Παρακάτω ακολουθεί η ομιλία του Ομ. Καθηγητού του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Καθηγητού του Πανεπιστημίου Λευκωσίας κ. Αθανασίου Καραθανάση, την οποία πραγματοποίησε στο πλαίσιο του Ε΄ Διεθνούς Θεολογικού Συνεδρίου η Πανελλήνιος Ένωση Θεολόγων «Θεολογία – Θεολόγοι και Ενορία».

Το Συνέδριο πραγματοποιήθηκε στη Θεολογική Σχολή Α.Π.Θ. την Παρασκευή 2 και το Σάββατο 3 Μαΐου 2025.

Διαβάστε ολόκληρη την ομιλία του Καθηγητού κ. Αθ. Καραθανάση:

«Έχω την τιμή να σας μιλήσω για την ενορία μας όπως ήταν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 και αρχές του 1960, και όπως την έζησα εκείνα τα χρόνια στη δική μας ενορία των Αγίων Αναργύρων στον Βόλο, με την κοντινή ενορία της Ευαγγελίστριας στη Νέα Ιωνία του Βόλου. Αμφότερες κατοικούμενες στην πλειοψηφία τους από προσφυγικές οικογένειες.

Η πατρίδα μας εξερχόταν βαθιά διχασμένη μετά τον φονικό Εμφύλιο που δίχασε τους Έλληνες. Η ενορία μας, όμως, ένωσε όλους μας με την αόρατη δύναμη της Εκκλησίας και χάρη στους ικανούς και ευσεβείς, αλλά και πολυδημιουργικούς ιερείς, όπως ο μακαριστός παπα-Δημήτρης της δικής μας ενορίας.

Φτωχή η ενορία μας, με ανθρώπους εργατικούς και έντιμους, που εκκλησιάζονταν σε μια παλαιά πέτρινη εκκλησία. Με την έλευση και άλλων προσφύγων της εθνικής συμφοράς του 1922 δεν μπορούσε να χωρέσει τους πιστούς.

Οι πρόσφυγες είχαν φτιάξει μια ξύλινη παράγκα για τις λατρευτικές τους ανάγκες. Έκτισαν έπειτα αυτή την πέτρινη εκκλησία. Έτσι ο παπα-Δημήτρης και οι επίτροποι ανέλαβαν το θεάρεστο έργο να κτίσουν μια νέα μεγάλη.

Τότε το φτωχό και αδύναμο κράτος και η επίσημη Εκκλησία της Ελλάδος αδυνατούσαν να συντρέξουν στην ανέγερση της. Υπήρχε, όμως, η βοήθεια του Θεού, η πίστη και η αγάπη των ενοριτών που ανέλαβαν με τις αστείρευτες δυνάμεις τους να κτίσουν, και την έκτισαν, μες σε 5 χρόνια.

Οι κάπως δυνάμενοι οικονομικά με το μικρό περίσσευμά τους, οι μη δυνάμενοι πρόσφεραν προσωπική εργασία και έτσι σιγά σιγά κτίστηκε ο ναός των Αγίων Αναργύρων.

Το ίδιο συνέβαινε και στη διπλανή ενορία της Ευαγγελίστριας και καμαρώναμε την εκκλησία μας. Και στο προαύλιό της μικρά παιδιά παίζαμε και κατεβαίναμε στο αγίασμα, όπου στις αρχές του 20ου αιώνα βρέθηκε η θαυματουργή εικόνα των Αγίων Αναργύρων.

Την βρήκαν οι παλαιοί ενορίτες, γηγενείς της περιοχής, σκάβοντας και σκάβοντας ώσπου σχηματίστηκε ένα μεγάλο πηγάδι 10 μ. ύψος και 20 μ. περίπου πλάτος.

Και όταν παίζαμε, ακόμη και μες στο αγίασμα, ο πανταχού παρών παπα-Δημήτρης, αιωνία η μνήμη του, μας επανέφερε στην τάξη, και εμείς τρέχαμε να πάρουμε την ευλογία του ο ένας πίσω από τον άλλο. Τις Κυριακές τις περιμέναμε να ντυθούμε παπαδάκια με περισσή ευλάβεια κρατώντας τα εξαπτέρυγα.

Οι μεγάλες στην ηλικία ενορίτισσες φρόντιζαν την καθαριότητα του ναού, θυμούμαι την πρεσβυτέρα γιαγιά μου, που την βοηθούσα, μικρό παιδί εγώ, ώρα πριν την έναρξη της λειτουργίας τον χειμώνα να ανάβει τις ξυλόσομπες της εκκλησίας. Κι η εκκλησία γέμιζε από τους πιστούς.

Και όταν ήρθαν δύσκολοι καιροί με τους σεισμούς στον Βόλο 1955-1956 και καταστράφηκε το σχολείο μας, τότε οι Άγιοι Ανάργυροι, η εκκλησία μας, μας μάζεψε στον γυναικωνίτη που είχε μετατραπεί σε σχολικές αίθουσες.

Ήταν η εκκλησία μας χτισμένη με τα κατάλληλα αντισεισμικά υλικά. Ήταν αληθινή μυσταγωγία η διδασκαλία καθώς νιώθαμε προστατευμένοι από τους Αγίους Κοσμά και Δαμιανό, την Παναγία και τον Χριστό απέναντί μας στο τέμπλο του Ιερού Βήματος.

Η ενορία φρόντιζε για τη διανομή στα διαλείμματα των μαθημάτων του γάλατος και του τυριού που έστελνε το κράτος και οι διεθνείς φιλανθρωπικές οργανώσεις. Και φρόντιζε ο παπα-Δημήτρης και οι επίτροποι όλο και να περισσεύει κάτι που διακριτικά μοίραζαν σε όσους είχαν ανάγκη.

Ήσαν συγκλονιστικές οι μέρες του Δωδεκάορτου στην ενορία μας, τα κάλαντα των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς, των Φώτων, με τον αγιασμό των υδάτων στο αγίασμα, στο μεγάλο πηγάδι, την αυτοσχέδια φάτνη στο προαύλιο του ναού, τα πτωχά χριστουγεννιάτικα δέντρα από τα παμπάλαια πεύκα γύρω από το ναό.

Εκείνο τον καιρό είχε ιδρυθεί στην Κύπρο η ΕΟΚΑ με τον Διγενή Γρίβα. Θυμούμαι ότι όλη η ενορία μας με επικεφαλής τον παπα-Δημήτρη και τον νεαρό θεολόγο Απόστολο Κουτσιμπό, για τον οποίο ο λόγος στη συνέχεια, μετείχαμε στα πάνδημα συλλαλητήρια για την Ένωση, τους μελλοθάνατους ήρωές της Καραολή και Δημητρίου. Φτιάχναμε και αυτούσια πανό για την Ένωση της Κύπρου με την Πατρίδα.

Ύστερα ερχόταν η Εβδομάδα των Παθών και η Ανάσταση. Την Μεγάλη Πέμπτη που έβγαινε η Σταύρωση, ο παπα-Δημήτρης έψελνε το "Σήμερον κρεμάται επί ξύλου" με λυγμούς. Και μαζί του όλο το εκκλησίασμα.

Την Μεγάλη Παρασκευή που συνοδεύαμε τον Εσταυρωμένο Κύριο γυρνώντας στις γειτονιές της ενορίας μας ώρες ολόκληρες. Οι ενορίτες Τον περίμεναν να περάσει μπρος απ’ τις αυλές του, σταυροκοπούμενοι με αναμμένα κεριά.

Ύστερα περνούσαμε τον Επιτάφιο από τους μπαξέδες, που βρίσκονταν στα πέριξ της ενορίας μας. Η φύση ήταν στην καλύτερη στιγμή της, μοσχοβολούσαν τα λουλούδια, οι μυρτιές, οι βαγιές, οι δάφνες, τα δέντρα υποκλίνονταν στον Εσταυρωμένο. Και τα αηδόνια έπαιρναν το ρυθμό των ιεροψαλτών ψάλλοντας και αυτά το "Ω γλυκύ μου έαρ".

Δεν ήσαν και λίγες οι φορές που οι επίτροποι της ενορίας μας καλούσαν, και αυτός ερχόταν, τον γνωστό μουσικοδιδάσκαλο, Μικρασιάτης και αυτός την καταγωγή, τον αείμνηστο Μανώλη Χατζημάρκο. Καλούνταν και κήρυτταν οι λαϊκοί ιεροκήρυκες Παπαδόπουλος, Τζωανόπουλος, Κοκολιός, παλιότερα, μάλιστα, ο πολύ γνωστός, έπειτα στη Θεσσαλονίκη, π. Βασίλειος Καϊμάκης, πατέρας του καθηγητή Δημητρίου Καϊμάκη.

Εμβληματική μορφή της ενορίας μας ήταν ένας νεαρός ξανθός, ισχνός με μελωδική φωνή ονόματι Απόστολος Κουτσιμπός. Έψελνε και μέναμε άφωνοι όλοι μικροί μεγάλοι, απόλυτη σιωπή και ένας σεβασμός σε αυτόν το νέο, όταν διάβαζε τον Απόστολο και το Άσπιλε Αμόλυντε η ψαλμωδία του μας ανέβαζε στα ουράνια. Με στοργή και κατανόηση μας δίδασκε στο κατηχητικό σχολείο της ενορίας μας αναλύοντας απλά και παιδαγωγικά το Βαγγέλιο της Κυριακής.

Και όταν έφυγε για σπουδές στη Θεολογική Σχολή του ΑΠΘ νιώσαμε ότι χάσαμε τον μεγάλο αδελφό μας. Θα ρωτήσετε ποιος είναι αυτός ο νέος! Είναι ο μετέπειτα ηγούμενος της Ιεράς Μονής Ξηροποτάμου, που η φήμη του διέτρεχε το Άγιον Όρος τα λίγα χρόνια της ηγουμενίας του.

Τα πράγματα είχαν ηρεμήσει στην Πατρίδα και πολλοί ενορίτες επισκέπτονταν την Μονή Ξηροποτάμου για να λάβουν την ευλογία του Γέροντα Εφραίμ.

Και όταν ένα χρόνο περίπου προ του θανάτου του ο μακαριστός μητροπολίτης τότε Δημητριάδος Χριστόδουλος, τον προσκάλεσε τον Σεπτέμβριο 1983 στον Βόλο, όπου μίλησε στο κατάμεστο Πνευματικό Κέντρο της Μητροπόλεώς μας όλοι οι ενορίτες, μικροί μεγάλοι, ήμασταν εκεί συγκεντρωμένοι σε ένα καλιστο σημείο.

Και ήταν τόσος ο κόσμος που νέοι ενορίτες, σαν να ήταν δική τους εκδήλωση, αναζητούσαμε βιαστικά καθίσματα, γιατί μιλούσε για μας.

Ο παπα-Δημήτρης, υπέργηρος όπως είπαμε, ηγέρθη και απευθυνόμενος στο πολυπληθές ακροατήριο: «Ο ηγούμενος είναι δικό μας παιδί της ενορίας». Τον ίδιο Σεπτέμβριο τετιμημένος ηγούμενος της Μονής Ξηροποτάμου ο Εφραίμ παραχώρησε ως ευλογία στην πόλη του Βόλου την έξοδο του Τιμίου ταυρού στην πόλη που μεγάλωσε – η Μονή Ξηροποτάμου κατέχει το μεγαλύτερο τμήμα του.

Ανέθεσε στον π. Ιωσήφ και τον ομιλούντα να συνοδεύσουμε για προσκύνημα τον Τίμιο Σταυρό φυλασσόμενο σε δερμάτινη θήκη. Αντιλαμβάνεται κανείς την κοσμοσυρροή.

Οι παλιοί ενορίτες προσήλθαν ομαδικά. Επιτρέψτε μου να ειπώ τούτο το καινοφανές θαύμα. Στην επιστροφή μας στο Άγιον Όρος, με μέρα ηλιόλουστη, στο καΐκι, τότε ακόμη δεν είχε ferry boat, ο π. Ιωσήφ και ο ομίλων είχαμε στα γόνατά μας και κρατούσαμε τον πολύτιμο για τη Χριστιανοσύνη θησαυρό και τότε μέχρι τη Δάφνη, δεκάδες θαλασσοπούλια έκαναν βυθίσεις από τον ουρανό, προσκυνούσαν τον Σταυρό και έφευγαν και πάλι έρχονταν. Την 4η Δεκεμβρίου 1984 ο Γέρων Εφραίμ απέπλευσε προς συνάντηση του Ιησού.

Στην Εξόδιο είμασταν πολλοί ενορίτες, οι μικροί, τα κατηχητόπουλα, που μας έλεγε χαϊδευτικά τα αλητάκια μου, είμαστε εκεί.

Ο Εφραίμ ήταν για μας ο Δάσκαλος, ο πεπροικισμένος από τον Θεό με θεοφιλείς αρετές. Πέρασαν τα χρόνια και ο ομίλων λείπει από τους κόλπους της ενορίας 60 χρόνια, όμως η σκέψη του παραμένει εκεί στον παπα-Δημήτρη, τον νεαρό θεολόγο Απόστολο Κουτσιμπό, τους επιτρόπους των Αγίων Αναργύρων, το αγίασμα με την αυλή, που κάναμε τις παιδικές σκανδαλιές στα πανηγύρια του ναού μας την 1 Ιουλίου και την 1 Νοεμβρίου, τις μορφές των ενοριτών που δεν ζουν πια.

Βέβαια ήλθαν καιροί και η ενορία άλλαξε όψη δεν ξεύρω αν προς το καλύτερο, αλλ’ εμείς μένουμε σε εκείνα τα χρόνια αθεράπευτοι νοσταλγοί της ευλογημένης μας από το Θεό ενορίας μας.

Μια ενορία που αγαπήσαμε και μένει στη μνήμη μας, ώσπου να αποπλεύσουμε και εμείς».

Σημ.: Οι φωτογραφίες είναι από το ιστορικό αρχείο της ιστοσελίδας του Ιερού Ναού Αγίων Αναργύρων Βόλου.