Τοῦ Πανοσ/του Ἀρχιμανδρίτου π. Κωνσταντίνου Χαραλαμποπούλου
Πρωτοσυγκέλλου τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως
Κηφισίας, Ἀμαρουσίου, Ὠρωποῦ καί Μαραθῶνος

Μόνον ἐκ τῶν εὐαγγελίων πληροφορούμεθα τήν πρός τήν Aἴγυπτον φυγήν τῆς θείας οἰκογενείας.

Μετά τήν ἀναχώρησιν τῶν ἐξ Ἀνατολῆς βασιλικῶν προσκυνητῶν (τῶν Μάγων), ὁ Ἰωσήφ ὑπακούων εἰς τήν ἀρχαγγελικήν φωνήν προτρέπουσα αὐτόν, ἵνα «ἐγερθείς παραλάβῃ τό παιδίον καί τήν μητέρα αὐτοῦ καί φύγῃ εἰς Αἴγυπτον», ἐγερθείς «παρέλαβε τό παιδίον καί τήν μητέρα αὐτοῦ νυκτός καί ἀνεχώρησεν εἰς Αἴγυπτον καί ἦν ἐκεῖ ἕως τῆς τελευτής Ἡρώδου» (Ματθ. β, 13-15).

Περί τοῦ πῶς, ὅμως, ἐκ Βηθλεέμ τῆς Ἰουδαίας, ὅπου διέμενε τότε ἡ ἱερά οἰκογένεια διῆλθεν εἰς γῆν Αἰγύπτου καί ποῦ ταύτης ἀκριβῶς διήνυσε τήν μέχρι τῆς τελευτῆς Ἡρώδου χρονικήν διάρκειαν σιγήσεως τῆς εὐαγγελικῆς διηγήσεως ὁμιλεῖ ἡ παράδοσις, ὑποβοηθουμένη ἐν πολλοῖς καί ὑπό πατερικῶν τινων μαρτυριῶν˙ καί τό μέν πώς, ἱκανοποιητικῶς καθορίζεται ὑπό τῆς ἐπ' αὐτῆς τῆς γεωγραφικῆς σχέσεως Αἰγύπτου καί Παλαιστίνης στηριζομένης ὑποθέσεως ὅτι, ἄπω τῆς Βηθλεέμ μόλις τρεῖς ἡμέρας ὁδοῦ ἀπεχούσης ἀπό τῶν αἰγυπτιακῶν συνόρων, διῆλθεν ἡ ἱερά οἰκογένεια εἰς Αἴγυπτον διά τοῦ πρός τά σύνορα ταύτης ρύακος τοῦ ὑπό τήν ἐπωνυμίαν σήμερον «Ελ Ἀρρησχ» πάλαι δέ «Ρινοκούρουρα» γνωστοῦ οὗπερ καί ἀπεξηραίνετο κατά τινάς ἐποχάς ἡ κοίτη.

Ἀλλά ποῦ διῆλθον οἱ θεῖοι πρόσφυγες ἐν Αιγύπτῳ τό μέχρι τῆς τελευτῆς Ἡρώδου χρονικόν διάστημα;

Εἰς τό ἐρώτημα τοῦτο ἔρχεται πλέον νά ἀπαντήσῃ συμπληρουμένη πως (ἀλλ' ἀσθενῶς) ὑπό μαρτυριῶν ἐκκλησιαστικῶν τινῶν Συγγραφέων ἡ παράδοσις, ἥτις ὅμως ἐν τοῖς πλείστοις δέν ἠδυνήθη νά μείνῃ ἀνηπερέαστος ὑπό τῆς ἀραβοαιγυπτιακῆς φαντασίας περιβαλούσης αὐτά τά ἱστορικώτερα τῶν γεγονότων τοῦ Βίου τοῦ Κυρίου ἡμῶν διά χροιᾶς ρομαντικῆς καί πλουτισάσης ταῦτα διά ποιητικῶν ἐξάρσεων ἐν κοινοτάτῃ μέχρι σήμερον χρήσει ἀνά τήν χώραν εἰς ἥν θείᾳ Βουλῇ προσέφυγεν ὁ θεῖος παῖς μετά τῶν κατά Σάρκα Γεννητόρων Αὐτοῦ (πρβλ. ἀραβικόν εὐαγγέλιον «περί τῆς παιδικῆς τοῦ Ἰησοῦ ἡλικίας -περί Ἰωσήφ τοῦ τέκτονος - περί τῆς Μαριάμ ὡς ἰθαγενοῦς – ιδ. κοπτικά βιβλία κ.τ.τ.).

Καί τό μέν πλεῖστον τοῦ μέχρι τῆς ἐπανόδου αὐτῆς εἰς Παλαιστίνην χρόνου διῆλθεν ἡ Ἁγία Οἰκογένεια (κατά τήν ἐν λόγῳ παράδοσιν), ἐκεῖ ὅπου ἔνθα τότε μέν ἡ ἀρχαία αἰγυπτιακή «Βαβυλών», νῦν δέ τό λεγόμενον παλαιόν Κάιρον, ὁποῦ μάλιστα καί Ναός ἀνηγέρθη ὑπό τῶν Βυζαντινῶν Αὐτοκρατόρων ἀντιπροσωπεύων τήν περί ἧς ὁ λόγος παράδοσιν «ἐπί τῷ Παναγίῳ τῆς Θεοτόκου ὀνόματι» οὗπερ ἡμεῖς μέν διασώζομεν τήν ἀνάμνησιν διά παρεκκλησίου περιειλημμένου ἐν τῇ περιοχῇ τοῦ κατά Κάιρον Ἱεροῦ Μοναστηρίου τοῦ Ἁγ. Γεωργίου, οἱ δέ Κόπται ἀσμενίζονται νά ὑποδεικνύωσιν ὡς δῆθεν αὐτόσωστον (;) τόν ἀρχαῖον σκελετόν ἐν τῷ αὐτόθι Μοναστηρίῳ αὐτῶν.

Τοῦ δέ πρώτου σταθμοῦ αὐτῶν ἐπί τῇ εἰς Αἴγυπτον καθόδῳ οἱ ἱεροί ἐξόριστοι ἐποιήσαντο (πάντοτε κατά τήν παράδοσιν) παρά τήν ἀρχαίαν Ἡλιούπολιν (ὡς ἀποδέχεται καί ὁ ἱερός Ἱππόλυτος ἀκμάσας ἀρχομένου τοῦ τρίτου μ.Χ. αἰῶνος κατασκηνώσαντες ἐκεῖ ἔνθα ἡ σημερινή Ματαρία, ὅπου καί κατά παράδοσιν οἱ περίοικοι ἐκ πάλαι καί ἀνέκαθεν ὑπεδείκνυον τό μέν συκομορέαν γνωστήν κοινῶς ὑπό τήν ἐπωνυμίαν τό δένδρον τῆς Παναγίας {من مريم الشجرة ) ὡς αὐτό ἐκεῖνο τό δένδρον ὑπό τήν σκιάν τοῦ ὁποίου ἀνεπαύθη ἡ Παρθένος μετά τοῦ προστάτου αὐτῆς καί τοῦ θείου Βρέφους, τό δέ πηγήν οὐχί μακράν κειμένην ὡς ἐκείνην ἐξ ἧς θείᾳ προνοίᾳ ἀναβρυσάσης ἐκεῖ καί γλυκαθέντος τοῦ ὕδατος αὐτῆς διά τῆς ἁπλῆς μετ' αὐτοῦ προσψαύσεως τοῦ θείου Βρέφους, ἤντλησεν ἡ Ἱερά Οἰκογένεια τό πρός πόσιν ὕδωρ.

Καί ταῦτα μέν κατά τήν παράδοσιν. Ἡ δέ ἱστορία περί μέν τῆς πηγῆς (τῆς ἔνθα σήμερον τό Ειν - πηγή ἤ ὀφθαλμός Ελ-Σαμς - τοῦ ἠλίου) ὑπ’ αὐτῆς τῆς τῶν πραγμάτων ἀληθείας, ὑποχρεουμένη ἀνομολογεῖ ὅτι ἀληθῶς εἰς τά μέρη ταῦτα οὐδεμία ἄλλη, πλήν τῆς περί ἧς ὁ λόγος ὑπάρχει πηγή ἀναδίδουσα ὕδωρ γλυκό τήν γεῦσιν (ἐκτός ἐννοεῖται τῶν παρανειλείων πηγῶν - περί δέ τοῦ Δένδρου ὅτι, ὄντως μέν ἐξ ἀρχαιότατων χρόνων ἐσώζετο ἐν τῷ ἱστορουμένῳ τόπῳ, μεταξύ ἄλλων παντοίων καί παντοίας ἐποχῆς δένδρων καί συκομορεα ἀπό παλαιοτάτης χρονολογουμένης ἐποχῆς ἀλλ' αὐτή ὡς τοὐλάχιστον ἀνωμολόγησαν μοναχοί τινες τῶν περί Κάιρον εἰς τόν ἐν ἔτει 1672 περιηγησάμενον καί μεθ’ ἱκανῆς τῆς ἐπιστασίας ἀνερευνήσαντα τά μέρη ταῦτα VAN SLEB εἶχε καταπέσει ἤδη ἀπό τοῦ 1656οῦ μ.Χ. ἔτους.

Ἑπομένως ὅτι τό μέχρις ἐσχάτων τῶν χρόνων ὡς «δένδρον τῆς Παναγίας» ὑποδεικνυόμενον (ἤδη δέ καί αὐτό καταβληθέν, ὡς γνωστόν ὑπό τό Βάρος τοῦ χρόνου) ὅπερ δή καί ἐδωρήσατο, ἐκχωρήσας τό ἐπ’ αὐτοῦ ἰδιοκτητικόν δικαίωμα ὁ Κεδίβης Ἰσμαήλ κατά τήν ἐν Παρισίοις διαμονήν αὐτοῦ (1867) πρός τήν Γαλλίδα Αὐτοκράτειραν Εὐγενίαν, δέν ἦτο ἡ ἀντιφυάς τοῦ ἀρχαίου ἤτοι δένδρον φυτευθέν εἰς τόν τόπον ἤ ἴσως καί ἀναφυέν μεταγενεστέρως ἐπί τοῦ κορμοῦ τοῦ παλαιοῦ δένδρου, τοῦ γνωστοῦ μέ τήν ἐπωνυμίαν τῆς Παναγίας. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΝ ΠΑΝΤΑΙΝΟΣ Πατριαρχείου Ἀλεξανδρείας ἔτος 1908.