Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. Παρασκευή, 08 Φεβρουαρίου 2019

ukrainikos naos

Γράφει ο Παναγιώτης Ἰ. Μπούμης στην Romfea.gr
Ὁμότ. Καθηγητής Παν/μίου Ἀθηνῶν


Αρκετά θά ἔλεγε κανείς λέχθηκαν μέχρι τώρα στό πρόβλημα τῆς οὐκρανικῆς Ἐκκλησίας, γιά τούς ἐπισκόπους, ἀρχιεπισκόπους, γενικῶς γιά τούς κληρικούς. Θά ρωτοῦσε ὅμως κάποιος ἄλλος, γιά τούς λαούς, γιά τούς πιστούς, γιά τούς χριστιανούς τῶν μερῶν αὐτῶν ἐνδιαφέρθηκε κανείς μέ ἰδιαίτερη προσοχή καί προσευχή; Διερωτήθηκε ἀκόμη ἄν ὅλοι πιστεύουν ὅτι εἶναι βαφτισμένοι, κεχρισμένοι (= μυρωμένοι), κοινωνημένοι καί οἱ ζῶντες καί οἱ κεκοιμημένοι τους; Διερωτήθηκε ἄν εἶναι βέβαιοι γιά τήν αἰώνια σωτηρία τους;

Θά ἀπαντήσει ἴσως κάποιος προχείρως ὁ Θεός γνωρίζει, τί θά γίνει μέ αὐτούς: «Ἔχει ὁ Θεός», λένε. Ὁ Θεός θά κρίνει καί θά τούς κρίνει ἀναλόγως. Ναί, ἀλλά μήπως ὁ Θεός θά κρίνει καί τούς ποιμένες τῆς Οὐκρανίας καί τῆς ἀπανταχοῦ Ὀρθοδοξίας, ἄν ἀμελήσουν ἤ ἀδιαφορήσουν ἤ καί ὀλιγωρήσουν γιά τήν βέβαιη σωτηρία αὐτῶν τῶν «προβάτων» Του;

Ἴσως ἀντιτείνει κάποιος ὅτι ἐλήφθη πρόνοια καί γιά τό λαό, γιά τούς ἁπλούς πιστούς, ὅπως φαίνεται καί ἀπό τήν ἀπόφαση (ἀνακοινωθέν) τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου τῆς 11-10-2018, ὅπου λέει κατά τήν § 3 ὅτι ἀποφάσισε «Νά ἀποκαταστήσῃ αὐτούς (οἵτινες εὑρέθησαν ἐν σχίσματι) μέν εἰς τόν ἀρχιερατικόν ἤ ἱερατικόν αὐτῶν βαθμόν, τούς δέ πιστούς αὐτῶν εἰς ἐκκλησιαστικήν κοινωνίαν».

Ἐμεῖς μάλιστα στόν προηγούμενο ἀντιτασσόμενο θά ἀναφέραμε καί τό λεγόμενο στόν Τόμο αὐτοκεφαλίας ὅτι ἡ Μεγάλη Ἐκκλησία «καί δαψιλεῖς ἐπικαλεῖται ἐπί τήν ἀνά τήν Οὐκρανικήν χώραν . . . καί τόν εὐσεβῆ λαόν αὐτῆς, ἐκ τῶν ἀκενώτων θησαυρῶν τοῦ Παναγίου Πνεύματος, τάς θείας δωρεάς».

Ὡστόσο καί τό πρῶτο καί τό δεύτερο μέ τή γενικότητα πού εἶναι διατυπωμένα δέν νομίζουμε ὅτι ἱκανοποιοῦν κανονολογικῶς, δέν προσφέρουν καί δέν ὁρίζουν τά ἐνδεδειγμένα μέτρα. Ἐπί παραδείγματι, δέν προβλέπουν καμμία λειτουργική-μικρή μυστηριακή διαδικασία. Ἀποφάσισε, λέει τό ἀνακοινωθέν τοῦ Πατριαρχείου, νά ἀποκαταστήσει τόν λαόν «εἰς ἐκκλησιαστικήν κοινωνίαν». Ἀποφάσισε, ἀλλά τί ἀπέγινε; Ἐπίσης «δαψιλεῖς ἐπικαλεῖται ἐπί . . . τόν εὐσεβῆ λαόν αὐτῆς (τῆς Οὐκρανίας) . . . τάς θείας δωρεάς», λέει ὁ Τόμος. Αὐτό πραγματοποιήθηκε; Τί γίνεται, γιά νά πραγματοποιηθεῖ ἡ ἐπίκληση;

Μήπως, λοιπόν, πρέπει οἱ ὀρθόδοξοι ποιμενάρχες νά φροντίσουν καί νά προνοήσουν τό συντομότερο γιά τούς ἔστω ἀμφιβάλλοντες καί ἀποροῦντες αὐτούς γιά τή βέβαιη σωτηρία τους χριστιανούς; Γιά τήν κανονική «ἐκκλησιαστικήν κοινωνίαν» τους, ὥστε νά ἀπολαύσουν καί «τάς θείας δωρεάς»;

Σέ μιά ἀνάλογη —ἴσως καί μικροτέρων διαστάσεων— περίσταση-πρόκληση οἱ ἀπόστολοι δέν ἐφείσθησαν κόπων καί προσωπικῶν θέσεων ἤ σχέσεων καί πιέσεων, ἀλλά ἔσπευσαν νά θεραπεύσουν τήν κατάσταση καί νά πληρώσουν τά κενά. Πράγματι, ὅπως μᾶς λένε οἱ «Πράξεις τῶν Ἀποστόλων» (κεφ. 8,14-17): «Ἀκούσαντες δέ οἱ ἐν Ἱεροσολύμοις ἀπόστολοι ὅτι δέδεκται ἡ Σαμάρεια τόν λόγον τοῦ Θεοῦ, ἀπέστειλαν πρός αὐτούς Πέτρον καί Ἰωάννην, οἵτινες καταβάντες προσηύξαντο περί αὐτῶν ὅπως λάβωσι Πνεῦμα Ἅγιον· οὔπω γάρ ἦν ἐπ' οὐδενί αὐτῶν ἐπιπεπτωκός (δέν εἶχε κατέλθει), μόνον δέ βεβαπτισμένοι ὑπῆρχον εἰς τό ὄνομα τοῦ Κυρίου Ἰησοῦ. Τότε ἐπετίθουν τάς χεῖρας ἐπ' αὐτούς, καί ἐλάμβανον Πνεῦμα Ἅγιον».

Ἔχουμε, λοιπόν, τή γνώμη ὅτι ἡ περιγραφή αὐτή τέθηκε στήν Ἁγία Γραφή, ὄχι ἀσκόπως καί τυχαίως. Τίποτε στήν Ἁγία Γραφή δέν εἶναι περιττό. Νομίζουμε δηλαδή ὅτι τό περιστατικό αὐτό ἀποτελεῖ ἕνα πρότυπο γιά τήν ἀντιμετώπιση, ἐκτός ἄλλων περιπτώσεων, καί τοῦ θέματος τῶν ἀνησυχούντων Οὐκρανῶν χριστιανῶν. Πρός τοῦτο ἴσως πρέπει νά λάβουμε ὑπ' ὄψη ὁρισμένα σημεῖα ἤ στοιχεῖα τοῦ κειμένου καί νά γίνουμε πιό συγκεκριμένοι. Ἐρχόμαστε, λοιπόν, στά σημεῖα-στοιχεῖα πού μᾶς προσφέρει ἡ ἐν λόγῳ περικοπή-μήνυμα τῶν Πράξεων τῶν Ἀποστόλων. Νά τά ἐξάρουμε καί νά τά τονίσουμε.

1) Τό πρῶτο σημεῖο πού πρέπει νά ἀξιολογήσουμε καί νά ἀξιοποιήσουμε εἶναι ὅτι στά Ἱεροσόλυμα οἱ Ἀπόστολοι δέν πῆραν μόνο ἀπόφαση οὔτε ἀρκέστηκαν μόνο σ' αὐτήν, ἀλλά προέβησαν καί σέ ὁρισμένες ἐνέργειες καί πράξεις. Καί πράγματι κατά πρῶτον ἀπέστειλαν τούς ἀπόστολους Πέτρο καί Ἰωάννη, δύο (ὄχι ἕνα) πρωτοκορυφαίους ἀπόστολους.

2) Ἀλλά τό σπουδαῖο εἶναι ὅτι τήν ἀπόφαση γιά τή μετάβασή τους στή Σαμάρεια ὁ Πέτρος καί ὁ Ἰωάννης «οἱ δοκοῦντες στῦλοι εἶναι» (Γαλ. 2,9) δέν τήν πῆραν μόνοι τους αὐτοί οἱ δύο κορυφαῖοι ἀπόστολοι, ἀλλά ὅλοι οἱ ἀπόστολοι πού βρίσκονταν ἀκόμη στά Ἱεροσόλυμα. Λέμε ὅλοι, γιατί λέει «οἱ ἀπόστολοι». Ἔχει δηλαδή τό ὁριστικό καί περιεκτικό ἄρθρο «οἱ».

3) Τό ἐπίσης σπουδαῖο εἶναι ὅτι οἱ δύο αὐτοί κορυφαῖοι ἀπόστολοι συμμορφώθηκαν μέ τήν ἀπόφαση τῆς ἀποστολῆς τους στή Σαμάρεια, σάν ἁπλοί, ταπεινοί καί ὑπάκουοι μαθητές τοῦ Κυρίου. Ἀξίζει ἐδῶ νά μεταφέρουμε μία παρατήρηση τοῦ καινοδιαθηκολόγου J. A. Bengel, τήν ὁποία παραθέτει ὁ δικός μας καθηγητής Παναγιώτης Τρεμπέλας στό Ὑπόμνημά του (σ. 270): «Ὁ ἀποστελλόμενος πέμπεται εἴτε ὑπό ἀνωτέρου εἴτε ὑπό ἴσου. Τό κῦρος τοῦ ἀποστολικοῦ σώματος ἦτο μεγαλύτερο τοῦ ἀτομικοῦ κύρους τοῦ Πέτρου καί τοῦ Ἰωάννου». Παραθέτουμε τή γνώμη αὐτή ἔτσι, γιά νά συγκρίνει καί νά ἀναλογίζεται καθένας μας τή θέση του, τό κῦρος του, τήν ἁρμοδιότητά του καί τήν εὐθύνη του.

4) Ἀλλά καί οἱ δύο ἀπόστολοι δέν ἔμειναν ἄπραγοι οὔτε ἀρκέσθηκαν στήν ἁπλή μεταφορά λόγων ἤ τήν ἐπίδοση ἐπιστολῆς πρός τούς ἐνδιαφερομένους, ὅπως ἔγινε στήν περίπτωση τῶν «ἀναστατωμένων» Ἀντιοχέων, ὅταν δημιουργήθηκε τό πρόβλημα τῆς τηρήσεως ἤ μή τοῦ νόμου (καί) τῆς περιτομῆς (Πράξ. 15,1-35). Ἀντιθέτως προέβησαν σέ οὐσιώδεις ἐνέργειες, σέ ὁρατά σημεῖα μυστηρίου, ὅπως λέμε στή λειτουργική-μυστηριακή γλῶσσα, γιά νά εἶναι ἀκριβῶς ὁρατά (βλεπόμενα) καί ἁπτά-ψηλαφητά.

5) Προτοῦ ὅμως προβοῦν σέ αὐτές τίς ἐνέργειες καί πράξεις «προσευχήθηκαν». Θά λέγαμε ὅτι ἔκαναν μία ἐπί τόπου λειτουργική πράξη, ἴσως μία μικρή ἀκολουθία, ἴσως μία ἀκολουθία ὑποτυπώδη γιά τήν τότε νεαρή ἡλικία τῆς Ἐκκλησίας. Ἄλλωστε αὐτή ἡ πρακτική ἦταν γνωστή ἀπό τίς ἡμέρες τοῦ Κυρίου. Φυσικά ὅμως γιά τά σημερινά ἀναπτυγμένα λειτουργικά δεδομένα θά λέγαμε ὅτι ἄρχισαν μέ τό «Εὐλογημένη ἡ βασιλεία τοῦ Πατρός καί τοῦ Υἱοῦ καί τοῦ Ἁγίου Πνεύματος». 

6) Στή συνέχεια, ἀκολούθως (στήν ἀκολουθία) «ἐπετίθουν τάς χεῖρας ἐπ' αὐτούς», ἔθεταν τά χέρια τους στό κεφάλι τους, μεταδίδοντες στούς βαφτισμένους Σαμαρεῖτες Ἅγιον Πνεῦμα, τά χαρίσματα τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Τελοῦσαν δηλαδή τό μυστήριο τοῦ χρίσματος. Καί γιά νά γίνει αὐτό, σημαίνει ὅτι οἱ δύο ἀπόστολοι εἶχαν τήν ἐξουσία νά μεταδίδουν αὐτήν τήν χάρη δυνάμει τῆς ἀποστολικῆς-ἱερατικῆς τους ἰδιότητας, δυνάμει τῆς ἀποστολικῆς διαδοχῆς, ἐξουσία τήν ὁποία δέν εἶχε ὁ διάκονος Φίλιππος, πού τούς εἶχε βαφτίσει.

7) Ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος θέτει τό ἐρώτημα: «Καί διά τί οὐκ ἦσαν οὗτοι (οἱ Σαμαρεῖτες) λαβόντες Πνεῦμα Ἅγιον βαπτισθέντες; . . . ». Καί προσθέτει ἀπαντῶντας: «Ὅθεν μοι δοκεῖ οὗτος ὁ Φίλιππος (πού τούς βάφτισε) τῶν ἑπτά (διακόνων) εἶναι . . . Διό καί βαπτίζων, Πνεῦμα τοῖς βαπτιζομένοις οὐκ ἐδίδου· οὐδέ γάρ εἶχεν ἐξουσίαν· τοῦτο γάρ τό δῶρον μόνον τῶν δώδεκα ἦν». Καί ὁ Ἰσίδωρος ὁ Πηλουσιώτης ὡσαύτως σημειώνει: «Βαπτίζει μόνον ὡς μαθητής (ὁ Φίλιππος)· τελειοῦσι δέ τήν χάριν οἱ ἀπόστολοι, οἷς (= στούς ὁποίους) ἡ τῆς τοιαύτης δόσεως αὐθεντία ἐδέδοτο». 

8) Ἕνα ἄλλο δεδομένο τῆς περικοπῆς εἶναι καί ἡ χρησιμοποίηση τῶν παρατατικῶν «ἐπετίθουν τάς χεῖρας» καί «ἐλάμβανον Πνεῦμα Ἅγιον», ἀντί τοῦ ἀορίστου «ἐπέθεσαν» καί «ἔλαβον». Ὁ καθηγητής Παν. Τρεμπέλας γράφει: «Ὁ παρατατικός ἐπετίθουν σημαίνει τήν ἐπανάληψιν τῆς πράξεως». Προφανῶς ἡ ἐπανάληψη δέν γινόταν στό ἴδιο βαφτισμένο πρόσωπο, ἀλλά σέ ἄλλο. Ἔτσι αὐτό μᾶς δίνει τό δικαίωμα νά ποῦμε ὅτι ἡ ἐπίθεση τῆς χειρός τῶν Ἀποστόλων δέν ἔγινε σέ μία μαζική ὁμαδική ἐνέργεια, ἀλλά γινόταν σέ μία προσωπική, ἀτομική πράξη.

9) Καί αὐτό ἦταν εὔκολο τότε, γιατί οἱ χριστιανοί ἦταν λίγοι καί ἐπαρκοῦσαν οἱ ἀπόστολοι. Ἀλλά τί θά ἔκαναν σήμερα σέ μία ὁμαδική ἔνταξη στήν Ἐκκλησία, π.χ. χριστιανῶν βαφτισμένων, ἀλλά μή κεχρισμένων;

Πράγματι ἡ ἐπίθεση τῶν χειρῶν γινόταν ὅσο καιρό ἦταν αὐτό ἐφικτό, ἕνεκα τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ τῶν χριστιανῶν πού βαφτίζονταν. Ὕστερα ὅμως κατέστη ἀναγκαῖο νά μποροῦν τά χαρίσματα νά παρέχονται μέ ἕνα διαφορετικό ἁπτό τρόπο σέ μεγάλο ἀριθμό βαφτιζομένων.

Ὁπότε θεσμοθετήθηκε τό μυστήριο τοῦ χρίσματος, ὅπως τό γνωρίζουμε, καί τελεῖται σήμερα καί μέ τούς ἀντιπροσώπους τῶν Ἐπισκόπων, τούς πρεσβυτέρους. Κάτι τέτοιο νομίζουμε ὅτι μπορεῖ μέ τήν προσέλευση καί ἔνταξη τῶν ἐμπερίστατων Οὐκρανῶν χριστιανῶν στή Μία Ἁγία Καθολική καί Ἀποστολική Ἐκκλησία νά συμβεῖ, ὕστερα ἀπό μία κοινή συμφωνία τῶν Ὀρθοδόξων Αὐτοκεφάλων Ἐκκλησιῶν.

10) Κατόπιν τούτων θά λέγαμε: Προφανῶς καί ἐπ' αὐτῆς τῆς βιβλικῆς περικοπῆς τῶν Πράξεων τῶν Ἀποστόλων στηριζόμενοι καί οἱ Πατέρες τῆς Ἐκκλησίας ὅρισαν καί ἐπικύρωσαν ἱερούς κανόνες γιά τόν τρόπο βέβαιης εἰσδοχῆς καί ἐντάξεως τῶν προσερχομένων ἀπό αἱρέσεις ἤ σχίσματα στήν ἐκκλησιαστική κοινωνία. Τέτοιοι κανόνες μεταξύ ἄλλων εἶναι: Οἱ η΄ καί ιθ΄ τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς, δ΄ καί ζ΄ τῆς Β΄ Οἰκουμενικῆς, Ϟε΄ (95ος) τῆς Πενθέκτης Οἰκουμενικῆς, ζ΄ καί η΄ τῆς Λαοδικείας, ιη΄ καί ιθ΄ τῆς Σαρδικῆς, νζ΄/ξστ΄, ξη΄/οζ΄ καί ξθ΄/οη΄ τῆς Καρθαγένης, α΄ Μεγ. Βασιλείου, ιβ΄ Θεοφίλου Ἀλεξανδρείας.

11) Καί θά προσθέταμε τονίζοντες: Ἐπειδή ὅμως ἔχουμε διάφορες αἱρέσεις καί σχίσματα στήν ἀντιμετώπιση ἀπό τούς ἀνωτέρω ἱερούς κανόνες γιά τήν εἰσδοχή τῶν προσερχομένων στήν Ὀρθοδοξία, καί στήν προκειμένη περίπτωση τῆς Οὐκρανίας διάφορα εἴδη σχισματικῶν μερίδων, βαπτίσεων καί χειροτονιῶν (μή παραθεωρουμένων καί τῶν οὐνιτικῶν), γι' αὐτό θά πρέπει ὁπωσδήποτε μία γενική Σύνοδος ἐπιληφθεῖ τοῦ θέματος: Νά ἀποφασίσει ἁρμοδίως καί αὐθεντικῶς τή διαδικασία ἐντάξεως ὅλων αὐτῶν τῶν μερίδων στήν ἐκκλησιαστική κοινωνία κατ' ἀκρίβειαν ἤ κατ' οἰκονομίαν. 

12) Αὐτή ἡ Σύνοδος θά πρέπει νά ἀντιπροσωπεύει τήν Ὀρθοδοξία καθόλου, ὅπως καί οἱ ἀπόστολοι τότε στά Ἱεροσόλυμα ἀντιπροσώπευαν τήν καθόλου Ἐκκλησία. Μία τέτοια Σύνοδος εἶναι σήμερα ἡ Πανορθόδοξη Σύνοδος ἤ ἔστω ἡ Σύνοδος τῶν προκαθημένων τῶν δεκατεσσάρων ἀναγνωρισμένων αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν.


Παν. Τρεμπέλα, ὅπ. π., σ. 271.

Ὅπ. π.

Εμφανίσεις: 234443
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: