώματος τῶν ἐπισκόπων, τῆς Συνόδου τῶν ἐπισκόπων, καί ὡς προεστώς μπορεῖ νά προεδρεύει, νά εἰσηγεῖται θέματα, νά διευθύνει τίς ἐργασίες της καί νά φροντίζει νά τηροῦνται οἱ ἀποφάσεις τῆς Συνόδου, τίς ὁποῖες καί θά ἀνακοινώνει στό χριστεπώνυμο πλήρωμα.

Καί ὄχι μόνο αὐτό ἀλλά σάν κεφαλή ὀφείλει νά κατέχει τό λόγο τοῦ Θεοῦ καί τίς παραδόσεις τῶν ἀποστόλων, νά ἀκούει «τίς γνῶμες ὅλων τῶν ἄλλων συνεπισκόπων του», ὅπως ὁρίζει ὁ κανόνας, καί νά μεταφέρει καί νά ἐκφράζει τόν γνήσιο, ἀληθινό καί αὐθεντικό λόγο τῆς Ἐκκλησίας, τῆς ὁποίας κεφαλή εἶναι ὁ Χριστός.

Ἑπομένως καί κάθε τοπικῆς Ἐκκλησίας πραγματική κεφαλή, οὐσιαστική ὀντολογικῶς, ὑπαρξιακῶς, εἶναι ὁ Χριστός καί ὄχι ὁ πρῶτος τῶν ἐπισκόπων.

Γι' αὐτό καί ὅταν λέμε «αὐτοκέφαλη» Ἐκκλησία τό λέμε μεταφορικῶς, κατ' εὐφημισμόν, χαριστικῶς.

Ὅτι δηλ. μπορεῖ κάθε μία Ἐκκλησία νά διοικεῖται ἀπό μόνη της ἔχοντας ὡς κεφαλή τό Χριστό καί τό λόγο Του.

Γι' αὐτό καί ὁ μεγάλος κανονολόγος Βαλσαμών, Πατριάρχης Ἀντιοχείας, δέν σφάλλει, ὅταν γράφει: «Τό παλαιόν πάντες οἱ τῶν ἐπαρχιῶν μητροπολῖται αὐτοκέφαλοι ἦσαν . . . » .

Καί γι' αὐτό μπορεῖ καί σήμερα νά ὑπάρχουν πολλές «αὐτοκέφαλες» Ἐκκλησίες στήν Ὀρθοδοξία ὡς τέκνα αὐτῆς τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καί συνεχιστές τῆς πρότερης ἑνιαίας μορφῆς καί παραδόσεώς της.

Τό σπουδαῖο καί θαυμαστό εἶναι ὅτι αὐτή ἡ κατάσταση καί διαμόρφωση τῶν αὐτοκεφαλιῶν ἦταν προδιαγεγραμμένη καί συμβολικῶς-προφητικῶς στή Β΄ καθολική ἐπιστολή τοῦ εὐαγγελιστῆ Ἰωάννου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἐκπρόσωπος τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας, ὁ ἀρχηγός τῆς Ὀρθοδοξίας.

Συγκεκριμένως ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης στό τέλος τῆς Β΄ ἐπιστολῆς του, στέλνοντας ἐκ μέρους τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας τούς χαιρετισμούς-ἀσπασμούς πρός τή Ρωμαιοκαθολική Ἐκκλησία, τήν ὁποία χαρακτηρίζει μάλιστα δύο φορές «κυρία», τό πράττει ἐν ὀνόματι τῶν τέκνων αὐτῆς τῆς ἐκλεκτῆς ἀδελφῆς της καί ὄχι ἐν ὀνόματι αὐτῆς τῆς ἴδιας.

Λέει χαρακτηριστικῶς: «Ἀσπάζεταί σε τά τέκνα τῆς ἀδελφῆς σου τῆς ἐκλεκτῆς» (Β΄ Ἰω. 13).

Τή θέση τῆς συγκεκριμένης ἐκλεκτῆς ἀδελφῆς-Ἐκκλησίας τήν παίρνουν τά τέκνα της, οἱ τοπικές «αὐτοκέφαλες» Ἐκκλησίες.

Ἐδῶ πρέπει νά παρατηρήσουμε ὅτι αὐτή ἡ διαμόρφωση, ἡ ἐξέλιξη, πραγματοποιήθηκε ὄχι ἐπειδή τό προδιέγραψε ὁ Ἰωάννης, ἀφοῦ ἄλλωστε τό ἔγραψε συμβολικῶς, ἀλλά ὁ Ἰωάννης τό προδιέγραψε, ἐπειδή θά γινόταν, τό προφήτευσε.

Πάντως τό ὅτι ἀναγράφει αὐτόν τόν ἀσπασμό ἀπ' ὅλα τά γνήσια τέκνα, φαίνεται ὅτι δέν ἀποδοκιμάζει αὐτήν τή διαμόρφωση, ἀλλά μᾶλλον τήν ἀποδέχεται καί τήν ἐγκρίνει.

Καί γιά νά τήν ἐγκρίνει, φαίνεται ὅτι εἶναι χρήσιμη καί ὄχι περιττή. Ἑπομένως δέν πρέπει νά ἀνησυχοῦν οἱ ἐκκλησιαστικοί ἰθύνοντες γι' αὐτό τό γεγονός, ἀλλά μᾶλλον νά χαίρουν καί νά φροντίζουν γιά τή συνέχεια, γιά τήν ἑνότητα τῆς Ὀρθοδοξίας ἀποτρέποντες τήν (κάθε) διάσπαση καί ἐθνοφυλετική διαφοροποίηση καί «διασπορά».

Καί τό ὅτι οἱ ἀσπασμοί στέλνονται ἀπό ὅλα τά τέκνα (ὄχι μερικά), αὐτό σημαίνει ὅτι (ὀφείλουν νά) ἔχουν μία ἑνότητα καί συνεννόηση καί συμφωνία μεταξύ τους.

Ἀσφαλῶς γιά τήν ἐπίτευξη αὐτοῦ καί γιά ἄλλους εὐαγγελικούς, κανονικούς καί ἐκκλησιαστικούς λόγους χρειάζεται καί ὁ συντονιστής, γιά τόν ὁποῖο προνόησαν Οἰκουμενικές Σύνοδοι καί ὁ ὁποῖος δέν μπορεῖ νά εἶναι ἄλλος ἀπό τόν ἔχοντα τά πρεσβεῖα θρόνο τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατά τούς κανόνες γ΄ τῆς Β΄, κη΄ τῆς Δ΄ καί λστ΄ τῆς Πενθέκτης.

Μέ τά ἀνωτέρω ἀναγραφόμενα θέλουμε ἀφενός νά ἀναδειχθεῖ ἡ ἀξία καί ἡ χρησιμότητα τῶν κανονικῶν ὀρθοδόξων «αὐτοκεφαλιῶν» γιά τή διατήρηση τοῦ συνοδικοῦ συστήματος καί ἀφετέρου νά συμβάλουμε καθηκόντως καί ταπεινῶς στήν πραγματοποίηση ἐκείνου, μέ τό ὁποῖο καταλήγει ὁ ἐν λόγῳ λδ΄ ἀποστολικός κανόνας: «Οὕτω γάρ ὁμόνοια ἔσται καί δοξασθήσεται ὁ Θεός, διά Κυρίου, ἐν ἁγίῳ Πνεύματι· ὁ Πατήρ, καί ὁ Υἱός, καί τό ἅγιον Πνεῦμα».

Εμφανίσεις: 300539
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: