Γράφτηκε από τον/την Patriarchia.ru. 01/02 11:26

mosxas analitika ten years

Στο άρθρο αυτό γίνεται λόγος για τις βασικές αλλαγές και τα γεγονότα που συνέβησαν στον τομέα της εκκλησιαστικής διοίκησης, της συγκρότησης της εσωτερικής εκκλησιαστικής ζωής και της οργάνωσης των εξωτερικών εκκλησιαστικών σχέσεων κατά τη δεκαετή περίοδο, που παρήλθε από την Τοπική Σύνοδο του 2009, η οποία εξέλεξε στον τον Πατριαρχικό θρόνο της Μόσχας τον ζώντα εν υγεία Αγιώτατο Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ.Κύριλλο και καθόρισε τις κύριες κατευθύνσεις ανάπτυξης της εκκλησιαστικής ζωής για τα επόμενα χρόνια. Επίσης, θα παρουσιαστούν στατιστικά στοιχεία των αρχών του 2019 συγκριτικά με τις αρχές του 2009.

1. Στατιστικά στοιχεία

Εντός των ορίων της κανονικής της επικράτειας, που περιλαμβάνει 16 χώρες1, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία περιλαμβάνει:

* τις Εκκλησιαστικές Επαρχίες στη Ρωσία,
* την Αυτοδιοικούμενη με δικαιώματα ευρείας αυτονομίας Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία,
* τις Αυτόνομες Εκκλησίες: Κινεζική Ορθόδοξη Εκκλησία και Ιαπωνική Ορθόδοξη Εκκλησία,
* τις Αυτοδιοικούμενες Εκκλησίες: Λεττονική Ορθόδοξη Εκκλησία, Ορθόδοξη Εκκλησία της Μολδαβίας, Εσθονική Ορθόδοξη Εκκλησία,
* την Λευκορωσική Εξαρχία,
* την Μητροπολιτική Περιφέρεια στη Δημοκρατία του Καζακστάν και τη Μητροπολιτική Περιφέρεια Κεντρικής Ασίας,
* την Εκκλησιαστική Επαρχία στη Λιθουανία.

Στην Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία παραχωρήθηκε το 1990 ανεξαρτησία και αυτεξουσιότητα στη διοίκησή της. Επιπλέον, υπάρχουν μονές και ναοί της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας εκτός των ορίων της κανονικής της επικράτειας σε 61 χώρες, που έχουν οργανωθεί σε διάφορες κανονικές δομές, όπως Επισκοπές, Μητροπόλεις, Εξαρχίες Πατριαρχικών ενοριών και άλλες.

Ορισμένες από αυτές τις Εκκλησιαστικές Επαρχίες συνενώνονται στις ακόλουθες κανονικές δομές: Το αυτοδιοικούμενο τμήμα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που είναι η Ρωσική Εκκλησία του Εξωτερικού, η Πατριαρχική Εξαρχία στη Δυτική Ευρώπη, η Πατριαρχική Εξαρχία στη Νοτιοανατολική Ασία.

Η Μητροπολιτική Περιφέρεια στην Κεντρική Ασία, καθώς και οι Πατριαρχικές Εξαρχίες στη Δυτική Ευρώπη και στη Νοτιοανατολική Ασία σχηματίστηκαν την περίοδο μετά την Τοπική Σύνοδο του 2009.

Στις αρχές του 2019 στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία λειτουργούν 309 Εκκλησιαστικές Επαρχίες, δηλαδή 150 περισσότερες από ό,τι στις αρχές του 2009 (η Εξαρχία στη Νοτιοανατολική Ασία σ’ αυτό το στάδιο λειτουργεί ως μια Εκκλησιαστική Επαρχία), με 382 αρχιερείς, δηλαδή 182 περισσότερους από όσο το 2009. Μέσα σ’ αυτά τα δέκα χρόνια πραγματοποιήθηκαν 228 αρχιερατικές χειροτονίες.

grafima

Ενώ το 2009 η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία αριθμούσε 30 670 κληρικούς, μεταξύ αυτών 27 216 ιερείς και 3 454 διακόνους, σήμερα υπηρετούν στο Πατριαρχείο της Μόσχας 40 514 κληρικοί (αύξηση κατά 9 844 άτομα), ανάμεσά τους 35 677 (αύξηση κατά 8 461 άτομα) πρεσβύτεροι και 4 837 διάκονοι (αύξηση κατά 1 383 άτομα).

Στην Τοπική Σύνοδο του 2009 αναφέρθηκε ότι στις αρχές του 2009 λειτουργούσαν στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία 29 263 ενορίες.

Οι μετέπειτα υπολογισμοί απαίτησαν μια σειρά από διευκρινίσεις. Για παράδειγμα, να συμπεριλαμβάνονται στις «ενορίες» μόνο οι νομικά καταχωρισμένες θρησκευτικές οργανώσεις (αλλά τότε θα έμεναν έξω οι εγγεγραμμένοι ναοί, στους οποίους λειτουργούσαν κοινότητες), ή να συγκαταλέγονται στις «ενορίες» όλοι οι ναοί, που βρίσκονται σε χρήση ή είναι ιδιοκτησία των Εκκλησιαστικών Επαρχιών (αλλά τότε σ’ αυτούς θα συμπεριλαμβάνονταν οι ναοί, όπου δεν υπάρχει ενοριακή ζωή, για παράδειγμα, αυτοί που ανεγείρονται ή αναστηλώνονται).

Από το 2014 βασικό σύστημα μέτρησης έγινε η συχνότητα τέλεσης της Θείας Λειτουργίας. Στις αρχές του 2019 στη Ρωσική Εκκλησία λειτουργούν 38 649 ναοί ή άλλοι χώροι προσευχής, στους οποίους τελείται η Θεία Λειτουργία.

33 1grafima

Στις Εκκλησιαστικές Επαρχίες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι ανοιχτά 972 μοναστήρια – 474 ανδρώα και 498 γυναικεία, έναντι 804 μονών – 395 ανδρώων και 409 γυναικείων του 2009.

Στα μοναστήρια ζουν 5 883 μονάζοντες και 9 687 μονάζουσες (συμπεριλαμβανομένων και των ρασοφόρων).

33 2grafima

Στο μακρινό εξωτερικό λειτουργούν 19 Εκκλησιαστικές Επαρχίες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας3, που περιλαμβάνουν συνολικά 977 ενορίες και 40 μοναστήρια. Μέσα σε δέκα χρόνια οι χώρες παρουσίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αυξήθηκαν κατά δέκα κράτη, το 2009 στο μακρινό εξωτερικό υπήρχαν 356 εκκλησιαστικά ιδρύματα.

Αποφασιστικό ρόλο στις αλλαγές, που συνέβησαν στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία κατά την τελευταία δεκαετία, διαδραμάτισε ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κύριλλος, ο οποίος είχε προσωπική συμμετοχή σε όλες τις πλευρές της εκκλησιαστικής ζωής και των εκκλησιαστικών-κοινωνικών σχέσεων, δίνοντας σημαντική ώθηση στη δραστηριότητα των διοικητικών θεσμών του Πατριαρχείου της Μόσχας. Αυτό απεικονίζεται, μεταξύ άλλων, στην απλή στατιστική της διακονίας του Πατριάρχη4.

Μέσα στα δέκα τελευταία χρόνια ο Προκαθήμενος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας επισκέφθηκε 125 Εκκλησιαστικές Επαρχίες της, πολλές από τις οποίες αρκετές φορές, πραγματοποιώντας συνολικά  242 πατριαρχικές επισκέψεις σε Εκκλησιαστικές Επαρχίες.

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος τέλεσε 2187 Ιερές Ακολουθίες στο έδαφος 11 χωρών της κανονικής ευθύνης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας5 και στη διάρκεια 27 επισκέψεων σε 20 άλλες χώρες του κόσμου. Η Αυτού Αγιότης προεξήρχε σε 184 αρχιερατικές χειροτονίες, χειροτόνησε 346 πρεσβύτερους και 32 διακόνους.

Μέσα στα όρια του Πατριαρχείου της Μόσχας πραγματοποιήθηκαν 65 επισκέψεις Προκαθήμενων Τοπικών Ορθόδοξων Εκκλησιών.

Κάθε χρόνο η Αυτού Αγιότης συμμετέχει σε επίσημες συναντήσεις με τους ηγέτες των χωρών της κανονικής ευθύνης του Πατριαρχείου της Μόσχας. Μέσα σε δέκα χρόνια πραγματοποιήθηκαν 114 τέτοιες συναντήσεις. Διεξήχθησαν 77 συναντήσεις με αρχηγούς άλλων χωρών.

Υπό την προεδρία του Αγιώτατου Πατριάρχη Κ.κ. Κυρίλλου μετά την ενθρόνιση την 1η Φεβρουαρίου του 2009 έγιναν τέσσερις Αρχιερατικές Σύνοδοι, δυο Αρχιερατικές Συσκέψεις6, 55 συνεδριάσεις της Ιεράς Συνόδου, 55 συνεδριάσεις του Ανώτατου Εκκλησιαστικού Συμβουλίου, τέσσερις Ολομέλειες της Διασυνοδικής Επιτροπής, οκτώ συνεδριάσεις του Προεδρείου της Διασυνοδικής Επιτροπής. Ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος συμμετείχε σε 110 μεγάλες πανεκκλησιαστικές και διεθνείς εκδηλώσεις, καθώς και σε πλήθος άλλων εκδηλώσεων τοπικού ή εθνικού χαρακτήρα, σε μεγάλο αριθμό εποπτικών συμβουλίων που αφορούσαν την κατασκευή και την αναστήλωση ναών ή μοναστηριών, καθώς και στην υλοποίηση άλλων εκκλησιαστικών προγραμμάτων.

2. Θέματα εκκλησιαστικής διοίκησης

Δυο μήνες μετά την Τοπική Σύνοδο του 2009 στη συνεδρίαση της Ιεράς Συνόδου της 31ης Μαρτίου 2009 πραγματοποιήθηκαν τα πρώτα βήματα για την αναδιοργάνωση του κεντρικού οργανισμού της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Έγινε ανακατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ των συνοδικών ιδρυμάτων και συστάθηκαν νέες συνοδικές υπηρεσίες: Το Συνοδικό Τμήμα Σχέσεων Εκκλησίας και Κοινωνίας, καθώς και το Συνοδικό Τμήμα Πληροφόρησης (συνενώθηκαν το 2015 στο Συνοδικό Τμήμα Σχέσεων Εκκλησίας με την Κοινωνία και τα ΜΜΕ). Διαχωρίστηκαν οι δραστηριότητες του Εκδοτικού Συμβουλίου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και των Εκδόσεων του Πατριαρχείου Μόσχας. Επίσης, συγκροτήθηκαν ή αποκαταστάθηκαν νέες διοικητικές δομές, η Γραμματεία του Πατριαρχείου Μόσχας για Ιδρύματα του Εξωτερικού (αργότερα μετονομάστηκε σε Διεύθυνση του Πατριαρχείου Μόσχας για Ιδρύματα του Εξωτερικού) και η Οικονομική-Διαχειριστική Διεύθυνση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η διοικητική λειτουργία της Διεύθυνσης Υποθέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας επαναπροσδιορίστηκε καθώς δόθηκαν σ’ αυτή την υπηρεσία πιο ευρείες αρμοδιότητες στον τομέα της συνεργασίας με τις Εκκλησιαστικές Επαρχίες στην κανονική επικράτεια της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ενώ τα καθήκοντα που δεν συνδέονται με αυτές, ανατέθηκαν στη νεοσυσταθείσα Διοικητική Γραμματεία του Πατριαρχείου Μόσχας, καθώς και σε άλλα ιδρύματα. Τον Μάρτιο του 2010 δημιουργήθηκαν επιπλέον μερικά ακόμη συνοδικά τμήματα: Το Πατριαρχικό Συμβούλιο Πολιτισμού, το Συνοδικό Τμήμα Διακονίας στις Φυλακές, η Συνοδική Επιτροπή Σχέσεων με τους Κοζάκους. Αργότερα η Συνοδική Επιτροπή Μονών και Μοναχισμού μετασχηματίστηκε σε ολοκληρωμένη υπηρεσία, στο Συνοδικό Τμήμα Μονών και Μοναχισμού. Κατόπιν συστάθηκαν το Πατριαρχικό Συμβούλιο Προστασίας της Οικογένειας, της Μητρότητας και των Παιδιών το 2011, η Πατριαρχική Επιτροπή για θέματα Φυσικής Αγωγής και Πολιτισμού το 2015, το Συμβούλιο Εμπειρογνωμόνων Εκκλησιαστικής Τέχνης, Αρχιτεκτονικής και Αποκατάστασης το 2016.

Οι απαριθμηθείσες τελικές αποφάσεις ελήφθησαν από την Τοπική Σύνοδο, η οποία υπέδειξε μεταξύ των βασικών στόχων της εκκλησιαστικής δραστηριότητας: «Τον πολλαπλασιασμό των προσπαθειών στον τομέα του ιεραποστολικού έργου και της παλλαϊκής ορθόδοξης φώτισης»7 και την ανάπτυξη του διαλόγου «με την περιβάλλουσα κοινωνία, συμπεριλαμβάνοντας τις ενότητες των πολιτών, τον κόσμο της επιστήμης και του πολιτισμού»8. Η οριοθέτηση των τομέων ευθύνης των συνοδικών τμημάτων επέτρεψε να αναπτυχθεί πιο ενεργά η εργασία προς την κάθε κατεύθυνση της εκκλησιαστικής και δημόσιας ζωής. Ταυτόχρονα, πραγματοποιήθηκε μεγάλη εργασία για την αναδιοργάνωση της δραστηριότητας όλων των συνοδικών δομών με τέτοιο τρόπο, ώστε το προσωπικό τους να προσηλωθεί έντονα σε υψηλό επαγγελματικό επίπεδο στον τομέα του τμήματός του.

Η δημιουργία νέων συνοδικών τμημάτων και η συγκεκριμενοποίηση της ατζέντας τους επέδρασε σε μια σειρά από εσωεκκλησιαστικές διαδικασίες. Ειδικότερα, άλλαξε ο τρόπος εργασίας της Ιεράς Συνόδου, του κεντρικού οργάνου μεταξύ των Αρχιερατικών Συνόδων. Το υλικό για τις συνεδριάσεις της Ιεράς Συνόδου μελετάται προκαταρκτικά στα συνοδικά τμήματα. Το περισσότερο από αυτό το υλικό αποστέλλεται στη συνέχεια στα μέλη της Ιεράς Συνόδου και χάρη στο γεγονός αυτό η εξέταση των λειτουργικών κειμένων, καθώς και των σύνθετων νομικών ή εγγράφων του εκκλησιαστικού δικαίου απέκτησε στις συνοδικές συνεδριάσεις πιο εμπλουτισμένο χαρακτήρα. Ενώ κατά το παρελθόν ένα σημαντικό μέρος των καταγραφών της Ιεράς Συνόδου αφορούσε τον απολογισμό των γεγονότων που συνέβησαν, τώρα, τα 2/3 των συνοδικών διατάξεων αφορούν λειτουργικές, κανονιστικές, διαρθρωτικές και στελεχιακές αποφάσεις. Μέσα σε 10 χρόνια εγκρίθηκαν συνολικά 1445 διατάξεις. Χαρακτηριστική συμβολική αλλαγή στη συνοδική εργασία αποτέλεσαν οι συνεδρίες της Ιεράς Συνόδου κάθε χρόνο και στη βόρεια έδρα της, στην Αγία Πετρούπολη, όχι μόνο στη Μόσχα. Επίσης, συνεδριάσεις πραγματοποιήθηκαν και στο Κίεβο, στο Μινσκ, στο Αικατερινμπούργκ, στο Πνευματικό-Επιμορφωτικό και Πολιτιστικό Κέντρο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στον Νότο της Ρωσίας.

Η ανάπτυξη της δραστηριότητας της Ιεράς Συνόδου κατέστη δυνατή ανάμεσα στα άλλα και χάρη στο ότι από το 2010 υπό την προεδρία του Αγιώτατου Πατριάρχη Κ.κ. Κυρίλλου συγκαλούνται συστηματικά συνεδριάσεις των επικεφαλής των συνοδικών τμημάτων. Το 2011 η Αρχιερατική Σύνοδος προσέδωσε σ’ αυτές τις συνεδριάσεις επίσημο χαρακτήρα «ονομάζοντάς τες Ανώτατο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο, σε αναλογία με το όργανο που είχε ιδρυθεί από την Πανρωσική Εκκλησιαστική Σύνοδο το 1917 και το οποίο είχε διακόψει τη λειτουργία του κατά τα χρόνια των διωγμών»9. Το Ανώτατο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο είναι εκτελεστικό όργανο υπό τον Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών και την Ιερά Σύνοδο. Στις συνεδριάσεις του Ανώτατου Εκκλησιαστικού Συμβουλίου περνούν την πρώτη συλλογική μελέτη και σύνταξη πολλά έγγραφα, τα οποία υπόκεινται στη συνέχεια σε εξέταση από την Ιερά Σύνοδο. Επίσης, από το 2013 το Ανώτατο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο ελέγχει σε συστηματική βάση την υλοποίηση σχεδόν της καθεμιάς από τις αποφάσεις της Αρχιερατικής ή της Ιεράς Συνόδου, που προϋποθέτουν τη συγκεκριμένη εργασία του αρμόδιου συνοδικού τμήματος.

Σ’ αυτά τα δέκα χρόνια που πέρασαν η νομοπαρασκευαστική εργασία των Αρχιερατικών Συνόδων, της Ιεράς Συνόδου και του Ανώτατου Εκκλησιαστικού Συμβουλίου οδήγησε στη δημιουργία 163 θεμελιωδών εγγράφων, που καλούνται να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της εκκλησιαστικής ζωής στις πιο ποικίλες πτυχές της.

Πραγματοποιήθηκε η μεταρρύθμιση του συστήματος τιμητικών διακρίσεων εντός του Πατριαρχείου Μόσχας. Αρχικά δημιουργήθηκε το 2009 η Επιτροπή Βραβείων υπό τον Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών. Ύστερα, το 2013, η Αρχιερατική Σύνοδος ενέκρινε τον Κανονισμό για τα βραβεία, που συμπεριλαμβάνει τον κανονισμό για την Επιτροπή Βραβείων, καθώς και τα καταστατικά και τις περιγραφές των εκκλησιαστικών παράσημων και μεταλλίων. Το αξίωμα του ηγουμένου έπαψε να είναι τιμητική διάκριση, παραμένοντας ονομασία του προϊσταμένου του μοναστηριού. Το 2014 ιδρύθηκε το Εραλδικό Συμβούλιο παρά την Πατριαρχική Επιτροπή Βραβείων, το οποίο είναι υπεύθυνο για τα βραβεία των εκκλησιαστικών περιφερειών. Η νέα έκδοση του Κανονισμού για τα βραβεία εγκρίθηκε από την Αρχιερατική Σύνοδο το 2017. Μέσα στο διάστημα των δέκα ετών πανεκκλησιαστικά βραβεία έλαβαν 14 955 άτομα, με ιεραρχικά βραβεία τιμήθηκαν 10 916 κληρικοί της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. 

Η Τοπική Σύνοδος του 2009 επεσήμανε την ανάγκη της δημιουργίας ενός μηχανισμού που θα συμβάλλει στην ανάπτυξη του εσωεκκλησιαστικού διαλόγου10. Για την εκτέλεση αυτής της απόφασης το καλοκαίρι του 2009 ιδρύθηκε ένα μοναδικό, δίχως ανάλογά του στις άλλες Τοπικές Ορθόδοξες Εκκλησίες συμβουλευτικό όργανο, η Διασυνοδική Επιτροπή της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η αποστολή της μπορεί να περιγραφεί με τα λόγια του Αγιώτατου Πατριάρχη Κ.κ. Κυρίλλου σε μια από τις Ολομέλειες του οργάνου αυτού: «Όταν η Εκκλησία σιωπά για εκείνα τα προβλήματα και τα θέματα, που πραγματικά ανησυχούν τους ανθρώπους, πάρα πολλοί το εκλαμβάνουν αυτό σαν αδιαφορία για τη ζωή των ανθρώπων, για τα προβλήματά τους, και ενίοτε ακόμη και για τον πόνο τους. Γι’ αυτό η κοινή μας εργασία έχει άμεση σχέση με την αποστολή της Εκκλησίας, με την πραγματοποίηση από την Εκκλησία του πιο σημαντικού, στο οποίο την έχει καλέσει ο Κύριος, να πάει να διδάξει, να βαπτίσει, να εξαγιάσει τους ανθρώπους με τη Θεία χάρη»11.

Κατά την πρώτη σύγκληση η Διασυνοδική Επιτροπή συγκέντρωσε τους 136 περισσότερο δραστήριους αρχιερείς, κληρικούς και κοσμικούς. Ρωτώντας τη γνώμη των μελών της Διασυνοδικής Επιτροπής διαμορφώθηκε η πρώτη της ημερήσια διάταξη, σύμφωνα με την οποία δημιουργήθηκαν 13 επιτροπές12. Εκπονήθηκε ο ακόλουθος μηχανισμός εργασίας της Διασυνοδικής Επιτροπής. Στο πρώτο στάδιο η αρμόδια επιτροπή σε ελεύθερη μορφή και στη διάρκεια απεριόριστου χρόνου μελετάει το υπό εξέταση θέμα και, αν το κρίνει απαραίτητο, συντάσσει έγγραφο σχετικά με αυτό. Στην περίπτωση αυτή, το έγγραφο που ετοιμάστηκε διαβάζεται στη συνέχεια από τη συντακτική επιτροπή της Διασυνοδικής Επιτροπής σε πρώτη ανάγνωση και αποστέλλεται σε όλες τις Εκκλησιαστικές Επαρχίες για τη λήψη κρίσεων.

Σε ορισμένες Εκκλησιαστικές Επαρχίες οι κρίσεις συντάσσονται από συμβούλια ή συνελεύσεις των Επαρχιών, σε άλλες, από επιστημονικά συμβούλια σεμιναρίων, σε κάποιες άλλες συγκεντρώνονται από έναν αριθμό ενοριών ή ακόμα και από όλες τις ενορίες. Είναι γνωστά παραδείγματα, όπου οι Εκκλησιαστικές Επαρχίες πραγματοποίησαν κοινές ακροάσεις εγγράφων εκκλησιαστικού και κοινωνικού χαρακτήρα μαζί με δημόσια επιμελητήρια της περιφέρειας. Ταυτόχρονα με την αποστολή στις Εκκλησιαστικές Επαρχίες, το έγγραφο δημοσιεύεται στο διαδίκτυο για τη λήψη προτάσεων και σχολίων από όλους όσους το επιθυμούν. Αφού ληφθεί η εκκλησιαστική και κοινωνική απήχηση, μια συνοπτική έκθεση των κρίσεων και σχολίων αναλύεται από τη συντακτική επιτροπή υπό την προεδρία του Αγιώτατου Πατριάρχη και δημιουργείται νέα έκδοση του εγγράφου. Στο τελευταίο στάδιο το έγγραφο εξετάζεται από την Ολομέλεια της Διασυνοδικής Επιτροπής και ακολούθως μεταβιβάζεται στην Αρχιερατική Σύνοδο ή στην Ιερά Σύνοδο. Σε ορισμένες περιπτώσεις η εργασία της Διασυνοδικής Επιτροπής γίνεται με πιο σύντομο τρόπο.

Κατά την αρχική φάση της δραστηριότητας της Διασυνοδικής Επιτροπής, ένα σημαντικό μέρος των εγγράφων που συνέταξε αυτή, είχε χαρακτήρα διαμόρφωσης συστήματος. Το πρώτο ορατό αποτέλεσμα ήταν η έγκριση το 2011 από την Αρχιερατική Σύνοδο επτά εγγράφων, που δημιουργήθηκαν στην Επιτροπή (και αυτό είναι πάνω από τα μισά έγγραφα της εν λόγω Συνόδου). Εκπονήθηκαν έγγραφα πλαισίου για την αποστολή και κατήχηση, την κοινωνική διακονία, την εργασία με τη νεολαία. Δημιουργήθηκαν επίσης κείμενα καταστατικού χαρακτήρα. Αργότερα, όταν οι βασικές αναμορφώσεις είχαν υλοποιηθεί, στο κέντρο της δραστηριότητας της Διασυνοδικής Επιτροπής βρέθηκαν θέματα, που αφορούσαν το λειτουργικό Τυπικό, την τέλεση των Μυστηρίων, καθώς και την ποιμαντική πρακτική.

Μεταξύ των σημαντικότερων εγγράφων της Διασυνοδικής Επιτροπής, που εγκρίθηκαν από τις Αρχιερατικές Συνόδους, είναι: Το έγγραφο «Για την προετοιμασία για τη Θεία Μετάληψη», το έγγραφο «Για τον εκκλησιαστικό γάμο», ο «Κανονισμός για τις μονές και τους μονάζοντες». Μεγάλη σημασία είχε το έγγραφο με την ονομασία «Προτάσεις της Εκκλησίας προς το κράτος και την κοινωνία σχετικά με τη διαιώνιση της μνήμης των νεομαρτύρων και των θυμάτων στα χρόνια των διωγμών». Αν και το ίδιο το σχέδιο του εγγράφου είχε ελάχιστη δημόσια απήχηση, η υιοθέτησή του από την Αρχιερατική Σύνοδο του 2011 οδήγησε σε μια ουσιαστική πρόοδο στην επίγνωση και περισυλλογή σχετικά με τον άθλο των νεομαρτύρων και των ομολογητών της Ρωσικής Εκκλησίας, τόσο στο ποίμνιο, όσο και στην κοινωνία. Συνολικά, ξεκινώντας από το 2010, τα ανώτερα όργανα της εκκλησιαστικής διοίκησης υιοθέτησαν 42 έγγραφα που συνέταξε η Διασυνοδική Επιτροπή. Το 2017, το Προεδρείο της Διασυνοδικής Επιτροπής συνένωσε ορισμένες επιτροπές13, λόγω της εξάντλησης μέρους της ατζέντας των θεμάτων, και ανέθεσε σ’ αυτές το καθήκον να ασχολούνται πιο ενεργά υπό την αιγίδα της Διασυνοδικής Επιτροπής με την εξέταση επίκαιρων ζητημάτων, που αφορούν την Εκκλησία και τη ζωή του εκκλησιαζόμενου ανθρώπου, τις σχέσεις μεταξύ Εκκλησίας και κοινωνίας.

Στις αρχές του 2019 η Διασυνοδική Επιτροπή περιλαμβάνει 195 άτομα: 70 αρχιερείς, 75 ιερείς, 2 διακόνους, 13 μονάζοντες χωρίς αξίωμα, 35 λαϊκούς. 

Η πιο αισθητή ίσως αλλαγή κατά την τελευταία δεκαετία στον τομέα της εκκλησιαστικής διοίκησης ήταν η δημιουργία νέων Μητροπόλεων. Η πρώτη, μετά την Τοπική Σύνοδο του 2009, Αρχιερατική Σύνοδος, που πραγματοποιήθηκε στις αρχές του 2011, καθόρισε μια πλούσια ατζέντα για την ανάπτυξη της εκκλησιαστικής ζωής σε επίπεδο Εκκλησιαστικών Επαρχιών και ενοριών σε όλες τις κατευθύνσεις της εκκλησιαστικής και εκκλησιαστικής-δημόσιας ζωής: Στον τομέα της αποστολής, συμπεριλαμβανομένης και αυτής σχετικά με τους νέους, στον τομέα της κατήχησης και της θρησκευτικής παιδείας, στον τομέα της κοινωνικής διακονίας και εκκλησιαστικής αγαθοεργίας, στην πληροφοριακή δραστηριότητα, στα θέματα της οικοδόμησης των σχέσεων με την κοινωνία, της συνεργασίας με τις κρατικές αρχές. Όλα αυτά απαιτούσαν σημαντικές ποιμαντικές προσπάθειες, δυσβάσταχτες στα πλαίσια των Εκκλησιαστικών Επαρχιών, που περιλαμβάνουν εκατοντάδες ενορίες και είναι σε τεράστιο βαθμό εκτεταμένες. Η έκταση των Εκκλησιαστικών Επαρχιών περιόριζε επίσης σημαντικά τη δυνατότητα για τους αρχιερείς να πραγματοποιούν το πιο σημαντικό στη διακονία τους: Να τελούν τις Ιερές Ακολουθίες και να προσεύχονται μαζί με το ποίμνιο σε όλες τις ενορίες της Εκκλησιαστικής Επαρχίας, να συναντώνται με όλο τον κλήρο και με τον μεγαλύτερο δυνατό αριθμό λαϊκών σε συστηματική βάση. Καθοδηγώντας το 2012 τους πρόσφατα χειροτονημένους αρχιερείς, ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος τόνισε ιδιαίτερα: «Δεν συγκρίνεται με τίποτε η ευχαριστήρια κοινωνία του αρχιποιμένα με το ποίμνιο, η οποία ενώνει μυστηριακά τους προσευχόμενους και τους διακονούντες στην κοινή τέλεση της Θείας Λειτουργίας. Αλλά ο επίσκοπος πρέπει να επισκέπτεται τους ναούς της Εκκλησιαστικής του Επαρχίας και σε άλλες περιπτώσεις, εκτός από εκείνες που τελεί σ’ αυτούς τις Ιερές Ακολουθίες»14.

Το πρόβλημα της δυσαναλογίας του μεγέθους των Εκκλησιαστικών Επαρχιών με τα καθήκοντα εκείνα, που καλείται να φέρει εις πέρας η Εκκλησία, άρχισε να επιλύεται από τον Μάιο του 2011, όταν η Ιερά Σύνοδος για πρώτη φορά στους νεότερους χρόνους ίδρυσε μερικές Εκκλησιαστικές Επαρχίες μέσα στα πλαίσια μιας περιφέρειας της Ρωσίας. Ταυτόχρονα, δεδομένης της ιδιαιτερότητας της κρατικής δομής, προκειμένου να διατηρηθεί η αλληλεπίδραση μεταξύ των Εκκλησιαστικών Επαρχιών που βρίσκονται στην ίδια περιφέρεια, αποφασίστηκε να ενωθούν αυτές οι Εκκλησιαστικές Επαρχίες σε Μητρόπολη.

Λαμβάνοντας υπόψη την ιστορική πείρα, τις προτάσεις της Πανρωσικής Εκκλησιαστικής Συνόδου των ετών 1917-1918, η οποία υιοθέτησε την απόφαση «Για τις εκκλησιαστικές περιφέρειες», και την πραγματικότητα της σύγχρονης εκκλησιαστικής ζωής, εκπονήθηκε στη Διασυνοδική Επιτροπή ο «Κανονισμός για τις Μητροπόλεις», που επικυρώθηκε από την Ιερά Σύνοδο τον Οκτώβριο του 2011. Στο μήνυμά του σ’ αυτή τη συνοδική συνεδρίαση, ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος υπογράμμισε: «Ο σκοπός αυτών των αλλαγών είναι η ανάπτυξη και ενίσχυση της ποιμαντικής εργασίας, ώστε το κήρυγμα του Ευαγγελίου του Χριστού να φτάσει σε όλο και μεγαλύτερο αριθμό ανθρώπων»15. Από τότε δημιουργήθηκαν 60 Μητροπόλεις: 59 στη Ρωσία και μια στη Λευκορωσία.

Η δημιουργία νέων Εκκλησιαστικών Επαρχιών προϋποθέτει μια πιο δραστήρια εκπαιδευτική και ιεραποστολική εργασία σε καθεμιά από αυτές. Οι επίσκοποι, λόγω της μείωσης της έκτασης των Εκκλησιαστικών Επαρχιών, καλούνται να παρευρίσκονται στις ενορίες πιο άμεσα και ενεργά, να συμβάλλουν στην ανάπτυξή τους, να επικοινωνούν με τον κλήρο και τους λαϊκούς, εμβαθύνοντας στις πνευματικές και υλικές τους ανάγκες.

Η δημιουργία νέων Εκκλησιαστικών Επαρχιών με καθεδρικά κέντρα σε ενίοτε απομακρυσμένους οικισμούς, πραγματοποιούνταν παρά την ύπαρξη ενός από τα κοινωνικά προβλήματα της σύγχρονης εποχής, την αστικοποίηση του πληθυσμού και τη μείωση των κατοίκων της υπαίθρου. Οι Εκκλησιαστικές Επαρχίες με έδρες σε οικισμούς της περιφέρειας, μερικές φορές γίνονται κέντρα της πολιτιστικής, εκπαιδευτικής, κοινωνικής ζωής των περιφερειών αυτών. Ανάμεσα στα καθήκοντα των αρχιερέων είναι η κατασκευή ναών ή ο εξοπλισμός χώρων για την περιοδική τέλεση της Θείας Λειτουργίας, καθώς και η συστηματική, τουλάχιστον μια φορά τους δυο μήνες, εξασφάλιση των Ιερών Ακολουθιών ακόμα και στους πιο απομακρυσμένους οικισμούς («Ενώ αν στον οικισμό υπάρχουν περισσότεροι από 100 κάτοικοι, τότε μια φορά τον μήνα»16, έχει τονίσει ο Αγιώτατος Πατριάρχης).

Στη μεγαλύτερη σε αριθμό ενοριών Εκκλησιαστική Επαρχία της Μόσχας, στο κομμάτι που αφορά την πόλη της Μόσχας, διοικών αρχιερέας της οποίας είναι ο Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών, πραγματοποιήθηκε μια αναμόρφωση, εν μέρει παρόμοια με τη δημιουργία μερικών Εκκλησιαστικών Επαρχιών στα πλαίσια μιας περιφέρειας. Στα σύνορα των διοικητικών περιοχών της ρωσικής πρωτεύουσας δημιουργήθηκαν τοπικά βικαριάτα17, διοικούμενα από βικάριους, στους οποίους ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος παραχώρησε σημαντικές εξουσίες, που προηγουμένως ασκούσε προσωπικά ο Πατριάρχης. Αυτό, ειδικότερα, συνέβαλε στη δραστήρια υλοποίηση ενός μοναδικού προγράμματος κατασκευής νέων ναών στην πόλη της Μόσχας, το οποίο έλαβε την υποστήριξη του δημάρχου. Η έναρξη αυτού του προγράμματος υπαγορεύτηκε από μια επιτακτική ανάγκη, καθώς η Μόσχα καταλάμβανε την τελευταία θέση μεταξύ των ευρύτερων διοικητικών περιοχών της Ρωσικής Ομοσπονδίας σε αριθμό πληθυσμού ανά μια ενορία (το 2010 αυτός ο συσχετισμός ήταν σχεδόν 40 χιλιάδες άτομα). Μέσα σε οκτώ χρόνια αναγέρθηκαν και ήδη λειτουργούν 47 ναοί. Οι κατασκευαστικές εργασίες έχουν ολοκληρωθεί σε 16 ναούς, ενώ κτίζονται 28 ναοί. Δεκάδες άλλοι ναοί βρίσκονται στο στάδιο της επεξεργασίας των σχεδιαστικών εγγράφων.

Σύμφωνα με το πρότυπο της Μόσχας άρχισαν σε ορισμένες άλλες περιοχές να δρομολογούνται προγράμματα κατασκευής ναών. 

Ολοκληρώνοντας την ανασκόπηση των διοικητικών αναμορφώσεων της παρελθούσης δεκαετίας, πρέπει να σημειωθεί η έντονη προσέλκυση λαϊκών στην εργασία των κεντρικών συνοδικών και επαρχιακών ιδρυμάτων, καθώς και στη διαμόρφωση πανεκκλησιαστικών αποφάσεων μέσω της συμμετοχής στις συζητήσεις της Διασυνοδικής Επιτροπής. Το 2009 ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος ξεκίνησε την προσέλκυση σε μόνιμη, ως επί το πλείστον αμοιβόμενη βάση στις ενορίες της Μόσχας, βοηθών προϊσταμένων και εποπτών στην κοινωνική διακονία, στη θρησκευτική εκαπαίδευση, στην εργασία με τη νεολαία, κατηχητών και συμβούλων. Η εμπειρία αυτή υιοθετήθηκε από ορισμένες Εκκλησιαστικές Επαρχίες, γεγονός που αντικατοπτρίστηκε στις αποφάσεις της Αρχιερατικής Συνόδου του 2011. Βέβαια, δεν μπορούσε να γίνει λόγος για διορισμό τέτοιου προσωπικού σε όλες τις ενορίες. Τα μέλη της Συνόδου επεσήμαναν: «Λαμβάνοντας υπόψη τις αναπόφευκτες δυσκολίες στην υλοποίηση αυτής της απόφασης, σε πρώτο στάδιο αυτά τα καθήκοντα πρέπει να εισαχθούν στις μεγάλες αστικές ενορίες. Επιπλέον, το μόνιμο αμειβόμενο προσωπικό πρέπει να μεταβαίνει σε κάθε γειτονικό ναό της ενορίας, προκειμένου να βοηθά όλους τους προϊσταμένους να αναπτύσσουν τη σχετική εργασία»18. Επίσης, επιτρέπεται ο διορισμός όχι μόνο λαϊκών, αλλά και κληρικών για τα αναφερόμενα καθήκοντα. Στις αρχές του 2019  οι θέσεις των αρμόδιων βοηθών των εποπτών πληρούνταν κατά 93%, ένας αριθμός 5 596 ατόμων, οι μισοί από τους οποίους λαϊκοί. Αναγνωρίζοντας ότι ο σχετικά νέος θεσμός των αρμόδιων βοηθών βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, μπορεί να ειπωθεί με βεβαιότητα ότι η εισαγωγή του έχει ήδη σήμερα οδηγήσει στη σοβαρή ενεργοποίηση όλων των τομέων της εκκλησιαστικής ζωής με την ενεργό συμμετοχή των λαϊκών.

3. Αγιοκατάταξη και Λειτουργικά κείμενα 

Στη διάρκεια των δέκα ετών στη χορεία των Αγίων της Ρωσικής Εκκλησίας προστέθηκαν νέα ονόματα. Στη Σύναξη των νεομαρτύρων και ομολογητών της Ρωσικής Εκκλησίας συμπεριλήφθησαν δεκαπέντε ονόματα, που μαρτύρησαν στα χρόνια των διωγμών: Ο ιερέας Αλέξανδρος Αντριάνοφ (+1918), ο ιερέας Αλέξανδρος Φλεγκίνσκι (+1918), ο ιερέας Βασίλειος Χολμογκόροφ (+1938), ο ιερέας Βλαδίμηρος Πιξάνοφ (+1918), ο ιερέας Κωνσταντίνος Βερέτσκι (+1918), ο ιερέας Μιχαήλ Λισίτσιν (+1918), ο ιερέας Μιχαήλ Τρόιτσκι (+1938), ο ιερέας Νικόλαος Τσερνισόφ (+1919), ο ιερέας Παύλος Ντερνόφ και οι γιοί του Μπορίς, Γρηγόριος και Συμεών (+1918), η μοναχή Ελένη (Κορομπκόβα. +1938), η Αλεξάνδρα Μπουλγκάκοβα (+1938), η Βαρβάρα Τσερνισόβα (+1918).

Στην Αρχιερατική Σύνοδο του 2016 συγκεντρώθηκαν και μελετήθηκαν βιβλιογραφικά στοιχεία για τη ζωή και τον άθλο της αγίας διακονίας του αρχιεπισκόπου Σεραφείμ Μπογκουτσάρσκι (Σόμπολεφ). Η μεγάλη λαϊκή λατρεία του Αγίου στη Βουλγαρία, όπου πέρασε το δεύτερο μισό της ζωής του, αποτέλεσε τη βάση για να αναγνωρισθεί ως άγιος ο επίσκοπος Σεραφείμ. Ο Άγιος Σεραφείμ αγιοκατατάχθηκε από την Αρχιερατική Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στις 2-3 Φεβρουαρίου 2016 με τη συμμετοχή αντιπροσωπείας του Πατριαρχείου της Βουλγαρίας.

Σ’ αυτά τα δέκα χρόνια σε τοπική λατρεία συμπεριλήφθησαν επτά Άγιοι: Η οσία Αρσενία (Σεμπριακόβα), οι όσιοι Νικήτας και Θεοφάνης, οι ασκητές των δασών του Ροσλάβλ, η μακαρία Αικατερίνη (Μάλκοφ-Πάνινα) και ο μακάριος Ιωάννης Κοτσετόφσκι. Στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Μολδαβίας ευλογήθηκε η τοπική λατρεία του αγίου Γαβριήλ (Μπενουλέσκου-Μπόντονι) και της μακαρίας Αγάθης (Μαραντσούκ).

Έγινε η ανακομιδή των τιμίων λειψάνων των ακόλουθων δούλων του Θεού: Του αγίου  Γαβριήλ (Μπενουλέσκου-Μπόντονι), του ιερομάρτυρα Νικοδήμου (Κόνονοφ. +1919) επισκόπου Μπέλγκοροντ, του ιερομάρτυρα Αλεξάνδρου Φλεγκίνσκι (+1918), του ιερομάρτυρα Γρηγορίου Σμιρνόφ (+1918), του ιερομάρτυρα Νικολάου Τσερνισόφ (+1919), του ιερομάρτυρα Παύλου Ανόσκιν (+1918), της μάρτυρος Βαρβάρας Τσερνισόβα (+1919), της οσίας ομολογητού Φαμάρ (Μαρντζάνοβα, +1936), του οσίου Ματθαίου Γιαράνσκι (+1927), της μακαρίας Αγάθης (Μαραντσούκ. +1843), της μακαρίας Αικατερίνης (Μάλκοφ-Πάνινα. +1968), του μακαρίου Ιωάννη Κοτσετόφσκι (+1886).

Στις Αρχιερατικές Συνόδους του 2016 και του 2017 προεβλήθησαν για πανεκκλησιαστική λατρεία περισσότεροι από 60 Άγιοι τοπικών Εκκλησιαστικών Επαρχιών.

Στη διάρκεια των δέκα ετών πραγματοποιήθηκε εργασία για την ετοιμασία ή έκδοση κειμένων Θείας Λατρείας. Το 2012 εκδόθηκε το «Κοινό Μηναίο των Ρώσων νεομαρτύρων και ομολογητών». Σ’ αυτή περιλαμβάνονται κοινές Ακολουθίες για διάφορες μορφές νεοκαταταχθέντων Αγίων, η μηνιαία μπορεί να χρησιμοποιηθεί σ’ εκείνες τις πολυάριθμες περιπτώσεις, που ξεχωριστή Ακολουθία για κάποιον νεομάρτυρα δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί.

Στα δέκα χρόνια η Ιερά Σύνοδος ενέκρινε τα κείμενα 42 Ακολουθιών και 33 Ακάθιστων Ύμνων. Επίσης, εγκρίθηκαν ιδιαίτερες λειτουργικές τάξεις: «Ακολουθία προσευχής για τη συγχώρηση της αμαρτίας του φόνου τέκνων στη μήτρα (της άμβλωσης) και μετανοητικός κανόνας για χρήση στο κελλί», «Τάξις προς τους Παλαιόπιστους, σε ένωση με την Ορθόδοξη Εκκλησία προερχόμενους», «Ακολουθία για τα κεκοιμημένα νήπια, που δεν δέχτηκαν την ευλογία της Αγία Βάπτισης», «Τάξις γάμου ηλικιωμένων συζύγων». 

4. Μονές και μοναχισμός 

Οι αλλαγές αφορούσαν μεταξύ άλλων και τη ζωή των μοναστηριών. Ορατή απόδειξη του γεγονότος αυτού ήταν το άνοιγμα νέων μονών (βλ. τη στατιστική παραπάνω).

Βελτιώθηκαν οι διαδικασίες, οι οποίες προηγούνται του ανοίγματος μιας νέας μονής, και του διορισμού ηγουμένου (της ηγουμένης) του μοναστηριού. Πριν την υποβολή της πρότασης στην Ιερά Σύνοδο για το άνοιγμα μιας νέας μονής, τα μέλη του συμβουλίου του Συνοδικού Τμήματος Μονών και Μοναχισμού πηγαίνουν στις Εκκλησιαστικές Επαρχίες και γνωρίζουν τη ζωή του μελλοντικού μοναστηριού και την μοναστικής του κοινότητας. Από το 2011 οι υποψήφιοι για ηγουμενικές θέσεις περνούν προκαταρκτική πρακτική σε καλά οργανωμένα μοναστήρια, σταυροπηγιακά και Εκκλησιαστικών Επαρχιών, για να γνωρίσουν την πνευματική, λειτουργική και διοικητική-οικονομική ζωή των μονών. Έως τώρα πρακτική εκπαίδευση πέρασαν 168 άτομα. Οι διαδικασίες αυτές επέτρεψαν να ενισχυθεί η ανταλλαγή πνευματικής εμπειρίας μεταξύ των μοναστηριών, χάρη στις προσωπικές σχέσεις που προέκυψαν, τόσο από την πλευρά των «επιθεωρητών», των εκπροσώπων των μοναστηριών που λειτουργούν εδώ και καιρό, που επισκέφθηκαν τις νέες μονές, όσο και από την πλευρά των νεοδιορισθέντων ηγουμένων και ηγουμενισσών, που διατηρούν την επικοινωνία με την αδελφότητα που τους δέχθηκε για την πρακτική.

Η ανάπτυξη μιας τέτοιας επικοινωνίας των μοναζόντων και της ανταλλαγής εμπειρίας αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της δραστηριότητας του Συνοδικού Τμήματος Μονών και Μοναχισμού την περίοδο που πέρασε. Εκτός των άλλων, από το 2009 έχουν διεξαχθεί 46 συγκεντρώσεις ηγουμένων και ηγουμενισσών σταυροπηγιακών, καθώς και των μεγαλύτερων μοναστηριών Εκκλησιαστικών Επαρχιών, για την εξέταση επίκαιρων ζητημάτων της μοναστηριακής ζωής. Από το 2015 οργανώνονται συστηματικά συναντήσεις των υπευθύνων των Εκκλησιαστικών Επαρχιών για την ανάπτυξη της μοναστικής ζωής, στις οποίες συμμετείχαν από 80 ως 150 εκπρόσωποι των Εκκλησιαστικών Επαρχιών.

Μεταξύ των πιο αξιοσημείωτων γεγονότων των τελευταίων ετών είναι οι συνελεύσεις των ηγουμένων και ηγουμενισσών των μοναστηριών της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας υπό την προεδρεία του Αγιώτατου Πατριάρχη Κ.κ. Κυρίλλου, οι οποίες έγιναν το 2014 και το 2016. Το 2014 συμμετείχαν στη συνέλευση 355 ηγούμενοι και ηγουμένες, και το 2016 συναντήθηκαν 622 μονάζοντες και εκπρόσωποι της επιστημονικής κοινότητας.

Ένα από τα σημαντικότερα θέματα των συζητήσεων των μοναζόντων ήταν ο «Κανονισμός για τις μονές και τους μονάζοντες», ο οποίος εκπονούνταν σχεδόν επί επτά χρόνια. Ύστερα από την προετοιμασία του από την αρμόδια επιτροπή της Διασυνοδικής Επιτροπής, το έγγραφο υποβλήθηκε δυο φορές για εκκλησιαστική και δημόσια συζήτηση: Το 2012 και, λόγω του μεγάλου ενδιαφέροντος που προκάλεσε, το 2014 μετά από σημαντική επεξεργασία. Στη συνέχεια το έγγραφο έτυχε ξανά μιας επεξεργασίας ώστε να λάβει την τελική του μορφή, και τότε εξετάστηκε από την Ολομέλεια της Διασυνοδικής Επιτροπής τον Ιανουάριο του 2017, οπότε και εγκρίθηκε από την Αρχιερατική Σύνοδο, τον Δεκέμβριο του 2017. Η συζήτηση επί του σχεδίου του Κανονισμού αποτέλεσε έναν από τους τρόπους αναβίωσης των παραδόσεων της αρχαίας ρωσικής μοναστικής ζωής στη σύγχρονη κοινωνία.

Τα τελευταία χρόνια πραγματοποιείται εργασία για τη δημιουργία ενός συστήματος με το οποίο οι μονάζοντες, που δεν διαθέτουν πνευματική εκπαίδευση, πρόκειται να λάβουν τη βασική θεολογική επιμόρφωση. Προσωρινοί κύκλοι μαθημάτων έχουν ήδη γίνει σε πολλές μονές. Από το 2017 ξεκίνησε η δοκιμή του εκπαιδευτικού προτύπου του προγράμματος βασικής θεολογικής κατάρτισης σε έξι Εκκλησιαστικές Επαρχίες.

5. Ιεραποστολή 

Η Τοπική Σύνοδος του 2009 έκανε έκκληση «να καταβληθεί κάθε προσπάθεια ώστε οι άνθρωποι να γνωρίσουν τις αρχές της ορθόδοξης πίστης, να συμμετάσχουν στα Μυστήρια και στη Θεία Λατρεία, να καθοδηγούνται στην προσωπική και στην κοινωνική ζωή από τους ηθικούς κανόνες του Ευαγγελίου του Χριστού»19. Στη χριστιανική αποστολή, η οποία υποδηλώνεται από αυτή την έκκληση, μπορεί να αποδοθεί σχεδόν οποιαδήποτε εργασία γίνεται εκτός του πεδίου της Θείας Λατρείας.

Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της τελευταίας δεκαετίας ήταν η αναβίωση της πρακτικής της κατήχησης προ του βαπτίσματος (ή «κοινοποίησης»), της μετάδοσης των βασικών γνώσεων σχετικά με την εκκλησιαστική διδασκαλία στους ενήλικες και εφήβους που επιθυμούν να λάβουν την Αγία Βάπτιση, καθώς και στους βαπτισμένους, αλλά μη μετέχοντες επαρκώς στην εκκλησιαστική ζωή γονείς και στους μελλοντικούς πνευματικούς πατέρες μικρών παιδιών. Στη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών άλλαξαν με ριζικό τρόπο οι προσεγγίσεις στην κατήχηση.

Πολλές πρωτοβουλίες, οι οποίες είχαν εμφανιστεί παλαιότερα χάρη στον ενθουσιασμό μεμονωμένων ιεραρχών και κληρικών, ήταν συστηματοποιημένες. Το 2011 η Ιερά Σύνοδος καθόρισε και κοινοποίησε τις ελάχιστες δυνατές απαιτήσεις: Δυο συζητήσεις με τον κατηχητή, και για τους ενήλικες, που ετοιμάζονται να λάβουν την Αγία Βάπτιση, μετανοητική και εξομολογητική συζήτηση με τον ιερέα. Η απόφαση αυτή συνέβαλε στην ανάπτυξη του θεσμού των ενοριακών και των βοηθών κατηχητών, μεταξύ των οποίων υπάρχουν πολλοί λαϊκοί.

Επίσης, στις πόλεις αναπτύχθηκε τα τελευταία χρόνια μια ιδιαίτερη μορφή διακονίας λαϊκών, οι οποίοι υποδέχονται σκόπιμα εκείνους που περνούν για πρώτη φορά το κατώφλι του ναού, ή έρχονται σ’ αυτόν πολύ σπάνια. Σε εκατοντάδες ενορίες άρχισαν να εμφανίζονται τέτοιοι «ενοριακοί σύμβουλοι». Η διακονία τους δεν υποκαθιστά τη συζήτηση με τον ιερέα, και πολύ περισσότερο τη συμμετοχή των πιστών στα Μυστήρια. Παρ’ όλα αυτά η επικοινωνία με τους συμβούλους μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο να προσανατολιστεί στον νέο γι’ αυτόν χώρο.

Από τη διεξαγωγή το 2014 του 5ου Πανεκκλησιαστικού συνεδρίου ιεραποστόλων των Εκκλησιαστικών Επαρχιών ξεκίνησε το επόμενο στάδιο της αντίληψης της ιεραποστολικής εργασίας από το Συνοδικό Ιεραποστολικό Τμήμα. Προτάθηκε μια νέα προσέγγιση σχετικά με τη δραστηριότητα των ιεραποστολικών τμημάτων των Εκκλησιαστικών Επαρχιών, που εστιάζει στην υλοποίηση ιεραποστολικών προγραμμάτων, τα οποία έχουν εγκριθεί από την τοπική εκκλησιαστική αρχή και είναι προσαρμοσμένα γι’ αυτή την Εκκλησιαστική Επαρχία. Σήμερα πραγματοποιούνται τουλάχιστον 12 πανεκκλησιαστικά ιεραποστολικά προγράμματα20.

Οι προκλήσεις του σύγχρονου κόσμου απαίτησαν τη δημιουργία κέντρων κατά των αιρέσεων, κέντρων για την αποκατάσταση των θυμάτων ολοκληρωτικών και καταστροφικών λατρειών, καθώς και αντιμετώπισης της εξάπλωσης της νέας ειδωλολατρίας. Το Συνοδικό Ιεραποστολικό Τμήμα πραγματοποιεί συντονισμό, νομική και μεθοδολογική συνδρομή στα κέντρα κατά των αιρέσεων και αποκατάστασης.

Σπουδαιότατη κατεύθυνση της ιεραποστολής τα τελευταία χρόνια κατέστη η επιμορφωτική διακονία στα παιδιά και τους νέους. Ήδη τον πρώτο χρόνο της ανόδου του στον θρόνο του Πατριαρχείου της Μόσχας ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος άρχισε να συναντιέται με τη νεολαία σε διάφορες χώρες, μιλώντας στους νέους και απαντώντας στις ερωτήσεις τους.

Στη δραστήρια εργασία με τη νεολαία στις Εκκλησιαστικές Επαρχίες και στις ενορίες συνέβαλε η καθιέρωση των θέσεων των βοηθών των προϊσταμένων στις μεγάλες ενορίες και των εποπτών στην εργασία με τη νεολαία. Οι βοηθοί σήμερα είναι περίπου 1 409 άτομα. Επίσης, άρχισαν να δημιουργούνται συμβούλια νεολαίας Εκκλησιαστικών Επαρχιών, που λειτουργούν σήμερα σε 141 Εκκλησιαστικές Επαρχίες, αυτά περιλαμβάνουν περίπου δυο χιλιάδες εκπροσώπους οργανώσεων νεολαίας. Μόνο στο έδαφος της Ρωσικής Ομοσπονδίας λειτουργούν 1948 ορθόδοξες ενώσεις νέων, τις οποίες απαρτίζουν 37303 νεαρά άτομα.

Τα κάποτε μεμονωμένα προγράμματα άρχισαν να εξελίσσονται σε περισσότερο συστηματικά, ενώ συχνά, αυτά είναι αληθινά ευρεία. Από το 2015 διεξάγεται ετήσιος Πανεκκλησιαστικός διαγωνισμός νεανικών προγραμμάτων. Αυτός βοηθά να πληροφορηθεί κανείς εκατοντάδες ιδέες από τις Εκκλησιαστικές Επαρχίες και δίνει στους νέους τη δυνατότητα να μιλήσουν για τον εαυτό τους, ακόμη και σε πανεκκλησιαστικό επίπεδο. Τα επιτυχημένα προγράμματα δημοσιεύονται για κατοπινή χρήση σε άλλες Εκκλησιαστικές Επαρχίες.

Το 2014 πραγματοποιήθηκε στη ρωσική πρωτεύουσα Διεθνές συνέδριο ορθόδοξης νεολαίας. Στο φόρουμ προσήλθε ορθόδοξη νεολαία από διάφορες χώρες, γεγονός που επέτρεψε στο Συνοδικό Τμήμα για Θέματα Νεολαίας να αρχίσει τη διαδικασία συστηματικής συνεργασίας με τμήματα νεολαίας από τις Εκκλησιαστικές Επαρχίες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στη συνέχεια, συνέδρια για τη νεολαία έγιναν στη Μόσχα το 2016 και το 2018, ενώνοντας χιλιάδες νέους. 

Ναυαρχίδα των ορθόδοξων κινημάτων νεολαίας έγιναν οι «Ορθόδοξοι εθελοντές», οι οποίοι συγκεντρώθηκαν με βάση την κοινή δραστηριότητα κατά τον εορτασμό των 700 ετών από τη γέννηση του οσίου Σεργίου του Ράντονεζ το 2014. Από τότε, αυτοί οι νέοι και πολλοί άλλοι που ενώθηκαν μαζί τους στη συνέχεια, πραγματοποιούν μια πολύπλευρη εθελοντική εργασία στην Πατριαρχική Εκκλησιαστική Επαρχία. Η εμπειρία των «Ορθόδοξων εθελοντών», που συνενώνει σήμερα περίπου εννέα χιλιάδες άτομα, επεκτάθηκε σε πολλές άλλες Εκκλησιαστικές Επαρχίες.  

Μια ακόμα μορφή ιεραποστολής αποτελεί η καθοδήγηση στις ενορίες παιδιών και εφήβων. Σήμερα στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία υπάρχουν περίπου 11 000 κυριακάτικα σχολεία, στα οποία φοιτούν πάνω από 175 000 μαθητές. Χάρη στα πρότυπα, τα οποία υιοθετήθηκαν το 2011, η δραστηριότητά τους είναι ομοιόμορφη, χωρίς να εξαιρεί τις τοπικές ιδιαιτερότητες και τις δημιουργικές προσεγγίσεις. Παράλληλα, η πραγματοποιηθείσα τα έτη 2015-2017 πιστοποίηση των κυριακάτικων σχολείων ώθησε στην επανεξέταση των προσεγγίσεων της πνευματικής τροφοδοσίας των παιδιών.

Μετά την επαναλειτουργία των κυριακάτικων σχολείων τη δεκαετία του 1990, ως κατευθυντήρια γραμμή χρησιμοποιήθηκε η δραστηριότητα των προεπαναστατικών εκκλησιαστικών-ενοριακών σχολείων, καθώς και των σύγχρονων γενικής εκπαίδευσης. Αυτά τα σχολεία, με το σύστημα της διδακτέας ύλης τους, τις αυστηρές απαιτήσεις στις μορφές οργάνωσης και στον τεχνικό εξοπλισμό, την ακαδημαϊκή προσέγγιση για την πλήρωση των μαθημάτων, την εκπαίδευση με μεγάλο αριθμό βιβλίων και βοηθημάτων, προσδιόρισαν τις κύριες μορφές της εκκλησιαστικής-ενοριακής μέριμνας για τα παιδιά, γεγονός που ήταν ευεργετικό για μια συγκεκριμένη περίοδο.

Ωστόσο, η μελέτη της δραστηριότητας των σύγχρονων κυριακάτικων σχολείων έδειξε ότι έχουν εξαντλήσει τις δυνατότητές τους και ότι σε κάποιο βαθμό έχουν γίνει ανασταλτικός παράγοντας στην εξέλιξη. Τα πρότυπα του 2011 είχαν βελτιωθεί με σκοπό να απαλείψουν την περιττή διοικητική ρύθμιση και τις αυξημένες πέραν του κανονικού απαιτήσεις που υπήρχαν σχετικά με το περιεχόμενο της σπουδαστικής δραστηριότητας και τα αποτελέσματά της. Σήμερα πραγματοποιείται εργασία για την υλοποίηση νέων προσεγγίσεων. Σχεδιάζεται η δημιουργία ενός τέτοιου περιβάλλοντος μέριμνας για τα παιδιά στις ενορίες, η οποία θα επιτρέψει στα κυριακάτικα σχολεία να προσαρμοστούν στις σύγχρονες  απαιτήσεις.

6. Θρησκευτική εκπαίδευση και διδασκαλία των αρχών των θρησκευτικών πολιτισμών 

Στη δεκαετία που πέρασε έγινε εργασία για τη διάρθρωση του συστήματος ορθόδοξης γενικής εκπαίδευσης, δημιουργήθηκαν εκκλησιαστικά κανονιστικά έγγραφα, καθορίστηκαν οι απαιτήσεις για τα μαθήματα διδασκαλίας της πίστης, για τη διαδικασία ελέγχου. Ουσιαστικά, από το 2009 δημιουργήθηκε ένα ενιαίο σύστημα ορθόδοξης γενικής εκπαίδευσης. Στις αρχές του 2009 στον κατάλογο των ορθόδοξων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων περιλαμβάνονταν 60 κατώτερα σχολεία και γυμνάσια. Σήμερα, μετά τη διεξαγωγή της πιστοποίησης θρησκεύματος, στον κατάλογο υπάρχουν 145 ορθόδοξοι εκπαιδευτικοί οργανισμοί.

Από το 2009 σημαντικές αλλαγές έγιναν στις Διεθνείς Χριστουγεννιάτικες εκπαιδευτικές αναγνώσεις, στη σημαντικότερη πλατφόρμα για ανοιχτό εκκλησιαστικό και κοινωνικό διάλογο. Αυξήθηκε ο αριθμός των κατευθύνσεων (από οκτώ το 2009 σε δεκαεπτά το 2018). Από το 2013 οι Αναγνώσεις διεξάγονται σε δυο στάδια: Στην αρχή οργανώνεται το τοπικό στάδιο, στις Εκκλησιαστικές Επαρχίες, και μετά το πανεκκλησιαστικό, στη Μόσχα.

Επιτυχημένο πρόγραμμα, που καλύπτει τόσο τις χώρες της κανονικής επικράτειας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, όσο και άλλες χώρες – την Αργεντινή, το Ισραήλ, τη Γερμανία, τη Σλοβακία, τις ΗΠΑ, τη Χιλή, είναι ο Διεθνής διαγωνισμός παιδικής δημιουργίας «Η ομορφιά του κόσμου του Θεού» για τα παιδιά και τους νέους. Από το 2009 ως το 2018 ο αριθμός των μετεχόντων στο τελικό στάδιο αυτού του διαγωνισμού αυξήθηκε από 342 σε 2 850.

Ένα από τα επιτεύγματα των τελευταίων ετών ήταν η ενσωμάτωση στο πρόγραμμα μέσης εκπαίδευσης της Ρωσικής Ομοσπονδίας του συστατικού στοιχείου «Αρχές των θρησκευτικών πολιτισμών και της κοσμικής ηθικής», στο πλαίσιο του οποίου με επιλογή των γονέων στην Δ΄ τάξη γίνεται η διδασκαλία των «Αρχών του ορθόδοξου πολιτισμού». Η δοκιμή της έγινε τα έτη 2010-2011 σε 21 περιοχές της Ρωσίας. Ξεκινώντας από το διδακτικό έτος 2012-2013 οι «Αρχές του ορθόδοξου πολιτισμού» διδάσκονται στην Δ΄ τάξη σε όλα τα σχολεία της Ρωσίας.

Από το 2013 στο Ορθόδοξο Πανεπιστήμιο ανθρωπιστικών επιστημών του Αγίου Τύχωνος υλοποιείται το πρόγραμμα βασικού πτυχίου με εκπαίδευση δασκάλων στον θρησκευτικό πολιτισμό και στην κοσμική ηθική. Το 2018 έγινε η πρώτη αποφοίτηση των παιδαγωγών. Κάθε χρόνο ο αριθμός αυτών που μελετούν τις «Αρχές του ορθόδοξου πολιτισμού» αυξάνεται κατά μέσο όρο κατά 30 χιλιάδες άτομα. Την περίοδο 2018/2019 το μερίδιο της επιλογής αυτής της ενότητας στη Ρωσία είναι 39,27%. Η διεξαγωγή αυτού του κύκλου μαθημάτων κατέστη δυνατή χάρη στον διάλογο με την κρατική εξουσία, τον οποίο ξεκίνησε το 2009 ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος, και με την υποστήριξη των επικεφαλής των παραδοσιακών θρησκειών της Ρωσίας. Στα αποτελέσματα αυτού του σύνθετου διαλόγου με το κράτος συμπεριλαμβάνεται επίσης η απόφαση για την εισαγωγή στις Ένοπλες Δυνάμεις μόνιμου κλήρου, και η έγκριση του νόμου για μεταφορά σε θρησκευτικές οργανώσεις  περιουσίας για θρησκευτικούς σκοπούς, που βρίσκεται σε κρατική ή δημοτική κυριότητα. 

7. Πνευματική εκπαίδευση

Τν προηγούμενη δεκαετία ολοκληρώθηκε η διαδικασία αναγέννησης της Εκπαιδευτικής Επιτροπής ως ενός ολοκληρωμένου συνοδικού ιδρύματος. Διαμορφώθηκε το προσωπικό στον τομέα της πνευματικής εκπαίδευσης. Το 2010 στον θεσμό παραδόθηκαν οι χώροι στην Ιερά Μονή του Αγίου Ανδρέα στη Μόσχα και το 2014 μετά την ολική ανακαίνιση η Εκπαιδευτική Επιτροπή άρχισε την εργασία του στο νέο χώρο.

Κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων βασική σημασία στον τομέα της πνευματικής εκπαίδευσης εστιάστηκε στην δημιουργία και την ανάπτυξη του νομοθετικού και διαχειριστικού πλαισίου του συστήματος της θεολογικής εκπαίδευσης και της επιστήμης που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες εσωτερικές και εξωτερικές υποθέσεις της Εκκλησίας. Χάρη στο θέμα τούτο έγινε μια ποιοτική αύξηση του γενικού επιπέδου γνώσεων των φοιτητών και της προετοιμασίας του διδακτικού προσωπικού των σεμιναρίων.

Την παρούσα στιγμή στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία άνοιξαν 5 Ακαδημίες και 50 Σεμινάρια (το 2009 ήταν μόλις 38), στα οποία σύμφωνα με τα στοιχεία στην αρχή του 2018-2019 ακαδημαϊκού έτους φοιτούν περίπου 14 χιλ.φοιτητές. Από το 2009 έως το 2018 πάνω από 15 χιλιάδες άτομα αποφοίτησαν από τα πνευματικά εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Επίσης ΑΕΙ της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι το Πανεκκλησιαστικό Μεταπτυχιακό και Διδακτορικό Πρόγραμμα των Αγίων Ιεραποστόλων Κυρίλλου και Μεθοδίου, το Ορθόδοξο Ανθρωπιστικό Πανεπιστήμιο του Αγίου Τύχωνα, το Ορθόδοξο Πανεπιστήμιο της Ρωσίας, η Ορθόδοξη Θεολογική Σχολή του Μακαρίου στο Νοβοσιμπίρσκ, η Αποστολική Σχολή στο Εκατερινμπούργκ.

Μέσα σε 10 χρόνια το σύστημα της πνευματικής εκπαίδευσης συμμορφώθηκε με κανόνες και απαιτήσεις του σύγχρονου συστήματος της κοσμικής εκπαίδευσης. Πρωταρχικό αντικείμενο αρωγής της Πρωθιεραρχίας έγινε η αναδιοργάνωση της εκπαίδευσης σε σεμινάρια στα προπτυχιακά προγράμματα, τα οποία σήμερα είναι το βασικό επίπεδο της πνευματικής εκπαίδευσης που αποσκοπεί στην προετοιμασία των ιερέων. Στις 15 Φεβρουαρίου του 2015 το Ανώτατο Εκκλησιαστικό Συμβούλιο ενέκρινε το ενιαίο πρόγραμμα προπτυχιακών σπουδών. Από το Σεπτέμβριο του 2015 σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας δόθηκαν οδηγίες να πραγματοποιούν της εκπαιδευτική δράση με βάση αυτό το πρόγραμμα. Η ολοκλήρωση της μετάβασης προγραμματίζεται στο 2018/2019 ακαδημαϊκό έτος.

Το δεύτερο επίπεδο των ανώτατων σπουδών είναι το μεταπτυχιακό πρόγραμμα που εμφανίστηκε στο σύστημα της Εκπαιδευτικής Επιτροπής το 2010. Στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα γίνεται προετοιμασία του εξειδικευμένου προσωπικού για επιστημονικό, ερευνητικό, διδακτικό, εκκλησιαστικό και διαχειριστικό έργο. Μέσα στο ακαδημαϊκό έτος 2018/2019 υλοποιούνται 29 μεταπτυχιακά προγράμματα σε 14 πνευματικά ΑΕΙ. Οι περισσότεροι φοιτητές σπουδάζουν στις κατευθύνσεις της ιστορίας, της θεολογίας, της εκκλησιαστικής πρακτικής και στη βιβλική κατεύθυνση.

ΟΙ καλύτεροι απόφοιτοι του μεταπτυχιακού προγράμματος συνεχίζουν τις σπουδές τους στα διδακτορικά προγράμματα στις Ακαδημίες και στο Πανεκκλησιαστικό Μεταπτυχιακό και Διδακτορικό Πρόγραμμα των Αγίων Ιεραποστόλων Κυρίλλου και Μεθοδίου. Το 2015 εγκρίθηκε η «Διάταξη για συμβούλια διδακτορικών διατριβών της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας». Στην αρχή του 2018 ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ. Κύριλλος ενέκρινε το σώμα των συμβουλίων διδακτορικών διατριβών στις Πνευματικές Ακαδημίες της Μόσχας, της Αγίας Πετρούπολης και του Μινσκ.

Από το 2013 ως αποτέλεσμα τακτικών εποπτικών ελέγχων που έκανε η Εκπαιδευτική Επιτροπή (πάνω από 70 μέσα σε 6 χρόνια) ετησίως ανανεώνεται ο τελικός κατάλογος κύρους των πνευματικών ΑΕΙ. Η εισαγωγή του καταλόγου όχι μόνο θετικά επηρέασε την ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, αλλά και προέβαλε απαιτήσεις που εφαρμόζονται στις διοικήσεις των ΑΕΙ να προσέχουν περισσότερο της εξασφάλιση των βασικών υλικών και διδακτικών συνθηκών της εκπαίδευσης. Από το 2018 το ανανεωμένο μοντέλο δημιουργεί κίνητρο στις πνευματικές σχολές για την πρωταρχική ανάπτυξη της επιστημονικής και διδακτικό-μεθοδολογικής εργασίας.

Σε σεμινάρια επίσης άρχισε να αλλάζει το σύστημα της αγωγής των φοιτητών. Σταδιακά εισάγονται θέσεις προσωπικών εποπτών που βοηθούν τους φοιτητές να αφομοιώνουν τις ικανότητες εκπαιδευτικές και επιστημονικής εργασίας.

Η συμμόρφωση της εκπαιδευτικής διαδικασίας με τα ενιαία πρότυπα γίνεται όχι μόνο κατά την προετοιμασία των μελλοντικών ποιμένων. Το καλοκαίρι του 2017 εγκρίθηκε το ενιαίο εκκλησιαστικό εκπαιδευτικό πρότυπο εκπαίδευσης στους επικεφαλής των διευθυντών των εκκλησιαστικών χορωδιών. Το πρότυπο θα εισάγεται σταδιακά τα προσεχή χρόνια. Την παρούσα στιγμή τα προγράμματα σπουδών των διευθυντών της εκκλησιαστικής χορωδίας υλοποιούνται σε 23 πνευματικά εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Στο αρχικό στάδιο βρίσκεται η εργασία για την γενίκευση της εμπειρίας της εκμάθησης των αγιογράφων. Τα προγράμματα σπουδών των αγιογράφων υλοποιούνται σε έντεκα πνευματικά εκπαιδευτικά ιδρύματα.

Από το 2014 άρχισαν να ανοίγουν κέντρα εκπαίδευσης των ειδικών στον τομέα του κατηχητικού, του αποστολικού έργου, της κοινωνικής διακονίας, που λειτουργούν με εκπαιδευτικά προγράμματα που προετοιμάστηκαν από ειδικά τμήματα του τομέα και την Εκπαιδευτική Επιτροπή. Την παρούσα στιγμή εγκρίθηκαν 40 αιτήσεις από εκπαιδευτικούς οργανισμούς για την υλοποίηση του σχετικού εκπαιδευτικού προγράμματος. Έμμεσο αποτέλεσμα εισαγωγής αυτού του νέου είδους της εκκλησιαστικής εκπαίδευσης  έγινε η μεταρρύθμιση πνευματικών σχολών οι οποίες από το 2013 έως το 2016 έγιναν τα ως άνω αναφερόμενα κέντρα, ενώ σε τρεις περιπτώσεις και σεμινάρια.

Από το 2012 εφαρμόζονται οι τεχνολογίες εξ αποστάσεως, διοργανώνονται ηλεκτρονικές σπουδές. Μέσα στο 2013-2015 έγιναν πάνω από 400 αναμεταδόσεις διαλέξεων των καλύτερων καθηγητών της Πνευματικής Ακαδημίας της Μόσχας σε άνω των 20 μαθημάτων του προπτυχιακού και μεταπτυχιακού προγράμματος για όλα τα σεμινάρια. Το βίντεο αυτών των διαλέξεων είναι σε πρόσβαση για τους φοιτητές. Από το 2013 υλοποιείται ο εξ αποστάσεως έλεγχος των εξιτηρίων τελικών εξετάσεων.

Στο ακαδημαϊκό έτος 2017/18 όλα τα πνευματικά ΑΕΙ εντάχτηκαν στο σύστημα «Αντιλογοκλοπή, ΑΕΙ». Το Φεβρουάριο  στη συνεδρίαση του Ανώτατου Εκκλησιαστικού Συμβουλίου παρουσιάστηκε το σχέδιο δημιουργίας του συστήματος εκπαίδευσης εξ αποστάσεως. Το συνολικό διάστημα υλοποίησης του ολοκληρωμένου συστήματος εξ αποστάσεως θα αποτελέσει τουλάχιστον τέσσερα χρόνια.

Από το 2015 σε τακτική βάση λειτουργεί το φροντιστήριο μετεκπαίδευσης για διδάσκοντες σε πνευματικά ΑΕΙ. Την περίοδο του 2015 - 2018 πραγματοποιήθηκαν εννέα πανεκκλησιαστικά σεμινάρια, τα οποία παρακολούθησαν πάνω από 700 συμμετέχοντες.

Δημιουργείται το σύστημα μετεκπαίδευσης των ιερέων. Το 2017 το πιλοτικό φροντιστήριο επαγγελματικής κατάρτισης διεξήχθη στη βάση του Κέντρου Εκπαίδευσης των ιερέων στην Ιερά Μονή Νοβοσπάσσκι της Μόσχας. Από το 2018 άρχισε το βασικό στάδιο της υλοποίησης των προγραμμάτων. 

8. Θεολογία

Από το 2008 με την εντολή της Αρχιερατικής Συνόδου η Συνοδική Βιβλική Θεολογική Επιτροπή ασχολήθηκε με την προετοιμασία του Κατηχητικού. Αυτό το πρόγραμμα ένωσε τους κορυφαίους θεολόγους, πατρολόγους, ειδικούς στους τομείς της λειτουργικής και του κανονικού δικαίου από πνευματικές σχολές και εκκλησιαστικά ερευνητικά κέντρα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Στην συγγραφή και επιμέλεια των τμημάτων του κατηχητικού συμμετείχαν περίπου δύο χιλιάδες ειδικοί. Τα μέλη της επιτροπής έλαβαν μέρος στη συζήτηση του σχεδίου μέσω  αποστολής απόψεων, ενώ τα πιο περίπλοκα ζητήματα συζητούνταν στην συνεδρίασης της Ολομέλειας της Επιτροπής. Το Νοέμβριο του 2017 η Αρχιερατική Σύνοδος, αφού ευχαρίστησε τη Συνοδική βιβλική θεολογική επιτροπή για το έργο στην προετοιμασία του Κατηχητικού, καθόρισε την έκδοση του υλικού που συλλέχθηκε, σε τρία αυτόνομα έγγραφα: 1) Βάσεις της ορθόδοξης πίστης, 2) Βάσεις της κανονικής διάταξης και λειτουργικής ζωής της Ορθόδοξης Εκκλησίας, 3) Βάσεις της ορθόδοξης ηθικής21. Την παρούσα στιγμή τα βιβλία είναι στην προετοιμασία για τυπογραφείο.

Η εισαγωγή της επιστημονικής κατεύθυνσης στη Ρωσία το 2015, και το 2017 η εισαγωγή του αυτόνομου επιστημονικού τομέα «Θεολογία» με δυνατότητα απονομής του βαθμού Διδάκτορα Θεολογίας που αναγνωρίζεται από το κράτος, έδωσε τη δυνατότητα να δημιουργηθεί η νομοθετική βάση για την ανάπτυξη της θεολογικής εκπαίδευσης με αρχές της συνεργασίας του κράτους και της εκκλησίας. Δημιουργήθηκαν μηχανισμοί ρύθμισης της ανώτατης θεολογικής εκπαίδευσης σε κρατικά ΑΕΙ εκ μέρους της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Για τον ολοκληρωμένο κεντρικό έλεγχο του περιεχομένου και της ποιότητας των θεολογικών σπουδών από το 2016 εφαρμόζεται η διαδικασία εκκλησιαστικής κωδικοποίησης στα θεολογικά προγράμματα, την οποία μέχρι στιγμής πέρασαν πέντε ΑΕΙ22. Το 2016 δημιουργήθηκε ένα ενιαίο Συμβούλιο για διδακτορικά στον τομέα της θεολογίας, ενώ την 1η Ιουνίου του 2017 έγινε η πρώτη υποστήριξη του διδακτορικού στον τομέα της θεολογίας. Ιδιαίτερη σημασία δίδεται στην διαμόρφωση συνεργασίας των κεντρικών και τοπικών εκκλησιαστικών θεσμών με θεολογικά τμήματα στα κοσμικά ΑΕΙ με σκοπό την αποκάλυψη του δυναμικού της πανεπιστημιακής θεολογίας.

Στην Ουκρανία η νομοθεσία επίσης προβλέπει όχι μόνο την εισαγωγή της θεολογίας στον κατάλογο των επιστημονικών κατευθύνσεων, αλλά τη δυνατότητα αναγνώρισης από το κράτος του τίτλου του Διδάκτορα θεολογίας υπό ορισμένους όρους, που αποκτήθηκε στο πνευματικό εκπαιδευτικό ίδρυμα. Σε μια σειρά από άλλες χώρες της κανονικής ευθύνης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τα κράτη πιστοποίησαν τα προπτυχιακά ή και μεταπτυχιακά προγράμματα, αλλά δεν υπάρχει δυνατότητα υποστήριξης διδακτορικού, εκτός από την Λιθουανία, όπου το πρόγραμμα ειδικότητας συντάχτηκε με βάση την καθολική πίστη.

Το 2009-2019 Η Συνοδική βιβλική θεολογική επιτροπή επεξεργαζόταν μερικά σημαντικά έγγραφα. Στο πλαίσιο του ορθόδοξου και καθολικού διαλόγου συντάχτηκε το έγγραφο «Θέση του Πατριαρχείου Μόσχας σε θέμα της κυριαρχίας στην Οικουμενική Εκκλησία»23. Συντάχτηκε η επίσημη αναφορά της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο έγγραφο της επιτροπής «Πίστη και η δομή της εκκλησίας» του Παγκόσμιου Συμβουλίου Εκκλησιών «Εκκλησία: στο δρόμο προς την κοινή αντίληψη». Κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας στην Πανορθόδοξη Σύνοδο έγινε πραγματογνωμοσύνη των προτεινόμενων εγγράφων για συζήτηση από τη Σύνοδο, ενώ αργότερα, εφόσον τον Ιούνιο του 2016 στη Κρήτη διεξήχθη η Σύνοδος των δέκα Ορθόδοξων Εκκλησιών, η Συνοδική βιβλική θεολογική επιτροπή υπέβαλε την έκθεση σχετικά με τα έγγραφα που ψηφίστηκαν στη Σύνοδο με βάση τη συζήτηση που προέκυψε.

Το ερευνητικό έργο ήταν αφιερωμένο σε θέματα συσχετισμού της πίστης και της επιστήμης, καθώς και του ρόλου και της θέσης της θεολογίας στο σύστημα των γνώσεων. Αυτά τα θέματα συζητήθηκαν σε διάφορους εκκλησιαστικούς και κοσμικούς ακαδημαϊκούς χώρους, καθώς και στην Διασυνοδική Παρουσία, και ειδικότερα στις συνεδριάσεις και εκδηλώσεις που έγιναν από την επιτροπή της Παρουσίας σε θέματα θεολογίας και θεολογικής εκπαίδευσης24. Η Γραμματεία της Συνοδικής βιβλικής θεολογικής επιτροπής από κοινού με το Πανεκκλησιαστικό Μεταπτυχιακό και Διδακτορικό Πρόγραμμα των Αγίων Ιεραποστόλων Κυρίλλου και Μεθοδίου  υλοποίησε το ερευνητικό επιστημονικό πρόγραμμα «Επεξεργασία της νέας μεθοδολογίας διαλόγου της θρησκείας και της επιστήμης στη Ρωσία», το οποίο περιελάμβανε την διεξαγωγή σεμιναρίων πραγματογνωμόνων και την προετοιμασία επιστημονικών άρθρων. Πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα τόσο επίκαιρο θέμα, όπως είναι η βιοηθική. Στο πλαίσιο της επεξεργασίας η Επιτροπή ετοίμασε το έγγραφο «Για τη βάπτιση των βρεφών, που γεννήθηκαν από την παρένθετη μητέρα»25. Στη Διασυνοδική Παρουσία την παρούσα στιγμή είναι στην επεξεργασία μια σειρά από έγγραφα, αφιερωμένα στην θεολογική αντίληψη των ζητημάτων της βιοηθικής.

9. Κοινωνική διακονία

Αρχίζοντας από το 2009 ιδιαίτερη σημασία στην εκκλησιαστική διακονία απέκτησε ο τομέας της φιλανθρωπίας και της κοινωνικής λειτουργίας. Κατά πολύ, αυτό το γεγονός ήταν συνέπεια της αναδιοργάνωσης που έγινε την αρχή του 2010 στο Συνοδικό Τμήμα της εκκλησιαστικής φιλανθρωπίας και κοινωνικής διακονίας, καθώς ήταν και το προσωπικό παράδειγμα του Προκαθήμενου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο οποίος από το πρώτο χρόνο της Πατριαρχικής του διακονίας άρχισε να επισκέπτεται του ευάλωτους, άστεγους, ασθενείς σε νοσοκομεία τις ημέρες των Χριστουγέννων και της Λαμπρής, καθώς και κατά τη διάρκεια της περιοδείας του Προκαθήμενου στις Μητροπόλεις.

Το κοινωνικό έργο του Πατριαρχείου Μόσχας πήρε νέο κίνητρο το έτος 2011, όταν η Αρχιερατική Σύνοδος επικύρωσε το έγγραφο «Περί αρχών διοργάνωσης του κοινωνικού έργου στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία». Στο έγγραφο καθορίζονται βασικές κατευθύνσεις της εκκλησιαστικής φιλανθρωπικής δράσης στο πανεκκλησιαστικό επίπεδο καθώς και στο επίπεδο των Μητροπόλεων και των Ενοριών. Από φέτος μάλιστα  στις μεγάλες ενορίες και Μητροπόλεις εμφανίζεται το αξίωμα των βοηθών για κοινωνική διακονία. Στις αρχές του 2019 στα αξιώματα βοηθών των εκκλησιαρχών εργάζονται 1   398 άτομα. Σταδιακά οι μεμονωμένες δράσεις για στήριξη ιατρικών και κοινωνικών ιδρυμάτων, για διοργάνωση εθελοντών άρχισαν να ενώνονται σε ένα ενιαίο δίκτυο. Σε όλες τις χώρες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας σε γενικές γραμμές λειτουργούν πάνω από 6   500 εκκλησιαστικά κοινωνικά προγράμματα.

Από το 2010, προς βοήθεια όσων ασχολούνται με την φιλανθρωπία στην Εκκλησία το Συνοδικό Τμήμα κάθε χρόνο εκδίδει τουλάχιστον πέντε – έξι έντυπα βοηθήματα. Αναρτώνται στην επίσημη ιστοσελίδα στην πύλη με ελεύθερη πρόσβαση και διανέμονται δωρεάν στις εκδηλώσεις του Τμήματος.

Από το 2010 έχουν ενεργή ανάπτυξη η εκπαίδευση και ανταλλαγή εμπειριών στον τομέα της κοινωνικής διακονίας, διοργανώνονται Πανεκκλησιασικά συνέδρια για κοινωνική διακονία, στα οποία έρχονται επικεφαλής των κοινωνικών τμημάτων, αδελφές και πνευματικοί των φιλανθρωπικών αδελφοτήτων από τις Μητροπόλεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Εκτός τούτου, το Συνοδικό Τμήμα σε θέματα εκκλησιαστικής φιλανθρωπίας και της κοινωνικής διακονίας βγήκε με πρωτοβουλία και υλοποίησε πλήρες διαδικτυακό πρόγραμμα εκπαίδευσης για βοηθούς ηγουμένων για κοινωνική διακονία. Ετησίως από το φροντιστήριο αυτό αποφοιτούν  200 έως 400 άτομα.

Ιδιαίτερη προσοχή η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία δίνει σε ορφανά παιδιά. Συστάθηκε η Επιτροπή για εκκλησιαστικά ορφανοτροφεία και θέματα εκκλησιαστικής εποπτείας των παιδιών από τον Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών. Έγινε καταγραφή των ορφανοτροφείων που λειτουργούν επί τους εκκλησιαστικούς οργανισμούς, ετοιμάστηκαν «Βασικές αρχές της δράσης των εκκλησιαστικών ορφανοτροφείων της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας».

Στο πανεκκλησιαστικό επίπεδο αναπτύσσονται προσπάθειες βοήθειας σε άτομα που πάσχουν από ναρκωτικά και αλκοολική εξάρτηση. Το 2012 εγκρίθηκε το έγγραφο «Περί συμμετοχής της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην αποκατάσταση των ναρκομανών», έπειτα έχει γίνει επεξεργασία της μεθοδολογίας της κοινωνικής αποκατάστασης των ναρκομανών στην εκκλησιαστική κοινότητα. Το 2014 επικυρώθηκε το «Σχέδιο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας για την καθιέρωση της απαλλαγής από τα δεσμά της κατάχρησης του αλκοόλ και την πρόληψη του αλκοολισμού». Την ίδια χρονιά η Ιερά Σύνοδος επανεκκίνησε την παράδοση των ετήσιων εορτασμών της Ημέρας Απαλλαγής από τα Δεσμά της Κατάχρησης του Αλκοόλ στις 11 Σεπτεμβρίου, όταν εορτάζεται η Αποτομή της Κεφαλής του Ιωάννη του Βαπτιστή. Την ημέρα εκείνη στους ναούς τελούνται παρακλήσεις για την απαλλαγή από τον αλκοολισμό. Σε διάφορες περιοχές διοργανώνονται εκκλησιαστικές και κοσμικές εκδηλώσεις στον τομέα της απαλλαγής από τη κατάχρηση του αλκοόλ, αφιερωμένες στην ημέρα τούτη. Λειτουργούν τουλάχιστον 300 εκκλησιαστικά προγράμματα βοήθειας σε ναρκομανείς, μεταξύ των οποίων 70 κέντρα αποκατάστασης, 18 κέντρα επανένταξης στην κοινωνία, 67 συμβουλευτικοί σταθμοί. Κάθε χρόνο εμφανίζονται έως και 10 νέα σχέδια σε αυτόν τον τομέα.

Καίρια κατεύθυνση της κοινωνικής διακονίας είναι η βοήθεια στις οικογένειες, εγκυμονούσες και γυναίκες με παιδιά που βρέθηκαν σε κρίσιμη κατάσταση. Κάθε χρόνο με συμμετοχή της Εκκλησίας κατά μέσον όρο εμφανίζονται πέντε-έξι νέα κέντρα στήριξης για γυναίκες που βρέθηκαν σε δύσκολη κατάσταση. Αν, για παράδειγμα, το 2011 στη Ρωσία υπήρχε μόνο ένα εκκλησιαστικό κέντρο για γυναίκες στην πόλη Ιβάνοβο, το 2018 στο έδαφος της Ρωσίας λειτουργούν 58 αντίστοιχα κέντρα. Συνολικά στις χώρες της κανονικής δικαιοδοσίας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας λειτουργούν σχεδόν 150 κέντρα προστασίας της μητρότητας.

Έχουν ανοίξει πάνω από 90 κέντρα για άστεγους, λειτουργούν 10 λεωφορεία φιλανθρωπίας (κινητοί σταθμοί βοήθειας στους άστεγους) και πάνω από 450 φιλανθρωπικά κέντρα σίτισης. Λειτουργούν πάνω από 160 εκκλησιαστικά ανθρωπιστικά κέντρα, τα οποία παρέχουν βοήθεια σε όσους έχουν ανάγκη με ένδυση και τρόφιμα. Εν ενεργεία είναι πάνω από 400 εκκλησιαστικά προγράμματα βοήθειας σε ΑΜΕΑ. Ιδιαίτερη προσοχή δίδεται στη δημιουργία περιβάλλοντος  εύκολης πρόσβασης στους ναούς.

Στο Πατριαρχείο Μόσχας λειτουργούν πάνω από 450 φιλανθρωπικές αδελφότητες. Απαριθμούνται τουλάχιστον 500 ομάδες εθελοντών ελεημοσύνης και πάνω από 250 φιλανθρωπικές ενώσεις εθελοντών διάφορου είδους. Οι εκκλησιαστικοί εθελοντές βοηθούν οικογένειες με παιδιά, ορφανά, ΑΜΕΑ και τις οικογένειές τους, περιποιούνται ασθενείς σε νοσοκομεία, παρέχουν βοήθεια σε άστεγους και ανθρώπους που πάσχουν από διαφορετικές μορφές εξάρτησης.

Από το 2010 ρυθμίστηκε η ανταπόκριση στα μεγάλα δυστυχήματα. Στους παθόντες από τις πυρκαγιές στη Ρωσική Ομοσπονδία το 2010 η Εκκλησία έστειλε 262 τόνους ανθρωπιστικής βοήθειας, προσέλκυσε πάνω από οκτώ χιλιάδες εθελοντές, συγκέντρωσε πάνω από 100 εκατ. ρούβλια. Το 2012 στην αποκατάσταση επιπτώσεων της πλημμύρας στη ρωσική πόλη Κρίμσκ συμμετείχαν περίπου 400 εκκλησιαστικοί εθελοντές από διάφορες περιοχές, συγκεντρώθηκαν 51 εκατ. ρούβλια. Για τους παθόντες από την πλημμύρα το 2013 στην Άπω Ανατολή και στα Νότια Ουράλια συγκεντρώθηκαν πάνω από 107 εκατ. ρούβλια. Η Εκκλησία παρέχει βοήθεια στους παθόντες από το σεισμό κα το τσουνάμι στην Ιαπωνία το Μάρτιο του 2011, την πλημμύρα στη Σερβία το Μάιο του 2014. Το 2010 η Εξαρχία της Λευκορωσίας διοργάνωσε την ανθρωπιστική βοήθεια στους παθόντες από την  πλημμύρα στην Βενεζουέλα το 2010, από τον σεισμό και το τσουνάμι στην Ιαπωνία το 2011, από την πλημμύρα στη Σερβία το 2014. Εκτός τούτου, οι Λευκορώσοι εθελοντές βοήθησαν στην αποκατάσταση επιπτώσεων της πλημμύρας στην πόλη Κρίμσκ της περιφέρειας του Κρασνοντάρ το 2012. Η κοινωνική βοήθεια κατά τη διάρκεια των συμβάντων ανωτέρας βίας διοργανώνεται και σε άλλα τμήματα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Το 2014 με τη βοήθεια της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας από την περιοχή της ένοπλης σύγκρουσης στα νοτιοανατολικά της Ουκρανίας απομακρύνθηκαν πάνω από δύο χιλιάδες άτομα. Πάνω από 25 χιλ. αναγκαστικοί μετανάστες απέκτησαν προσωρινή κατοικία. Το 2014-2015 παρασχέθηκε βοήθεια σε 17 χιλ. οικογένειες των αναγκαστικών μεταναστών. Το 2014-2017 στην περιοχή της ένοπλης σύγκρουσης στο έδαφος των περιφερειών του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ μεταφέρθηκαν πάνω από 1100 τόνοι ανθρωπιστικής βοήθειας. Στα χρόνια της σύγκρουσης παρασχέθηκε διαφορετική βοήθεια σε συνολικό ποσό άνω των 68 εκατ. γκρίβνα. Επίσης η εκκλησιαστική ανθρωπιστική βοήθεια παρασχέθηκε σε χιλιάδες πρόσφυγες που έφτασαν στη Ρωσία και στην Λευκορωσία από τις νοτιοανατολικές περιοχές της Ουκρανίας. Οι Μητροπόλεις της Ρωσίας συγκέντρωσαν για αυτό το σκοπό πάνω από 132 εκατομμύρια ρούβλια, υπήρξε τακτική προμήθεια ανθρωπιστικής βοήθειας στους κατοίκους των περιφερειών του Ντονέτσκ και του Λουγκάνσκ. Μεμονωμένες ενορίες του Μινσκ σε μηνιαία βάση προμήθευαν φάρμακα και τρόφιμα σε 10 οικισμούς και σε μια σειρά από ιατρικά ιδρύματα του Ντονέτσκ . Η Εξαρχία της Λευκορωσίας απομάκρυνε από τις περιοχές ένοπλης σύγκρουσης στη Δημοκρατία της Λευκορωσίας με σκοπό της θεραπεία, προσθετική, αποκατάσταση ή και ευεξία περίπου 90 παιδιά, τραυματισμένα, ΑΜΕΑ ή όσα έχουν χάσει έναν ή και τους δύο γονείς τους. 

10. Εκδοτικό έργο 

Το 2009 ξεκίνησε μια νέα εποχή στην ιστορία του Εκδοτικού Συμβουλίου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Κατά πολύ διευρύνθηκε η σφαίρα της ευθύνης του Συμβουλίου, ξεκίνησαν καινούριες κατευθύνσεις της ευθύνης του Συμβουλίου, άρχισαν καινούργια προγράμματα και καινούργιες κατευθύνσεις δραστηριότητας, η εργασία με εκκλησιαστικούς εκδοτικούς οίκους ανέβηκε σε ένα νέο επίπεδο. Η υπόθεση της έκδοσης της λογοτεχνίας που πραγματοποιούσε πριν το Εκδοτικό Συμβούλιο, μετέβη στον Εκδοτικό Οίκο του Πατριαρχείου Μόσχας που αποσπάστηκε από τη δομή του Συμβουλίου ως ένας ανεξάρτητος φορέας. 

Την παρούσα στιγμή το Εκδοτικό Συμβούλιο επιλύει μια σειρά από υποθέσεις που σχετίζονται με την  κωδικοποίηση της λογοτεχνίας, μεταξύ των οποίων είναι η παροχή στα εκδόσεις ενός κωδικό έγκρισης, που παρέχει τη δυνατότητα της διάδοσης των βιβλίων μέσων των ναών, μοναστηριών και εκκλησιαστικά καταστήματα. Είναι η επικαιροποίηση του συστήματος κωδικοποίησης και η ταυτοποίησή του σε όλο το κανονικό έδαφος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο έλεγχος για τήρηση κανόνων της διανομής βιβλίων σε ναούς και μοναστήρια. Το Συμβούλιο ευθύνεται για την προώθηση εκδοτικής δράσης συγγραφέων και εκδοτών, διάδοση των αγώνων των οσιομαρτύρων και εξομολόγων, για τη διαμόρφωση αποθεμάτων στις βιβλιοθήκες, για την κωδικοποίηση των κειμένων των Ακάθιστων, για την επεξεργασία των εκπαιδευτικών και βοηθητικών εντύπων προς έκδοση βιβλίων, για την έκδοση ειδικών διαφωτιστικών βιβλίων για οικονομικούς μετανάστες, καθώς και της λογοτεχνίας στις γλώσσες άλλων λαών. 

Όλες οι εκδόσεις που προορίζονται για διάδοση σε ναούς και μοναστήρια, υπάγονται στην υποχρεωτική επιμέλεια από το Εκδοτικό Συμβούλιο με την μετέπειτα παροχή του εκκλησιαστικού κωδικού26, κάτι που προβλέπει την πραγματογνωμοσύνη των εκδόσεων που προορίζονται για διανομή με το εκκλησιαστικό δίκτυο βιβλιοπωλείων. Για την συζήτηση των εκδόσεων που υπάγονται στην κρίση, καθώς και των ίδιων των κρίσεων, επί του Εκδοτικού Συμβουλίου από το 2010 λειτουργεί ένα σωματείο για επιστημονική και θεολογική κρίση και πραγματογνωμοσύνη, που αποτελείται από καθηγητές και διδάσκοντες σε πνευματικά εκπαιδευτικά ιδρύματα, καθηγητές κοσμικών ΑΕΙ, έμπειρων εκκλησιαστικών αρθρογράφων. Σχετικά σωματεία λειτουργούν σε Εκδοτικά Συμβούλια της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, στην Εξαρχία της Λευκορωσίας και στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Μολδαβίας. 

Από τη στιγμή που συστάθηκε το σωματείο για επιστημονική και θεολογική κρίση και πραγματογνωμοσύνη έγιναν πάνω από 200 συνεδριάσεις, στις οποίες εξετάστηκαν πάνω από 19000 κρίσεις και παρασχέθηκε κωδικός σε τουλάχιστον 17000 εκδόσεις.

Το 2010 στο Εκδοτικό Συμβούλιο άρχισε η εργασία γα τη μελέτη και τη διάδοση της λογοτεχνικής κληρονομιάς του Αγίου Θεοφάνη το Έγκλειστου. Ετοιμάστηκαν κείμενα των 35 τόμων πλήρους έκδοσης συγγραμμάτων του Αγίου Θεοφάνη του Έγκλειστου. Στα σχέδια είναι η έκδοση του «Χρονικού του βίου και των έργων του Αγίου Θεοφάνη του Έγκλειστου» σε έξι τόμους, ο πρώτος τόμος εκδόθηκε το 2016. 

Αρχίζοντας από το 2010 στις Μητροπόλεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας διεξάγεται ο πανεκκλησιαστικός εορτασμός της Ημέρας του Ορθόδοξου Βιβλίου, αφιερωμένος στην ημερομηνία έκδοσης του πρώτου στη Ρωσία έντυπου βιβλίου που πραγματοποίησε ο διάκονος Ιβάν Φιόντοροφ. Ο εορτασμός καθορίστηκε για να προσελκύσουν την προσοχή της κοινωνίας σε θέματα ηθικής στη λογοτεχνία, στην ανάγνωση της ορθόδοξης λογοτεχνίας στο περιβάλλον των νέων. Διεξάγονται νεανικοί εκπαιδευτικοί και διαδραστικοί αγώνες και δράσεις για διανομή εκδόσεων σε κοινωνικά ιδρύματα και πολύτεκνες οικογένειες, στη σκηνή ανεβαίνουν λογοτεχνικά και μουσικά έργα. Στα κοινωνικά δίκτυα διανέμεται υλικό, αφιερωμένο στην ιστορία του βιβλίου και στην πρακτική της ανάγνωσης. Στις Μητροπόλεις αποστέλλονται ειδικές διαφωτιστικές εκδόσεις για την διάδοση. Από το 2010 έγιναν φιλανθρωπικές δράσεις και διανεμήθηκαν πάνω από 800 000 αντίτυπα βιβλίων των θεολόγων και αρθρογράφων για τον χριστιανισμό και ορθόδοξη πίστη των σύγχρονων ανθρώπων. 

Από το 2011 το Εκδοτικό Συμβούλιο ετησίως διεξάγει την απονομή Πατριαρχικού Βραβείου στον λογοτεχνικό τομέα των Αγίων Ιεραποστόλων Κυρίλλου και Μεθοδίου. Το 2018 έγινε η όγδοη κατά σειρά απονομή βραβείων. Η γεωγραφία του διαγωνισμού περιλαμβάνει όχι μόνο τις χώρες στο κανονικό έδαφος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αλλά και τις χώρες του εξωτερικού. Οι αιτήσεις για συμμετοχή στο διαγωνισμό υποβάλλονταν και από άλλες Κατά Τόπους Εκκλησίες. Συνολικά καθ’ όλο αυτό το διάστημα υποψήφιοι έγιναν 345 συγγραφείς, στα λεγόμενα short-lists εντάχτηκαν 40 άτομα, ενώ βραβεύτηκαν 21 συγγραφείς. 

Από το 2014 με σκοπό την ανάπτυξη του ενδιαφέροντος για την λογοτεχνική δράση ανάμεσα στα παιδιά και εφήβους διεξάγεται ο Διεθνής Παιδικός Νεανικός Διαγωνισμός Λογοτεχνίας του Ιβάν Σμελέφ «Καλοκαίρι του Κυρίου» σε τρεις ηλικιακές ομάδες της τελευταίας τάξης του Δημοτικού, του Γυμνασίου και του Λυκείου. Θεματικές ενότητες του διαγωνισμού περιλαμβάνουν την αρχαία ρωσική, την κλασσική και τη σύγχρονη λογοτεχνία, επιτρέποντας στους συμμετέχοντες του διαγωνισμού να επιλέξουν από μόνοι τους το είδος και το θέμα της εργασίας τους. Από το 2018 εισάχθηκαν πρόσθετα βραβεία του διαγωνισμού «Για καλλιτεχνική πρωτοτυπία», «Για το καλύτερο έργο για τους νεομάρτυρες και εξομολογητές της Ρωσικής Εκκλησίας», «Για την τήρηση των παραδόσεων των ρωσικών γραμμάτων». Κατά τη διάρκεια των τεσσάρων ετών στο διαγωνισμό υπέβαλαν πάνω από 4 300 λογοτεχνικά έργα από τη Λευκορωσία, την Ιταλία, το Καζαχστάν, την Κύπρο, τη Μολδαβία, τη Ρωσία, το Ουζμπεκιστάν, την Ουκρανία. 

Ένας από τους βασικούς εκκλησιαστικούς εκδοτικούς οίκους είναι εκείνος του Πατριαρχείου Μόσχας που υπάγεται απευθείας στον Πατριάρχη. Κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων από αυτόν τον εκδοτικό οίκο βγήκαν εκατοντάδες τίτλοι, μεταξύ των οποίων είναι λειτουργικά βιβλία, εκδόσεις, αφιερωμένες στη διάδοση των αγώνων των νεομαρτύρων και εξομολόγων της Ρωσικής Εκκλησίας, έργα του Αγίου Ιννοκέντιου της Μόσχας, του Αγίου Φιλαρέτου της Μόσχας. 

11. Πληροφοριακό έργο

Η προηγούμενη δεκαετία ήταν εποχή σημαντικών αλλαγών στο πληροφοριακό έργο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Τον Μάρτιο του 2009 συστάθηκε το Συνοδικό Τμήμα Πληροφοριών, βασικές υποθέσεις του οποίους είναι η διαμόρφωση μιας ενιαίας πληροφοριακής πολιτικής της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, ο συντονισμός της εργασίας των συνοδικών ιδρυμάτων και πληροφοριακών παραρτημάτων στις Μητροπόλεις, καθώς και η συνεργασία με ορθόδοξα και κοσμικά ΜΜΕ.

Μέχρι το 2009 η εκκλησιαστική πληροφοριακή δράση συχνά αντιμετωπιζόταν ως κάτι πρόχειρο, κάτι που δεν χρήζει πρωταρχικής προσοχής. Με την ίδρυση του ειδικού φορέα στο πανεκκλησιαστικό επίπεδο άλλαξε η αντιμετώπιση του πληροφοριακού περιβάλλοντος και στο επίπεδο των Μητροπόλεων. Μετά το πέρας των δέκα χρόνων μπορούμε να πούμε ότι το πληροφοριακό έργο είναι μία από τις σημαντικές μορφές της αποστολικής και διαφωτιστικής δράσης στην σύγχρονη κοινωνία.

Την παρούσα στιγμή οι Μητροπόλεις του Πατριαρχείου Μόσχας εκπροσωπούνται στο διαδίκτυο στις ιστοσελίδες και publics στα κοινωνικά δίκτυα. Στην αρχή του 2019 στο διαδίκτυο δημιουργήθηκαν οι επίσημες ιστοσελίδες όλων των Μητροπόλεων του Πατριαρχείου Μόσχας27, 206 ιστοσελίδες των Μητροπόλεων στο κοινωνικό δίκτυο «VKontakte», 140 σελίδες των Μητροπόλεων στο κοινωνικό δίκτυο «Facebook». Άλλες Μητροπόλεις έχουν ιστοσελίδες και στις δύο ή τουλάχιστον σε ένα κοινωνικό δίκτυο. Ενεργά αρχίζει να αναπτύσσεται η παρουσία των Μητροπόλεων και των Ενοριών, καθώς και των ιερέων στο κοινωνικό δίκτυο «Instagram» και στα Messenger.

Σχεδόν σε όλες τις Μητροπόλεις την ευθύνη για την δημιουργία σχέσεων με τους εκπροσώπους των ΜΜΕ φέρουν ή αρμόδια πληροφοριακά τμήματα, ή γραφεία Τύπου.

Με σκοπό την αύξηση του επαγγελματικού επιπέδου όσων δραστηριοποιούνται στον τομέα πληροφοριών της Εκκλησίας, κατά τη διάρκεια των τελευταίων οκτώ χρόνων διεξάγονται ειδικά πολυήμερα μαθήματα και μεμονωμένα master-class κατά τη διάρκεια των πανεκκλησιαστικών συνεδρίων.

Άρχισε να αναπτύσσεται το Διεθνές Φεστιβάλ των ορθόδοξων ΜΜΕ «Πίστη και λόγος», που έγινε πέντε φορές μέσα σε δέκα χρόνια. Στο Φεστιβάλ συμμετέχουν πάνω από 550 σύνεδροι από σχεδόν 200 Μητροπόλεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Επειδή τα κοινωνικά ΜΜΕ γίνονται ένα αναπόσπαστο μέρος της ζωής, η αποστολή στα κοινωνικά δίκτυα έγινε αντικείμενο ειδικής επίβλεψης της Αρχιερατικής Συνόδου. Μορφές της διεξαγωγής της συζητήθηκαν ουκ ολίγες φορές το 2013, 2016 και το 201728. Κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων οι bloggers πολλές φορές συμμετείχαν στις πατριαρχικές επισκέψεις στις Μητροπόλεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Επίσης για αυτούς διοργανώνονταν αυτόνομα ταξίδια των bloggers με συμμετοχή του Συνοδικού Τμήματος και Τμημάτων Πληροφοριών των Μητροπόλεων.

Από το τέλος του 2009 άλλαξε το σύστημα λήψης της έγκρισης για την έκδοση των εκκλησιαστικών ΜΜΕ, με την κωδικοποίηση ασχολείται το Συνοδικό Τμήμα. Σύμφωνα με τον κατάλογο των έντυπων ΜΜΕ που πήραν τον κωδικό «Εγκρίθηκε από το Συνοδικό Τμήμα Πληροφοριών της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», από το 2009 μέχρι και σήμερα τον κωδικό πήραν 286 εκδόσεις. Τα ΜΜΕ που έχουν τον κωδικό του τμήματος, έχουν δικαίωμα να διανέμονται στο έδαφος των ενοριών, μοναστηριών και μετοχιών. Το Δεκέμβριο του 2018 η Ιερά Σύνοδος ενέκρινε τη νέα εκδοχή της εγκυκλίου.

Αποτέλεσμα της περασμένης δεκαετίας έγινε η σημαντική αύξηση των υλικών για  τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, καθώς και της ποιότητας των υλικών που αφορούν στην εκκλησιαστική θεματολογία, στις σελίδες έντυπων ΜΜΕ, στην τηλεόραση, στο ραδιόφωνο και στο διαδίκτυο. Μέσα σε δέκα χρόνια το πληροφοριακό περιβάλλον γύρω από το Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών αυξήθηκε πέντε φορές, ενώ το πληροφοριακό περιβάλλον της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αυξήθηκε πάνω από επτά φορές.

33 3grfima

Σημαντική επίτευξη στον πληροφοριακό τομέα έγινε η ανάπτυξη τον τελευταίο καιρό του τηλεοπτικού σταθμού «Spas». Μέσα στους τελευταίους 10 μήνες η αύξηση του τηλεοπτικού κοινού αποτέλεσε 52%, η αύξηση των συνδρομητών στα κοινωνικά δίκτυα  είναι 336%. Επίσης πολύ σημαντική είναι η αύξηση του χρόνου παρακολούθησης του σταθμού ανάμεσα στους θεατές τους.

12. Εκκλησιαστική και κρατική ατζέντα

Όπως τονίστηκε στην εισήγηση του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου στην Αρχιερατική Σύνοδο το 2017, «η δράση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας έχει έντονο υπερεθνικό χαρακτήρα»30. Ειδικότερα, αυτό το φαινόμενο εκφράζεται στο ότι «πραγματοποιεί τη διακονία της όχι μόνο σε ένα κράτος και καλύπτει όχι μόνο ένα λαό ή και έθνος, αλλά συμπεριλαμβάνει στην σφαίρα της κανονικής εποπτείας της πάνω από 15 διάφορες χώρες»[2]. Ανεξάρτητα από την υπηκοότητα τους σε κάθε κράτος οι αρχιποιμένες, οι κληρικοί και οι λαϊκοί κάνουν παρακλήσεις για την ειρήνη και την ευημερία εκείνης της χώρας όπου ζουν και εργάζονται για το καλό της.

Την τελευταία δεκαετία στον τομέα της συνεργασίας με τα όργανα της κρατικής εξουσίας υπογράφτηκε μια πληθώρα από συμφωνίες για την συνεργασία μεταξύ της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και των εκτελεστικών οργάνων της κρατικής εξουσίας τόσο στο επίπεδο των κρατών, όσο και στο επίπεδο μεμονωμένων περιοχών. Γίνεται διάλογος για ζητήματα σχέσεων μεταξύ των εθνών και των θρησκειών, αντιμετώπισης του εξτρεμισμού, σε υποθέσεις της ηθικής στα ΜΜΕ, της προστασίας της οικογένειας και του ατόμου στο πλαίσιο των προβλημάτων του δικαίου των ανηλίκων, καθώς και του ηλεκτρονικού ελέγχου. Μεγάλη σημασία δίδεται σε ζητήματα φιλανθρωπίας και δράσης εθελοντών. Σε μια σειρά από χώρες οι εκπρόσωποι της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας συμμετέχουν στις εργασίες των συμβουλευτικών θεσμών επί των οργάνων της κρατικής εκτελεστικής εξουσίας.

Στην Ρωσία σε υψηλό επίπεδο διοργανώθηκε η κάλυψη των στρατιωτικών και υπαλλήλων των οργάνων ασφαλείας και του στρατού. Σε αυτόν τον τομέα έχουν διακονία 600 ιερείς, μεταξύ των οποίων είναι 181 μόνιμοι ιερείς. Η ένταξη του θεσμού μόνιμων στρατιωτικών ιερέων έγινε δυνατή, όπως τονίστηκε πιο πάνω, με την πρωτοβουλία του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου, την οποία στήριξαν οι επικεφαλής παραδοσιακών θρησκειών της Ρωσίας. Σε συμβατική βάση γίνεται η κάλυψη των στρατιωτικών από 120 ιερείς στη Λευκορωσία, 25 — στη Μολδαβία. Η ποιμενική εποπτεία της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας για τους ορθόδοξους στρατιωτικούς τώρα υφίσταται μεγάλες δυσκολίες λόγω των εμποδίων που δημιουργούνται από τις κρατικές αρχές.

Η συνεργασία του κράτους και της εκκλησίας επίσης επιτρέπει να εξασφαλιστεί η ποιμενική εποπτεία των κρατούμενων. Παραδείγματος χάριν, στη Ρωσία τους κρατούμενους προσέχουν πάνω από 1000 ιερείς σε σωφρονιστικά ιδρύματα, όπου λειτουργούν 1050 ναοί, ξωκλήσια και άλλοι χώροι για προσευχή. Από το 2014 σε όλες τις περιοχές της Ρωσίας δημιουργήθηκαν αξιώματα βοηθών των προϊσταμένων των περιφερειακών διευθύνσεων της Ομοσπονδιακής Υπηρεσίας έκτισης ποινών για την διοργάνωση της εργασίας με τους θρήσκους κρατούμενους, δηλαδή στην ουσία πρόκειται για τους ιερείς που λειτουργούν στις φυλακές σε μόνιμη βάση. Στην Ουκρανία το ποιμενικό έργο το καλύπτουν 148 ιερείς, λειτουργούν 101 ναοί και ξωκλήσια σε σωφρονιστικά ιδρύματα. Στη Δημοκρατία της Λευκορωσίας την ποιμενική διακονία στις φυλακές έχουν 75 ιερείς, σε σωφρονιστικά ιδρύματα λειτουργούν 58 ναοί ή και άλλοι χώροι για προσευχές και παρακλήσεις. Την κάλυψη των σωφρονιστικών ιδρυμάτων στο έδαφος της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Μολδαβίας πραγματοποιούν 28 ιερείς.

Η πιο σοβαρή πρόκληση στον τομέα των εκκλησιαστικών και κρατικών σχέσεων έγινε η κατάσταση στην Ουκρανία. Η όξυνση της πολιτικής κατάστασης από το 2014, ή ένταση της πίεσης στην κανονική Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία εκ μέρους των αρχών, το ουκρανικό σχίσμα και οι ριζοσπαστικές πολιτικές δυνάμεις, καθώς και παράνομη εισβολή του Φαναριού στο έδαφος της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που ολοκληρώθηκε με την παροχή της λεγόμενης «αυτοκεφαλίας» στον ψευδοεκκλησιαστικό θεσμό που αποτελείται από σχισματικούς, όλα αυτά οδήγησαν σε πολλαπλά περιστατικά διάκρισης της κανονικής Εκκλησίας, παραβάσεις των δικαιωμάτων των πιστών της, τις καταλήψεις των ναών της, στην ανάφλεξη του μίσους μεταξύ των θρησκειών. Στο τέλος του 2018 οι ουκρανικές αρχές επικύρωσαν έναν νόμο με διάκριση που προβλέπει την καθαναγκαστική αλλαγή της ονομασίας της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας  που έχει με βάση το Καταστατικό της, με σκοπό την βίαιη κατάσχεση των ναών και των μοναστηριών της με πρόσχημα της μετεγγραφής των Καταστατικών τους.

Έπειτα τον Ιανουάριο του 2019 επικυρώθηκε άλλος ένας νόμος που αποσκοπεί την νομιμοποίηση των ναών της κανονικής Εκκλησίας που τελούν υπό κατάληψη, προς όφελος ενός νεοδημιουργηθέντος σχισματικού θεσμού. Παρόλα αυτά η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία δείχνει παράδειγμα της εσωτερικής ενότητας και σε συνθήκες της αστικής σύγκρουσης παραμένει σχεδόν μοναδική κοινωνική δύναμη, η οποία έχει την ειρηνευτική διακονία στον λαό της Ουκρανίας χωρίς να ταυτοποιεί τον εαυτό της με κάποια πλευρά της σύγκρουσης. Μία από τις προφανείς αποδείξεις αυτού του φαινομένου έγινε η άνευ προηγουμένου Λιτανεία τον Ιούλιο του 2016, στην οποία συμμετείχαν εκατοντάδες χιλιάδες πιστοί σε όλη την Ουκρανία.

Κατά τη διάρκεια μερικών χρόνων τις ημέρες των εορτασμών του Εκχριστιανισμού των Ρως οι πιστοί ορθόδοξοι έρχονται στο Κίεβο. Στις Λιτανείες στο Κίεβο, μητέρα των πόλεων της Ρωσίας στις 27 Ιουλίου συμμετέχουν πάνω από 250 χιλιάδες προσκυνητές. Το 2017 ξεκίνησε το φιλανθρωπικό πρόγραμμα «Σταγόνα της ειρήνης», συγκεντρώθηκαν πάνω από δύο εκατομμύρια γρίβνα για ην κατασκευή των ναών στους οικισμούς, στους οποίους οι ναοί της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας υπέστησαν κατάληψη από τους σχισματικούς θρησκευτικούς θεσμούς. Μέχρι το τέλος του 2018 κατασκευάστηκαν τέσσερις καινούργιοι ναοί. Ενώ συνεχίζεται η αστική σύγκρουση στην Ουκρανία, ιδιαίτερη σημασία έχουν οι προσπάθειες της Εκκλησίας για την απελευθέρωση των αιχμαλώτων, την παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στους κατοίκους του Ντονμπάς, που έγιναν θύματα της πολεμικής σύρραξης, για την ποιμενική αρωγή για τους πρόσφυγες από την περιοχή της σύγκρουσης.

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ. Κύριλλος συμμετείχε ο ίδιος στις διαπραγματεύσεις για την ανταλλαγή αιχμαλώτων κατά τη διάρκεια των πολεμικών συγκρούσεων. Μόνο το 2017 χάρη στην προσωπική συμμετοχή του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου και του Μητροπολίτη Κιέβου και Πάσης Ουκρανίας Ονουφρίου απελευθερώθηκαν πάνω από 300 αιχμάλωτοι από τις δύο πλευρές της σύγκρουσης.

Κατόπιν ευλογίας του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ.Κυρίλλου σε όλους τους ναούς της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας γίνεται μια ειδική παράκληση για την ειρήνη και τον τερματισμό της αδελφοκτονίας στην Ουκρανία. 

13. Εκκλησία και κοινωνία

Με σκοπό την δημιουργία συστηματικού διαλόγου της Εκκλησίας με τκ κράτος και την κοινωνία συστάθηκε το Συνοδικό Τμήμα σε θέματα σχέσεων της Εκκλησίας και της κοινωνίας (από τις 24 Δεκεμβρίου του 2015 είναι το Συνοδικό Τμήμα σε θέματα σχέσεων της Εκκλησίας με την κοινωνία και τα ΜΜΕ). Ο θεσμός καλείται να εξασφαλίζει τη συνεργασία με όργανα της κρατικής εξουσίας, πολιτικά κόμματα, επαγγελματικές και καλλιτεχνικές ενώσεις, θρησκευτικούς θεσμούς, άλλους θεσμούς της αστικής κοινωνίας στο κανονικό έδαφος του Πατριαρχείου Μόσχας.

Πραγματοποιείται η ομαλοποίηση του διαλόγου σε θέματα σχέσεων μεταξύ των εθνών και των θρησκειών στο έδαφος της κανονικής ευθύνης του Πατριαρχείου Μόσχας, αντιμετώπισης του εξτρεμισμού, σε θέματα ηθικής στα ΜΜΕ, της προστασίας της οικογένειας και του ατόμου στο πλαίσιο των προβλημάτων του δικαίου ανηλίκων, καθώς και του ηλεκτρονικού ελέγχου.

Ένα από τα πιο μεγάλα εκκλησιαστικά, κρατικά και κοινωνικά συνέδρια είναι η Παγκόσμια Ρωσική Λαϊκή Σύνοδος, συνεδριάσεις της Ολομέλειας του οποίου γίνονται ετησίως υπό την προεδρεία του Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών. Στις συνεδριάσεις συμμετέχουν ορθόδοξοι κοινωνικοί οργανισμοί, κρατικοί παράγοντες των χωρών της κανονικής ευθύνης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, αποστολές από τις Μητροπόλεις.

Το 2010 συστάθηκε το Συμβούλιο των ορθόδοξων κοινωνικών οργανισμών, στη σύνθεση των οποίων εντάχτηκαν οι εκπρόσωποι των πιο σημαντικών ορθόδοξων κοινωνικών οργανισμών. Την παρούσα στιγμή στο Συμβούλιο εντάσσονται 60 οργανισμοί, που έχουν ευρεία κοινωνική δράση στις χώρες της κανονικής παρουσίας του Πατριαρχείου Μόσχας. Τα τελευταία χρόνια ειδικό ρόλο στην κοινωνική αποστολή της Εκκλησίας διαδραματίζουν ενώσεις ορθόδοξων εθελοντών που δημιουργούνται στις Μητροπόλεις.

Οι πιο μεγάλες ενώσεις των εθελοντών βρίσκονται σε μόνιμη επαφή με το Συμβούλιο των ορθόδοξων κοινωνικών οργανισμών. Με έναν ιδιαίτερο τρόπο η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία φροντίζει τους κοζάκους. Με σκοπό την πνευματική κάλυψη και εκκλησιασμό των σύγχρονων κοζάκων, καθώς και τον συντονισμό της δράσης των στρατιωτικών ιερέων των κοζάκων, τη συνεργασία με τους οργανισμούς των κοζάκων (μεταξύ άλλων και με εκείνους του εξωτερικού) το 2010 συστάθηκε η Συνοδική Επιτροπή για συνεργασία με τους κοζάκους. Στο έδαφος της Ρωσίας με την κάλυψη των κοζάκων ασχολούνται πάνω από χίλιοι ιερείς, στο έδαφος της Ουκρανίας 60 ιερείς, στη Λευκορωσία19, στο Καζαχστάν 23 και στο Κιργιστάν 13. 

Το Πατριαρχικό Συμβούλιο για θέματα πολιτισμού που συστάθηκε το 2010, ενώνει τους παράγοντες του πολιτισμού και της επιστήμης. Το Συμβούλιο ασχολείται με ζητήματα διαλόγου και συνεργασίας με κρατικά ιδρύματα πολιτισμού, καλλιτεχνικές ενώσεις, κοινωνικές ενώσεις των πολιτών που εργάζονται στον τομέα του πολιτισμού του κανονικού περιβάλλοντος του Πατριαρχείου Μόσχας.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων γίνεται διάλογος με την μουσειακή κοινότητα, μεταξύ άλλων με σκοπό την επίλυση διενέξεων που προκύπτουν στα ζητήματα της κοινής χρήσης των μνημείων της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και της τέχνης. Δημιουργήθηκε, αλλά μόνο στα σύνορα της Ρωσίας, το Μητρώο μνημείων αρχιτεκτονικής που βρίσκονται στην κατοχή ή στη χρήση της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Με σκοπό την δέουσα εποπτεία, διατήρηση και αποκατάσταση των κινητών και ακίνητων μνημείων πολιτισμού που παραδόθηκαν στην Εκκλησία, δημιουργήθηκε το αξίωμα του μητροπολιτικού φύλακα αρχαιοτήτων. Το Συμβούλιο πραγματογνωμόνων σε θέματα της εκκλησιαστικής τέχνης, της αρχιτεκτονικής και της συντήρησης επεξεργάζεται μεθοδολογικές οδηγίες για χρήση και συντήρηση των ναών που κηρύχτηκαν διατηρητέοι.

Γίνεται έργο για την επιστροφή στην Εκκλησία των ναών και των μονών που της έχουν κατασχεθεί. Ιδιαίτερα ενεργά αυτό το έργο διεξάγεται στη Ρωσία χάρη στο ως άνω νόμο για την παράδοση της περιουσίας θρησκευτικού προορισμού, που βρίσκεται στην κρατική ή τη δημοτική ιδιοκτησία, στους εκκλησιαστικούς οργανισμούς.

Ανάμεσα στις σημαντικές πολιτισμικές πρωτοβουλίες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι η δημιουργία ενός νέου σχήματος της ιστορικής έκθεσης-συνεδρίου «Ορθόδοξη Ρως». Αρχίζοντας από το 2013 αυτός ο θεσμός διοργανώνεται στο εκθεσιακό κέντρο της Μόσχας «Manezh» υπό τον τίτλο «Η ιστορία μου». Μέσα σε πέντε χρόνια έχει γίνει μια μοναδική συλλογή, αφιερωμένη στην ιστορία της Ρωσίας. Ετησίως την έκθεση επισκέπτονταν πάνω από 200 χιλιάδες άνθρωποι. Τα Ιστορικά Πάρκα, που είναι βασισμένα σε αυτή την έκθεση και βρίσκονται στη Μόσχα και σε άλλες περιοχές της Ρωσίας, γίνονται τόπος διοργάνωσης διαλόγου μεταξύ της Εκκλησίας, πολιτισμικής και επιστημονικής κοινωνίας, καθώς και όλων των άλλων που ενδιαφέρονται για την ιστορία την Ορθοδοξία.

Με σκοπό την διατήρηση της ρωσικής γλώσσας και της λογοτεχνίας το 2016 συστάθηκε η Εταιρεία ρωσικών γραμμάτων, πρόεδρος της οποίας έγινε ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ. Κύριλλος. Η Εταιρεία καλείται να γίνει χώρος επαγγελματικού διαλόγου των δασκάλων ρωσικής γλώσσας με σκοπό την προσέλκυση προσοχής στο πρόβλημα της εκμάθησης και της διδασκαλίας της ρωσικής γλώσσας και της λογοτεχνίας σε συνθήκες πραγματικής πολυγλωσσίας και πολυπολιτισμικότητας.

Κατά τη διάρκεια των δέκα χρόνων διοργανώθηκε μια σειρά από διεθνή προγράμματα που γνωρίζουν τους ανθρώπους με το ρωσικό ορθόδοξο πολιτισμό. Έτσι, το 2012 έγιναν διεθνή φεστιβάλ κλασσικής μουσικής στην Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας. Το 2014 στην Κολομβία στο Γ’ Διεθνές Φεστιβάλ στην πόλη Μπογκότα έγινε μια συναυλία της ρωσικής πνευματικής μουσικής, αφιερωμένη στα 700 χρόνια του Αγίου Σεργίου του Ράδονεζ. Την ίδια χρονιά υπογράφτηκε μια συμφωνία για τη δημιουργία του κέντρου για την μελέτη του ορθόδοξου πολιτισμού επί του Πανεπιστημίου Ξένων Γλωσσών της Σαγκάης, αποτέλεσμα της οποίας ήταν η έκδοση του βιβλίου του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου «Λόγος του Ποιμένος» στην κινέζικη γλώσσα. Το 2018 στο Ρωσικό Πνευματικό Πολιτιστικό Ορθόδοξο Κέντρο στο Παρίσι και στο Ανάκτορο της Ρώμης έγινε η διαδραστική έκθεση «Νεομάρτυρες και εξομολογητές της Ρωσικής Εκκλησίας».

Ουκ ολίγης σημασία τα τελευταία χρόνια έγιναν οι εποικοδομητικές σχέσεις του κλήρου και των λαϊκών με τους επαγγελματίες και ειδικούς στον τομέα του αθλητισμού. Με σκοπό τον συντονισμό προσπαθειών για την πνευματική προστασία των αθλητών συστάθηκε η Πατριαρχική Επιτροπή σε θέματα φυσικής άσκησης και αθλητισμού31. Σε πολλές Μητροπόλεις γίνονται αθλητικοί αγώνες, εκπρόσωποι της εκκλησίας συμμετέχουν στις αθλητικές εκδηλώσεις, σε τακτική βάση προστατεύουν τις ομάδες και τους αθλητές. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία αποστέλλει  ιερέα για τη στήριξη των εθνικών ομάδων κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων. 

14. Εξωτερικές εκκλησιαστικές σχέσεις — Σχέσεις μεταξύ των θρησκειών

Η περίοδος της Πρωθιεραρχίας του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου σημαδεύτηκε με την διεξαγωγή πολλών σημαντικών εκδηλώσεων πανορθόδοξου χαρακτήρα στα όρια της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Στις 21 Νοεμβρίου του 2011 στο Ανάκτορο του Πατριάρχη στο Κρεμλίνο της Μόσχας έγινε η σύσκεψη, αφιερωμένη στα 65 χρόνια του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου, στην οποία συμμετείχαν Προκαθήμενοι και εκπρόσωποι των Ορθόδοξων Εκκλησιών της Αντιοχείας, της Γεωργίας, της Βουλγαρίας, της Πολωνίας και της Ορθόδοξης Εκκλησίας των χωρών της Τσεχίας και της Σλοβακίας. Μετά το πέρας της σύσκεψης έβγαλαν κοινό ανακοινωθέν, στο οποίο οι Εκκλησίες εξέφρασαν την κοινή θέση, μεταξύ άλλων, σε θέματα προετοιμασίας της Πανορθόδοξης Συνόδου, όπου τόνισαν την σημασία της εφαρμογής της αρχής της συναίνεσης κατά τη λήψη των αποφάσεων τόσο στο προκαταρκτικό επίπεδο, όσο και στην ίδια τη Σύνοδο.

Στις 22-30 Ιουλίου του 2013 στη Μόσχα, στο Κίεβο και στο Μινσκ έγιναν εκδηλώσεις για την επέτειο των 1025 χρόνων του Εκχριστιανισμού των Ρως με συμμετοχή των Προκαθήμενων όλων των Ορθόδοξων Εκκλησιών, όπου έγινε φανερή πιστοποίηση της πνευματικής ενότητας των λαών της Αγίας Ρως μεταξύ τους και με όλο τον ορθόδοξο κόσμο.

Τον Νοέμβριο του 2016 οι αποστολές των αδελφικών Ορθόδοξων Εκκλησιών συμμετείχαν στους εορτασμούς των 70 χρόνων του Αγιωτάτου Πατριάρχη Κυρίλλου στη Μόσχα. Το Δεκέμβριο του 2017 με συμμετοχή των εκπροσώπων των αυτοκέφαλων Εκκλησιών στη Μόσχα έγιναν εορτασμοί για τα 100 χρόνια της αποκατάστασης του Πατριαρχείου στη Ρωσική Εκκλησία. Στο πλαίσιο των εορτασμών οι Προκαθήμενοι και εκπρόσωποι των αδελφικών Εκκλησιών  μίλησαν στην τελική συνεδρία της Αρχιερατικής Συνόδου της Ρωσικής Εκκλησίας, αφιερωμένης στην εκατοστή επέτειο της Πανρωσικής Κατά Τόπο Συνόδου του 1917-1918.

Στους εορτασμούς των 1030 χρόνων του Εκχριστιανισμού των Ρως που έγιναν τον Ιούλιο του 2018, επίσης συμμετείχαν εκπρόσωποι των περισσότερων των Ορθόδοξων Εκκλησιών στις εκδηλώσεις που έγιναν ταυτόχρονα στη Μόσχα και στο Κίεβο. Στους εορτασμούς στη ρωσική πρωτεύουσα πρωτοστάτησε ο Πατριάρχης Αλεξάνδρειας και Πάσης Αφρικής Θεόδωρος Β’.

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και Πάσης Ρωσίας κ.κ. Κύριλλος με την πρόσκληση του Πατριάρχη Σερβίας Ειρηναίου μαζί με τους Προκαθήμενους και εκπροσώπους των Κατά Τόπους Εκκλησιών  τον Οκτώβριο του 2013 συμμετείχε στους εορτασμούς των 1700 χρόνων του Διατάγματος των Μεδιολάνων. Ο Προκαθήμενος της Ρωσικής Εκκλησίας συμμετείχε στις εργασίες των Συνελεύσεων των Προκαθήμενων των Ορθόδοξων Εκκλησιών στην Κωνσταντινούπολη (5-9 Μαρτίου του 2014) και στο Σαμπεζύ (21-28 Ιανουαρίου του 2016). Οι αποφάσεις των Συνάξεων των Προκαθήμενων συμπεριέλαβαν τη θέση του Πατριαρχείου Μόσχας σε πρωταρχικά θέματα, μεταξύ άλλων και για την τήρηση της αρχής της συναίνεσης σε όλα τα στάδια προετοιμασίας και διεξαγωγής της Πανορθόδοξης Συνόδου. 

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος από την αρχή της πατριαρχικής του διακονίας έδινε ιδιαίτερη σημασία στην διατήρηση των αδελφικών σχέσεων με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Κατά τη διάρκεια της Πρωθιεραρχικής διακονίας του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου έγινε επανεκκίνηση των προσκυνηματικών ταξιδιών των πιστών της Ρωσικής Εκκλησίας στους αγίους τόπους του Αρχαίου Βυζαντίου, καθιερώθηκε η παράδοση ανταλλαγής αποστολών την ημέρα του εορτασμού του ονόματος των Προκαθήμενων των δύο Εκκλησιών.

Τον Ιούνιο του 2009 ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος μετέβη με ειρηνική επίσκεψη στα σύνορα του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Τον Μάιο του 2010 τη Ρωσική Εκκλησία με επίσκεψη τίμησε ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος. Έντονες επαφές μεταξύ των δύο Εκκλησιών (μεταξύ άλλων και στο επίπεδο των Προκαθήμενων), που είχαν στόχο την επίτευξη της αλληλοκατανόησης σε κρίσιμα ζητήματα της πανορθόδοξης ατζέντας συνεχίστηκαν και στο εξής. Όμως το 2018 Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος και η επ’αυτού Ιερά Σύνοδος, έχοντας στήριξη εκ μέρους των κρατικών αρχών της Ουκρανίας, βάδισαν στο δρόμο της στήριξης των σχισματικών της Ουκρανίας.

Στις 31 Αυγούστου ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος μετέβη στο Φανάρι με σκοπό να πείσει τον Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίο να αποφύγει τα αδιόρθωτα βήματα. Παρ’όλα αυτά το Σεπτέμβριο του 2018 η Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου μονομερώς διόρισε τους «εξάρχους» της στο Κίεβο και ήδη τον Οκτώβριο ανακοίνωσε την πρόθεση «να παρέχει την αυτοκεφαλία στην Ουκρανία», να άρουν οι απαγορεύσεις που δικαίως επέβαλε η Ρωσική Εκκλησία στους επικεφαλής του ουκρανικού σχίσματος και να τους «αποκαταστήσει» στο αξίωμά τους, να τους δεχτούν στην πλήρη εκκλησιαστική επικοινωνία, να «ακυρωθεί» το διάταγμα του Οικουμενικού Πατριάρχη Διονυσσίου Δ’ από το 1686 περί μετάβασης της Μητρόπολης του Κιέβου στη σύνθεση του Πατριαρχείου Μόσχας, και να γίνει στο Κίεβο το δικό του «σταυροπήγιο».

Ως αντίδραση στην παράνομη εισβολή της Κωνσταντινούπολης στο κανονικό έδαφος του Πατριαρχείου Μόσχας, βίαιη καταπάτηση των θεμελιωδών εκκλησιαστικών κανόνων η Ιερά Σύνοδος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αναγκάστηκε να διακόψει την ευχαριστιακή επικοινωνία με το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Η Αρχιερατική Σύνοδος της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας που έγινε το Νοέμβριο του 2018, επιβεβαίωσε την αδυναμία του να συνεχίσει την ευχαριστιακή επικοινωνία με την Κωνσταντινούπολη στις συνθήκες που δημιουργήθηκαν, και τόνισε ότι η συμμετοχή της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο επιβληθέν από έξω σχέδιο της παροχής της «αυτοκεφαλία» δεν υφίσταται δυνατή. Παρ’όλα αυτά στις 15 Δεκεμβρίου του 2018 στο Κίεβο πρωτοστατούντος του ιεράρχη του Οικουμενικού Πατριαρχείου, Μητροπολίτη Γαλλικίας Εμμανουήλ έγινε η συνέλευση δύο ουκρανικών σχισματικών ομάδων, οι οποίες αποφάσισαν να ενωθούν σε έναν ενιαίο θεσμό και να κάνουν εκλογή του «Προκαθήμενού» του.

Στις 6 Ιανουαρίου του 2019 στο Φανάρι ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος συλλειτούργησε με τον επικεφαλής του νεοσυσταθέντος σχισματικού ψευδοεκκλησιαστικού θεσμού και του παρέδωσε τον «Τόμο» για την «αυτοκεφαλία» του υπό την ηγεσία του θεσμού. Έχοντας ξεκινήσει με αυτόν τον τόπο την ευχαριστιακή επικοινωνία με τους σχισματικούς στην Ουκρανία, παραβιάζοντας μια σειρά από θεμελιώδεις εκκλησιαστικούς κανόνες και με συνέπεια αποφεύγοντας το διάλογο το Οικουμενικό Πατριαρχείο έκανε αδύνατη την περαιτέρω ευχαριστιακή επικοινωνία της Ρωσική Εκκλησίας μαζί του και στην ουσία απείλησε την ενότητα της παγκόσμιας Ορθοδοξίας.

Από το Άγιον Όρος ουκ ολίγες φορές έχουν μεταφερθεί τα ιερά κειμήλια. Έτσι, από τις 20 έως τις 28 Νοεμβρίου του 2011 στη Ρωσία έφεραν την Τίμια Ζώνη της Θεοτόκου, κατά την παραμονή της οποίας στη Ρωσία το κειμήλιο προσκύνησαν πάνω από 3 εκατ. πιστοί. Κατά τη διάρκεια της Πρωθιεραρχίας του ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ. Κύριλλος δύο φορές επισκέφτηκε το Άγιον Όρος. Κατά τη διάρκεια του πρώτου προσκυνήματος του Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου στο Άθως στις 4-7 Ιουνίου του 2013 ο Πατριάρχης κ.κ. Κϋριλλος τέλεσε λειτουργίες στους ναού της Ιεράς Μονής του Αγίου Παντελεήμονος, καθώς και επισκέφτηκε μια σειρά από άλλες Ιερές Μονές. Το δεύτερο προσκύνημα του Πατριάρχη κ.κ Κυρίλλου στο Άθως έγινε στις 2016 και ήταν αφιερωμένη στους εορτασμούς των 1000 χρόνων του ρωσικού μοναχισμού στο Άγιον Όρος. Στους εορτασμούς συμμετείχε ο Πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν.

Κατά τη διάρκεια της Πατριαρχικής διακονίας του Αγιώτατου Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών συνέχισαν να αναπτύσσονται οι παραδοσιακά καλές σχέσεις με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλεξανδρείας, όπου η Αυτού Αγιότης μετέβη τον Απρίλιο του 2010. Ο Μακαριότατος Πατριάρχης Αλεξανδρείας Θεόδωρος Β’ παρευρέθη στην ενθρόνιση του Αγιώτατου Πατριάρχη Κυρίλλου τον Φεβρουάριο του 2009, ενώ μετέπειτα 8 φορές επισκέφτηκε τα σύνορα του Πατριαρχείου Μόσχας, τέλεσε προσκυνηματικά ταξίδια στη Ρωσία, μεταξύ άλλων στις Μητροπόλεις του Ιρκούτσκ και του Εκατερινμπούργκ και στις νήσους Σολοβκί.

Ουσιαστική στήριξη τα τελευταία χρόνια η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία παρέχει στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Αντιοχείας, τα τέκνα της οποία βρέθηκαν υπό την απειλή της φυσικής εξόντωσης λόγω των πολεμικών συρράξεων στη Συρία (από την άνοιξη του 2011) και λόγω τη δύσκολης κατάστασης στο Λίβανο και στο Ιράκ. Σε συνθήκες επικείμενης σύγκρουσης ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος μετέβη με επίσκεψη στα σύνορα του Πατριαρχείου Αντιοχείας, αφού επισκέφτηκε την Δαμασκό, όπου συναντήθηκε και συλλειτούργησε με τον Μακαριώτατο Πατριάρχη Ιγνάτιο, και το Λίβανο.

Κατά την έξαρση του πολέμου στη Συρία που μετατράπηκε στην τραγωδία για εκατοντάδες χιλιάδες χριστιανούς, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία με συνέπεια έβγαινε σε διάφορα διεθνή φόρα με απαιτήσεις να τερματιστεί η γενοκτονία των χριστιανών. Ο εκλεγείς το 2012 Μακαριώτατος Πατριάρχης Αντιοχείας Ιωάννης Ι’ κατά τη διάρκεια της ειρηνικής του επίσκεψης στο Πατριαρχείο Μόσχας το 2014 και των επισκέψεών του στη Μόσχα το 2015 και το 2017 ουκ ολίγες φορές εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του στον Αγιώτατο Πατριάρχη Κύριλλο που παρέχει την αδελφική του στήριξη στην συνεργασία με μια σειρά από ρωσικούς θεσμούς και μερικούς μη κυβερνητικούς κοινωνικούς οργανισμούς της Ρωσίας και συνεχίζει να παρέχει την ανθρωπιστική βοήθεια σε ναούς και μοναστήρια, κατηχητικά σχολεία, Πατριαρχικό νοσοκομείο Αλ-Χοσν και άλλα ιδρύματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Αντιοχείας.

Παραδείγματος χάριν, το 2017 την εβδομάδα του Πάσχα  ανθρωπιστική βοήθεια και δώρα από τη Ρωσία έλαβαν οι κάτοικοι της Μαχαρντά, στις 21 Μαρτίου οι κάτοικοι της Μααλούλα, τον Απρίλιο κάτοικοι της Μαρμαρίτας, τον Οκτώβριο οι μαθητές των κατηχητικών σχολείων της Λαττάκειας. Από τον Φεβρουάριο του 2018 με την ευλογία του Αγιώτατου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου λειτουργεί το πρόγραμμα βοήθειας στα παιδιά που έγιναν θύματα των πολεμικών συρράξεων και συγκρούσεων στη Συρία. Με πρωτοβουλία της έναρξης του προγράμματος βγήκε το Τμήμα Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας.

Ενισχύθηκαν οι σχέσεις με το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων, το οποίο ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος επισκέφτηκε το Νοέμβριο του 2012. Τέσσερις φορές φιλοξενούμενος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας έγινε ο Μακαριώτατος Πατριάρχης Ιεροσολύμων Θεόφιλος, ουκ ολίγες φορές το Πατριαρχείο Μόσχας επισκέφτηκαν αποστολές της Εκκλησίας των Ιεροσολύμων. Με συμμετοχή του Πατριαρχείου Μόσχας υλοποιείται το σχέδιο αναπαλαίωσης της Βασιλικής της Γέννησης του Χριστού στη Βηθλεέμ.

Οι αδελφικές σχέσεις της Ρωσικής Εκκλησίας και της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Γεωργίας την περίοδο 2009-2018 συνέχισαν την ανοδική πορεία. Ο Αγιώτατος και Μακαριώτατος Καθολικός Πατριάρχης πάσης Γεωργίας Ηλίας Β’ τέσσερις φορές μετέβη στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία με επίσημες επισκέψεις, στα πλαίσια των οποίων έλαβαν χώρα οι συναντήσεις με τον Προκαθήμενο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και κοινές Θείες Λειτουργίες στη Μόσχα και στο Κίεβο. Θερμές σχέσεις μεταξύ των δύο Εκκλησιών διατηρούνται επίσης στο επίπεδο τακτικών ανταλλαγών επισκέψεων, ανταλλαγών φοιτητών και της διοργάνωσης προσκυνηματικών ταξιδίων.

Η περασμένη δεκαετία σημαδεύτηκε με την καρποφόρα ανάπτυξη της συνεργασίας με το Πατριαρχείο Σερβίας, τα σύνορα του οποίου η Αυτού Αγιότης επισκέφτηκε δύο φορές: το 2013 στους εορτασμούς των 1700 χρόνων του Διατάγματος των Μεδιολάνων και το 2014 με ειρηνική επίσκεψη, κατά τη διάρκεια της οποίας στο Βελιγράδι εγκαινιάστηκε το μνημείο του Μαρτυρήσαντος Τσάρου Νικολάου Β’ και έγινε αγιασμός της ρωσικής νεκρόπολης μετά την αποκατάστασής της. Τα σύνορα του Πατριαρχείου Μόσχας 4 φορές επισκέφτηκε ο Αγιώτατος Πατριάρχης Σερβίας Ειρηναίος. Ουκ ολίγες φορές επισκέπτες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας έγιναν οι αρχιποιμένες και οι κληρικοί της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Σερβίας.

Με τα χρήματα που συγκεντρώθηκαν με την ευλογία του Αγιώτατου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου έγινε η αναπαλαίωση των κτιρίων του Πνευματικού Σεμιναρίου του Πρίζρεν, παρασχέθηκε βοήθεια στους ναούς και μοναστήρια του Κόσοβο και των Μετοχίων, καθώς και στους παθόντες μετά την καταστροφική πλημμύρα στη Σερβία το 2014. Με ενεργή συμμετοχή της Αυτού Αγιότητος πραγματοποιείται η μωσαϊκή διακόσμηση του ναού του Αγίου Σάββα στο Βελιγράδι, ενός από τους μεγαλύτερους ορθόδοξους ναούς της Ευρώπης.

Οι αποστολές του Πατριαρχείου Ρουμανίας συμμετείχαν σε πολλούς επίσημους εορτασμούς που έγιναν στο Πατριαρχείο Μόσχας το 2009-2018. Το 2017 ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κύριλλος με την πρόκληση του Προκαθήμενου της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ρουμανίας επισκέφτηκε προσωπικά το Βουκουρέστι για συμμετοχή στους εορτασμούς του Έτους μνήμης των προστατών της Ορθοδοξίας στα χρόνια της θεομαχίας στη Ρουμανία, και στα 10 χρόνια της ενθρόνισης του Μακαριωτάτου Πατριάρχη Ρουμανίας Δανιήλ. Από την πλευρά του ο Προκαθήμενος της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ρουμανίας επισκέφτηκε τη Μόσχα στις 2-6 Δεκεμβρίου του 2017.

Ενισχύονταν οι σχέσεις με το Πατριαρχείο Βουλγαρίας, το οποίο ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος επισκέφτηκε το 2012 με την ειρηνική επίσκεψη και το 2018 για συμμετοχή στους εορτασμούς των 140 χρόνων απελευθέρωσης της Βουλγαρίας από το οθωμανικό ζυγό. Τρεις φορές φιλοξενούμενος του Προκαθήμενου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας έγινε ο Αγιώτατος Πατριάρχης Βουλγαρίας Νεόφυτος. Ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στις ρωσο-βουλγάρικες σχέσεις μεταξύ των εκκλησιών έγινε η αγιοκατάταξη του Αγίου Σεραφείμ των Μπογκουτσάρι (Σόμπολεφ), κατ’εξοχήν παράγοντα της ρωσικής μετανάστευσης, ο οποίος απεβίωσε στη Βουλγαρία και έχει μεγάλη παλλαϊκή εκτίμηση στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Βουλγαρίας.

Η ειρηνική επίσκεψη του Αγιώτατου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Κύπρου, που έγινε τον Ιούνιο του 2012, κατά τη διάρκεια της οποίας έγινε αγιασμός του θεμέλιου λίθου στον τόπο της κατασκευής του ναού του Αγίου Νικολάου για την ρωσόφωνη κοινότητα της Λεμεσού, έγινε ένα σημαντικό γεγονός στην ανάπτυξη και την ενίσχυση καλών σχέσεων μεταξύ των δύο Εκκλησιών. Με αδελφικές επισκέψεις τη Ρωσική Εκκλησία δύο φορές επισκέφτηκε ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Κύπρου κ.κ. Χρυσόστομος Β’. Στην πόλη Επισκόπιο της Μητρόπολης της Ταμασσού ανεγέρθη και εγκαινιάστηκε ο μεγαλειώδης ναός του Αγίου Ανδρέα του Πρωτόκλητου και Αγίων πάσης της Ρωσίας για την ρωσόφωνη κοινότητα.

Σημαντική εισφορά στη στήριξη των παραδοσιακά αδελφικών σχέσεων μεταξύ της Εκκλησίας Ελλάδος και της Εκκλησίας της Ρωσίας είχε η επίσκεψη του Προκαθήμενου της Ορθόδοξης Εκκλησίας Ελλάδος, Αρχιεπισκόπου Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Ιερονύμου Β’ στα σύνορα του Πατριαρχείου Μόσχας στις 23–30 Μαΐου του 2012. Ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος επισκέφτηκε την Ελλάδα στις 1–7 Ιουνίου του 2013. Εν παρουσία μερικών χιλιάδων πιστών που κατάγονται από τις χώρες της κανονικής ευθύνης του Πατριαρχείου Μόσχας, ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος παρέδωσε ένα κομμάτι λειψάνων του Αγίου Σεραφείμ του Σάροφ στον Ναό της Παναγίας Σουμελά που ανεγέρθη κοντά στην Αθήνα, για τις ανάγκες των συμπατριωτών.

Βασικό γεγονός της τελευταίας δεκαετίας στις σχέσεις με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας έγινε η πρώτη επίσκεψη του Προκαθήμενου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Αλβανία στις 28-30 Απριλίου του 2018 κατόπιν προσκλήσεως τυ Μακαριωτάτου Αρχιεπισκόπου Τιράνων και πάσης Αλβανίας Αναστασίου. Κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος τέλεσε τη Θεία Λειτουργία στο ναό των Τιράνων, είχε αδελφική επικοινωνία με τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αναστάσιο και μέλη της Ιεράς Συνόδου της Αλβανικής Εκκλησίας, συναντήθηκε με τον πρόεδρο της Αλβανίας αι άλλους επίσημους παράγοντες του κράτους, επισκέφτηκε την Ιερά Μονή του Αγίου Βλασίου και την Πνευματική Ακαδημία της Αγίας Ανάστασης. Καθ’όλα αυτά τα χρόνια ο Μακαριώτατος Αρχιεπίσκοπος Αναστάσιος επισκέφτηκε τα σύνορα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τρεις φορές, για την ενθρόνιση της Αυτού Αγιότητος το 2009, καθώς και το 2016 και το 2017 .

Η ειρηνική επίσκεψη του  Αγιώτατου Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών Κυρίλλου  το 2012 στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Πολωνίας είχε μεγάλη σημασία για την διαδοχική συνέχιση και την περαιτέρω ανάπτυξη των παραδοσιακά καλών σχέσεων μεταξύ των δύο Εκκλησιών. Επισκέπτες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας πολλές φορές υπήρξαν ιεράρχες της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Πολωνίας, καθώς και ο Προκαθήμενός της, ο Μακαριώτατος Μητροπολίτης Βαρσοβίας και πάσης Πολωνίας Σάββας, ο οποίος συμμετείχε στους εορτασμούς για την ενθρόνιση της αυτού Αγιότητος το 2009 και μετέπειτα 6 φορές επισκέφτηκε τα σύνορα του Πατριαρχείου Μόσχας.

Ενεργές επαφές στα χρόνια της Πρωθιεραρχίας του Αγιωτάτου Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κυρίλλου το Πατριαρχείο Μόσχας διατήρησε με την Ορθόδοξη Εκκλησία των χωρών της Τσεχίας και της Σλοβακίας, ιεράρχες και Προκαθήμενοι της οποίας πάντα υπήρξαν αγαπητοί επισκέπτες της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. 7 φορές τα σύνορα του Πατριαρχείου Μόσχας επισκέφτηκε ο Μακαριώτατος Μητροπολίτης των χωρών της Τσεχίας και της Σλοβακίας Χριστόφορος, ενώ ο διάδοχός του, Μακαριώτατος Μητροπολίτης Ροστισλάβ μετά την εκλογή του το 2014 τρεις φορές μετέβη στη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία.

Το Πατριαρχείο Μόσχας παρείχε πολύπλευρη στήριξη στην Ορθόδοξη Εκκλησία των χωρών της Τσεχίας και της Σλοβακίας, συμβάλλοντας στην διατήρηση της κανονικής της δομής και της ανεξαρτησίας από τις προσπάθειες εξωτερικής εισβολής στη ζωή της.

Ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κύριλλος έδινε μεγάλη σημασία στην ανάπτυξη σχέσεων με την Ορθόδοξη Εκκλησία της Αμερικής. Το Νοέμβριο του 2012 εξελέγη ο νέος Προκαθήμενος αυτής της Εκκλησίας, Μακαριώτατος Πατριάρχης Πάσης Αμερικής και Καναδά Τύχωνας. Μετά την εκλογή του τέσσερις φορές επισκέφτηκε τη Ρωσική Εκκλησία, μεταξύ άλλων και στα πλαίσια της ειρηνικής του επίσκεψης το Δεκέμβριο του 2014. Ενεργά αναπτύσσεται η συνεργασία των δύο Εκκλησιών, μεταξύ άλλων και στον τομέα της πνευματικής εκπαίδευσης. 

15. Εξωτερικές εκκλησιαστικές σχέσεις – Σχέσεις με αλλόθρησκους χριστιανούς

Φυσική βάση πολυετών σχέσεων και διαλόγου με αλλόθρησκους χριστιανούς για μας ήταν και παραμένει η κατανόηση της ένταξης στην κοινή χριστιανική παράδοση με ενιαία βάση των ηθικών αρχών, που πηγάζουν από τις διδαχές του Χριστού.

Οι σχέσεις με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία τα τελευταία 10 χρόνια παραμένουν στη βάση της συνεργασίας σε τέτοιους τομείς, όπως η προστασία των παραδοσιακών χριστιανικών αξιών, στήριξη των δικαιωμάτων των χριστιανών, η ειρήνευση. Εμφανές αποτέλεσμα αυτών των κοινών προσπαθειών έγινε η υπογραφή στις 17 Αυγούστου του 2012 κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου στη Βαρσοβία της Κοινής Επιστολής στους λαούς της Ρωσίας και της Πολωνίας που απέστειλαν ο Προκαθήμενος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και ο Πρόεδρος της Διάσκεψης των Ρωμαιοκαθολικών Επισκόπων της Πολωνίας, Αρχιεπίσκοπος Ιούζεφ Μιχάλικ. Η Επιστολή περιέχει την έκκληση στην ειρήνευση και την αμοιβαία συγχώρεση στο πνεύμα της χριστιανικής αγάπης.

Η συνάντηση του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου με τον Πάπα της Ρώμης Φραγκίσκο στις 12 Φεβρουαρίου του 2016 στην Αβάνα και η υπογραφή της Κοινής Δήλωσης πιστοποίησαν το υψηλό επίπεδο της κατανόησης μεταξύ του Πατριαρχείου Μόσχας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και καθόρισαν την περαιτέρω ανάπτυξή των σχέσεων στο βάθος του χρόνου. Μεγάλο μέρος της κοινής δήλωσης αφιερώθηκε στα πιο επίκαιρα προβλήματα της σύγχρονης εποχής και την επίδρασή τους στο μέλλον της ανθρωπότητας, σε θέματα οικογένειας και γάμου, στην αντιμετώπιση των εκτρώσεων και της ευθανασίας, στην εφαρμογή βιοιατρικών αναπαραγωγικών τεχνολογιών, στην αντίληψη ανθρώπινων ελευθεριών και δικαιωμάτων. Αυτή η συνάντηση και μετέπειτα ενεργοποίηση της συνεργασίας μας έδειξαν τη συμφωνία και της αποφασιστικότητα των χριστιανών να ενεργούν από κοινού.

Ένας από τους καρπούς των συμφωνιών που επιτεύχθηκαν στην Κούβα, ήταν το γεγονός μέγιστης σημασίας για όλη την Εκκλησία μας, ήτοι η μεταφορά των λειψάνων του Αγίου Νικολάου των Μύρων της Λυκίας από το Μπάρι στη Μόσχα και στην Αγία Πετρούπολη το Μάιο – Ιούνιο του 2017. Κατά τη διάρκεια της παραμονής των λειψάνων στη Ρωσία τα προσκύνησαν πάνω από 2 εκατομμύρια άνθρωποι όχι μόνο από τις περιοχές της Ρωσίας, αλλά και από την Ουκρανία, τη Λευκορωσία, τη Μολδαβία, άλλες χώρες, ενώ 14 χιλιάδες εθελοντές τους παρείχαν βοήθεια.

Ενεργά αναπτύσσεται η ακαδημαϊκή και η πολιτισμική συνεργασία με την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία. Ειδικότερα, στα πλαίσια αυτής της συνεργασίας διοργανώθηκε η ανταλλαγή των Θερινών Σχολείων σε ετήσια βάση. Εκ μέρους της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο θερινό Σχολείο συμμετέχουν οι υπάλληλοι των Συνοδικών Ιδρυμάτων, εκπρόσωποι των πνευματικών σχολείων και ο κλήρος από διάφορες Μητροπόλεις. Αυτά τα πολιτισμικά εκπαιδευτικά προγράμματα αποσκοπούν στην γνωριμία με πνευματικές και πολιτιστικές παραδόσεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας αναλόγως.

Το πρόγραμμα διοργανώθηκε από το Συμβούλιο του Πάπα σε θέματα σύμπραξης στη χριστιανική ενότητα με συμμετοχή του Τμήματος των Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας και του Πανεκκλησιαστικού προγράμματος Μεταπτυχιακών και Διδακτορικών Σπουδών των Αγίων Ιεραποστόλων Κυρίλλου και Μεθοδίου.

Οι σχέσεις με προτεσταντικές εκκλησίες, πολλές εκ των οποίων στα τέλη του 1990 επέλεξαν την φιλελεύθερη πορεία της ανάπτυξης, που σχετίζεται με την αναθεώρηση των παραδοσιακών εκκλησιαστικών αξιών, είχαν λιγότερες ή και περισσότερες δυσκολίες.

Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία δεν μπορεί να συμφωνήσει με την απόρριψη των θεμελιωδών αρχών της χριστιανικής ηθικής και αναγκάστηκε να αναβάλλει το διάλογο στο επίσημο επίπεδο με αυτές τις κοινότητες, έτσι ώστε να επιστήσει την προσοχή αυτών των κοινοτήτων στην θεμελιώδη διαφωνία μας με την παράβαση των αποστολικών διδαχών. Η Αρχιερατική Σύνοδος του 2013 θεώρησε αδύνατο το διάλογο με εκείνες τις θρησκείες, «οι οποίες ανοικτά καταπατούν τις βιβλικές ηθικές αρχές».

Παρ’όλα αυτά οι σχέσεις της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας με μερικές προτεσταντικές θρησκείες συνεχίζονται. Αποσκοπούν στην διατήρηση της ειρήνης, της δικαιοσύνης και την επίλυση κοινών κοινωνικών υποθέσεων.

Συνεχίζονται οι επαφές με την Ευαγγελική Εκκλησία στη Γερμανία, διεξάγονται κοινά συνέδρια. Το πρώτο έγινε το Δεκέμβριο του 2015  στο Μόναχο, το δεύτερο έγινε στη Μόσχα το 2017. Συστάθηκε η ομάδα εργασίας για το διάλογο με την Ευαγγελική-Λουθηρανική Εκκλησία στην Φινλανδία.

Σημαντικές ήταν οι συναντήσεις του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου με τον Αρχιεπίσκοπο του Καντερμπέρι Τζάστιν Ουέλμπι το 2016 στο Λονδίνο και το 2017 στη Μόσχα. Ο πνευματικός ηγέτης των αγγλικανικών εκκλησιών σε όλο τον κόσμο κάνει δυνατές προσπάθειες για την διατήρηση της ενότητας της Αγγλικανικής Κοινότητας.

Στο πλαίσιο της δράσης της Χριστιανικής Συμβουλευτικής Επιτροπής των Εκκλησιών η Εκκλησία μας στηρίζει και αναπτύσσει σχέσεις με τις προτεσταντικές κοινότητες στη Ρωσία και στις χώρες, οι οποίες νωρίτερα εντάσσονταν στη Σοβιετική Ένωση. 

16. Εξωτερικές εκκλησιαστικές σχέσεις – Σχέσεις μεταξύ των θρησκειών

To Πατριαρχείο Μόσχας τα τελευταία χρόνια ενεργά ομαλοποιούσε σχέσεις με άλλες παραδοσιακές θρησκείες και ανέπτυσσε ήδη υπάρχουσες σχέσεις.

Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία παραδοσιακά συμμετέχει στα Συνέδρια των αρχηγών των παγκόσμιων και παραδοσιακών θρησκειών που γίνονται στη Αστανά του Καζαχστάν, ένα διεθνές φόρο διαλόγου, όπου η φωνή της Εκκλησίας έχει μεγάλη απήχηση. Το 2012 στο Δ’ Συνέδριο συμμετείχε προσωπικά ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κ.κ. Κύριλλος. Οι εκπρόσωποι της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας τακτικά συμμετέχουν σε μεγάλες εκδηλώσεις των θρησκειών, κάτι που πιστοποιεί το υψηλό κύρος του Πατριαρχείου Μόσχας ανάμεσα σε μη χριστιανικές θρησκευτικές κοινότητες. Τα τελευταία χρόνια αυτές οι εκδηλώσεις έγιναν στη Αίγυπτο, στο Μαρόκο, στην Ιορδανία, στο Ιράκ, στο Αζερμπαϊτζάν και άλλες χώρες.

Στις 26 Απριλίου του 2010 στο πεδίο της Παγκόσμιας Συνόδου Κορυφής θρησκευτικών ηγετών στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάνο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ. Κύριλλος συμμετείχε στην τριμερή συνάντηση των θρησκευτικών ηγετών, αφιερωμένη στην διευθέτηση της σύρραξης στο Ναγκόρνι Καραμπάχ. Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, ακολουθώντας την ειρηνευτική της αποστολή, από το 1988  κάνει προσπάθειες στην ίαση της σύγκρουσης. Αυτές οι προσπάθειες επέτρεψαν όχι μόνο να αποφευχθεί η μετατροπή της σύγκρουσης στον πόλεμο μεταξύ των θρησκειών, αλλά και να επιτευχθούν συγκεκριμένα πρακτικά αποτελέσματα: ανταλλαγή αιχμαλώτων, επιστροφή των πτωμάτων των πεσόντων.

Η επόμενη τριμερής συνάντηση έγινε στις 28 Νοεμβρίου του 2011  στο Ερεβάν της Αρμενίας όπου έγινε η συνεδρίασης του Προεδρείου του Συμβουλίου των Θρησκειών των χωρών της ΚΑΚ. Στις 8 Σεπτεμβρίου του 2017 οι θρησκευτικοί ηγέτες της Ρωσίας, του Αζερμπαιτζάν και της Αρμενίας συναντήθηκαν στη Μόσχα στην Ιερά Μονή Ντανίλοφσκι. Μετά το πέρας της συνάντησης ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος, ο Καθολικός πασών των Αρμενίων Γαρεγκίν Β’ και ο Σεΐχης Allahsukur Pasazade υπέγραψαν την κοινή δήλωση με έκκληση να τερματιστεί η αιματοχυσία, να εξασφαλιστεί ο άοπλος πληθυσμός, να αποφεύγεται η καταπάτηση των ιερών τόπων και μνημείων, να ανατρέφεται η νεολαία στο πνεύμα του σεβασμού και της ανεκτικότητας προς  αλλήλους.

Στη Ρωσία η συνεργασία με άλλες παραδοσιακές θρησκείες γίνεται στη μόνιμη βάση στο πλαίσιο του Συμβουλίου των Θρησκειών της Ρωσίας, το οποίο εξέφραζε μια ενιαία θέση των παραδοσιακών θρησκειών της Ρωσίας σε επίκαιρα θέματα, όπως είναι η προστασία των δικαιωμάτων της οικογένειας και των παιδιών, η αντιμετώπιση των εκτρώσεων, η στερέωση των παραδοσιακών οικογενειακών αξιών, η μετανάστευση, ο περιορισμός τυχερών παιχνιδιών, η διακίνηση ναρκωτικών, η διάδοση του εξτρεμισμού υπό την αιγίδα των θρησκευτικών εκκλήσεων, η ανάφλεξη της διχόνοιας στη επίπεδο των εθνών και των θρησκειών, η ασφάλεια της τάξης, η ιδέα των ανθρώπινων ελευθεριών και δικαιωμάτων, η προσβολή των αισθημάτων των πιστών κ.ά. Η ως άνω αναφερόμενη ανάπτυξη της θεολογικής εκπαίδευσης και της επιστήμης επίσης σε μεγάλο βαθμό έγινε δυνατή χάρη στη θέση που εκφράζουν οι ηγέτες των παραδοσιακών θρησκειών στο πλαίσιο του Συμβουλίου των Θρησκειών της Ρωσίας.

Στη διμερή συνεργασία εντάσσεται το έργο της Μικτής Επιτροπής της Ρωσίας και του Ιράν στο διάλογο «Ορθοδοξία - Ισλάμ», η αρχή της οποίας έγινε από τον Αγιώτατο Πατριάρχη κ.κ. Κύριλλο (τότε Μητροπολίτη) και τον Ayatollah Muhhammad Ali Tashiri το 1995. Τελευταίες συνεδριάσεις της επιτροπής έγιναν στη Μόσχα και στη Τεχεράνη το 2010, 2012, 2014, 2016 και το 2018. Εκεί συζητήθηκαν θέματα διαλόγου Εκεί συζητήθηκαν θέματα διαλόγου των θρησκειών, του εξτρεμισμού και της τρομοκρατίας, ανθρώπινων δικαιωμάτων, οικολογίας, θρησκευτικής ηθικής. Αυτές οι συναντήσεις που διεξάγονταν σε ατμόσφαιρα  αλληλοκατανόησης και σεβασμού, προκαλούν μόνιμο ενδιαφέρον εκ μέρους της ακαδημαϊκής κοινότητας, των φοιτητών και των ΜΜΕ και των δύο χωρών. Στα διαστήματα μεταξύ των συνεδριάσεων της Επιτροπής διατηρούνται επαφές εργασίας, πραγματοποιούνται επισκέψεις  των επιστημονικών αποστολών.

Από το 2011 η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία αναπτύσσει σχέσεις με την Διεύθυνση σε θέματα θρησκειών της Τουρκίας και για αυτό το λόγο διαμορφώθηκε η ειδική Ομάδα εργασίας. Στις συνεδριάσεις της Ομάδας συζητήθηκαν θέματα θρησκευτικών μειονοτήτων, ο ρόλος της θρησκείας στις διεθνείς σχέσεις, επιστημονικές και πολιτισμικές ανταλλαγές, προσκυνηματισμός.

Σημαντική θέση στο διάλογο ανάμεσα στις θρησκείες κατέχουν οι προσωπικές επαφές μεταξύ των ηγετών των παραδοσιακών θρησκειών. Από το 2009 ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος πολλές φορές συναντήθηκε με τέτοιους κορυφαίους παράγοντες, όπως ο Ανώτατος Ιμάμης του Ισλαμικού Πανεπιστημίου «Al-Ashar», ο Κύριος Ραββίνος του Ισραήλ (ασκενάζι), ο Πρόεδρος της Διεύθυνσης σε θέματα των θρησκειών της Τουρκίας, ο Ανώτατος Μουφτής  της Συρίας, ο Πρόεδρος της Διεύθυνσης Μουσουλμάνων του Καυκάσου.

Το Πατριαρχείο Μόσχας παραδοσιακά υπερασπίζεται τις αρχές της παραδοσιακής ηθικής και του γάμου στους Οργανισμούς των θρησκειών, στην Παγκόσμια Διάσκεψη θρησκειών υπέρ της ειρήνης και στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο των θρησκευτικών ηγετών. Στο πλαίσιο της προστασίας των οικογενειακών αξιών πρέπει να πούμε για το διάλογο με την κοινότητα των Ιουδαίων. Το 2011  Στη Βιέννη έγινε ένα συνέδριο των θρησκειών, αφιερωμένο στον παραδοσιακό γάμο και στην οικογένεια. Διοργανωτές του συνεδρίου υπήρξαν το Τμήμα Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας και η Διάσκεψη των Ευρωπαίων Ραββίνων με τη συμμετοχή της Καθολικής Εκκλησίας της Αυστρίας και του Ιδρύματος «Έκκληση της συνείδησης».Με το εν λόγω Ίδρυμα το Πατριαρχείο Μόσχας διατηρεί πολυετείς σχέσεις, ο Αγιώτατος Πατριάρχης Κύριλλος όχι μόνο συναντήθηκε με τον Πρόεδρο του Ιδρύματος «Έκκληση της συνείδησης», Ραββίνο Άρτουρ Σνάιντερ για την ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις σύγχρονες προκλήσεις στην παγκόσμια ειρήνη και την ασφάλεια. Εκτός τούτου οι εκπρόσωποι της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας σε μόνιμη βάση συμμετέχουν στις ορθόδοξες και ιουδαϊκές ακαδημαϊκές διαβουλεύσεις.

17. Εξωτερικές εκκλησιαστικές σχέσεις – προστασία των χριστιανών από τους διωγμούς

Το Πατριαρχείο Μόσχας εφιστά μεγάλη προσοχή στους χριστιανούς, που υφίστανται δύσκολες δοκιμασίες στην Εγγύς Ανατολή και στην Βόρεια Αφρική, καθώς και σε άλλες περιοχές του κόσμου, Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία όπου είναι δυνατό, θέτει το ζήτημα προστασίας των δικαιωμάτων των χριστιανών, που πάσχουν από τις επιθέσεις των εξτρεμιστών και των τρομοκρατών. Η Εκκλησία μιλάει για το πρόβλημα των διωγμών στον ΟΗΕ και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στον ΟΑΣΕ και στην Παγκόσμια Διάσκεψη των θρησκειών του κόσμου. ΟΙ εισηγήσεις των ιεραρχών και των εκκλησιαστικών εκπροσώπων με θέμα τους διωγμούς και τη διάκριση ακούγονται σε μεγάλα συνέδρια και συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης στις ΗΠΑ, στην Ελλάδα, στο Λίβανο, στην Ιορδανία, στην Αρμενία, στην Ουγγαρία, στην Αλβανία, στο Λιχτενστάιν και άλλες χώρες. Κατόπιν πρωτοβουλίας του Πατριαρχείου Μόσχας το ζήτημα της προστασίας των χριστιανών από τους διωγμούς συμπεριλαμβανόταν στις τελικές αποφάσεις των διεθνών συνεδρίων.

Το Τμήμα Εξωτερικών Εκκλησιαστικών Σχέσεων άμεσα αντιδρά στα πιο οξεία περιστατικά των διωγμών. Σχεδόν κάθε συνάντηση των ιεραρχών με τους κρατικούς παράγοντες συνοδεύεται με τη συζήτηση της κατάστασης στην Εγγύς Ανατολή. Ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος απέστελνε επιστολές στους επικεφαλής των κρατών με παράκληση να δώσουν χάρη μεμονωμένους χριστιανούς, οι οποίοι βρίσκονταν υπό την απειλή της θανατικής ποινής. Ούτε ένας από αυτούς δεν εκτελέστηκε, ενώ σε μερικούς έδωσαν χάρη και απελευθερώθηκαν.

Η προστασία των χριστιανών που υφίστανται διωγμούς σε όλο τον κόσμο επίσης είναι μία από τις πρωταρχικές κατευθύνσεις της συνεργασίας μεταξύ των χριστιανών της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Το 2009 – 2011 ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κύριλλος επισκέφτηκε μια σειρά από χώρες της Εγγύς Ανατολής, όπως είναι η Συρία, το Λϊβανο, την Παλαιστίνη, το Ισραήλ, την Ιορδανία, την Τουρκία και την Αίγυπτο. Αυτές οι επισκέψεις συνέπεσαν με την έναρξη της λεγόμενης «αραβικής άνοιξης». Μετά την επιστροφή από τη Συρία το 2011 ο Αγιώτατος Πατριάρχης κ.κ.Κύριλλος αμέσως απευθύνθηκε στην διεθνή κοινότητα με έκκληση να σταματήσουν τους διωγμούς των χριστιανών στην Εγγύς Ανατολή και να κάνουν όλες τις απαραίτητες προσπάθειες για να διατηρηθεί η χριστιανική παρουσία στις χώρες, όπου γεννήθηκε ο χριστιανισμός.

Μετά από λίγο χρονικό διάστημα, το 2013, με την ευλογία του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου έγινε η  πανεκκλησιαστική συλλογή της ανθρωπιστικής βοήθειας και χρημάτων για του παθόντες από τις πολεμικές συγκρούσεις στην Εγγύς Ανατολή. Οι εισφορές έρχονταν τόσο από τις Μητροπόλεις, ενορίες και μοναστήρια, όσο και από ιδιώτες από διάφορες χώρες. Σε αυτό το έργο η Ρωσική Εκκλησία προσέλκυσε πολλούς κοινωνικούς οργανισμούς.

Μετά τη συνάντηση του Αγιωτάτου Πατριάρχη κ.κ. Κυρίλλου με τον Πάπα της Ρώμης Φραγκίσκο στην Αβάνα επιτυχώς άρχισε να αναπτύσσεται η διμερής συνεργασία στον ανθρωπιστικό τομέα μεταξύ της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Το 2016 η μικτή ορθόδοξη και καθολική αποστολή επισκέφτηκε τη Συρία και το  Λίβανο, όπου συναντήθηκε με τοπικούς πνευματικούς ηγέτες και επισκέφτηκε τους χώρους παραμονής των προσφύγων. Μετά τα πέρας της επίσκεψης συντάχτηκε ένας κατάλογος με εικόνες των κατεστραμμένων ναών στη Συρία, οι οποίοι πρόκειται να αναστηλωθούν.

Αναπτύσσεται η συνεργασία σε αυτόν τον τομέα και με άλλες χριστιανικές θρησκείες. Από τις 10 έως τις 13 Μαΐου του 2017 στη Ουάσιγκτον έγινε η Παγκόσμια Σύνοδος Κορυφής με θέμα την προστασία των χριστιανών που υφίστανται διωγμούς, η οποία διοργανώθηκε από τον Ευαγγελικό Σύνδεσμο του Μπίλι Γραμ μαζί με την Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο στόχος της ήταν να επιστήσουν την προσοχή της διεθνούς κοινότητας στην τραγωδία των χριστιανών που υφίστανται διωγμούς στην Εγγύς Ανατολή, στην Βόρεια Αφρική και σε άλλες περιοχές του κόσμου.

Στις υποθέσεις προστασίας των χριστιανών η Εκκλησία συνεργάζεται τόσο με κρατικούς, όσο και με κοινωνικούς οργανισμούς. Ειδικότερα, στο έργο των εξωτερικών υποθέσεων η Ρωσία έχει καθιερώσει την ιδέα της ανάγκης της προστασίας των χριστιανών από τους διωγμούς. Το 2015  κατόπιν πρωτοβουλίας του Πατριαρχείου Μόσχας, του Βατικανού, της Ρωσίας και του Λιβάνου 65 χώρες του κόσμου ψήφισαν στο Συμβούλιο των ανθρώπινων δικαιωμάτων του ΟΗΕ τη δήλωση με στήριξη των δικαιωμάτων των χριστιανών της Εγγύς Ανατολής, κάτι που έγινε διάρρηξη του πληροφοριακού αποκλεισμού σε αυτό το πρόβλημα. Λίγο αργότερα, μετά τη συνάντηση των δύο Πρωθιεραρχών στην πρωτεύουσα της Κούβας το 2016 η γενοκτονία των χριστιανών επίσημα αναγνωρίστηκε στις ΗΠΑ.

Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία ακατάπαυστα θέτει το ζήτημα των διωγμών των χριστιανών στο διάλογο με τις μουσουλμανικές και τις ιουδαϊκές κοινότητες. Ειδικότερα, αυτό το θέμα έχει τεθεί στο διάλογο με τον Οργανισμό της ισλαμικής συνεργασίας, με ηγέτες του Ισλάμ στην Αίγυπτο, το Ιράκ, τη Συρία, στο Μαρόκο, το Ιράν, το Αζερμπαϊτζάν και την Τουρκία.

Το 2017 το Συμβούλιο συνεργασίας με θρησκευτικούς οργανισμούς επί του Προέδρου της Ρωσικής Ομοσπονδίας σύστησε την Ομάδα εργασίας μεταξύ των θρησκειών για παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας στον πληθυσμό της Συρίας, και χάρη στο θέμα τούτο αποστάλησαν μερικά μεγάλα ανθρωπιστικά φορτία. Οικονομική βάση για την αγορά αυτών των φορτίων αποτέλεσαν τα μέσα που συγκέντρωσαν οι ναοί της Μόσχας κατόπιν εκκλήσεως του Αγιωτάτου Πατριάρχη. Στις 3 - 9 Φεβρουαρίου του 2018 η αποστολή της Ομάδας εργασίας μεταξύ των θρησκειών επισκέφτηκε τη Συρία και το Λίβανο. Μαζί με τοπικούς χριστιανικούς και μουσουλμανικούς ηγέτες μοιράστηκαν 77 τόνοι ανθρωπιστικής βοήθειας, κατά κύριο λόγο  τροφίμων υψηλής ποιότητας. Μοναδικό χαρακτηριστικό του έργου έγινε το γεγονός ότι η βοήθεια μοιραζόταν στους ναούς και στα τεμένη από χριστιανούς και μουσουλμάνους της Ρωσίας και της Συρίας από κοινού.

Τον Φεβρουάριο του 2018  ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κύριλλος βγήκε με πρωτοβουλία της βοήθειας στα παιδιά από την Εγγύς Ανατολή. Τέθηκε υπό επεξεργασία το πρόγραμμα, στόχος του οποίου είναι η θεραπεία και η αποκατάσταση των παιδιών από τη Συρία και το Λίβανο σε νοσοκομεία της Ρωσίας. Το Μάιο του 2018  ομάδα ρώσων γιατρών-πραγματογνωμόνων επισκέφτηκε τις κατασκηνώσεις προσφύγων στο Λίβανο να επιλέξει τα παιδιά στο πλαίσιο του προγράμματος που τέθηκε υπό επεξεργασία. ΟΙ μικροί ασθενείς άρχισαν να καταφθάνουν στη Μόσχα τον Αύγουστο του 2018 .

18. Εξωτερικές εκκλησιαστικές σχέσεις - Συμπατριώτες

Ως αποτέλεσμα των συντριπτικών γεγονότων του 20ού αιώνα στη Ρωσία, εκτός των συνόρων της βρέθηκαν περίπου 30 εκατομμύρια συμπατριώτες. Τις επόμενες δεκαετίες η διασπορά συμπληρωνόταν από άλλους μετανάστες που εγκαταστάθηκαν σε διάφορες χώρες και ηπείρους. Όπου και να έβρισκαν την κατοικία οι άνθρωποι που κατάγονταν από τις χώρες της ιστορικής Ρωσίας, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία πάντα τους παρείχε πνευματική στήριξη. Μέσα στον περασμένο αιώνα σε πολλές χώρες του κόσμου ανεγέρθηκαν εκατοντάδες ενοριακοί και μοναστηριακοί ναοί, που έγιναν κέντρα συγκέντρωσης της πνευματικής ζωής για μερικές γενιές  συμπατριωτών μας.

Η τελευταία δεκαετία σημαδεύτηκε με την ενίσχυση των εκκλησιαστικών και κρατικών σχέσεων στον τομέα στήριξης των συμπατριωτών που διαμένουν στο εξωτερικό. Παράδειγμα αυτής της εκκλησιαστικής και κρατικής συνεργασίας είναι η διεξαγωγή ετησίων συζητήσεων στρογγυλής τραπέζης, αφιερωμένων στην συνεργασία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας και των συμπατριωτών σε διάφορες περιοχές του κόσμου, η έναρξη των οποίων τέθηκε το 2009.

19. Εξωτερικές εκκλησιαστικές σχέσεις – Συνέδρια στον τομέα των αστικών κοινωνικών. Πολιτιστικές εκδηλώσεις πνευματικού χαρακτήρα στο εξωτερικό

Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία συμμετέχει ενεργά στη δράση διεθνών Συνεδρίων στον τομέα των αστικών κοινωνιών. Έτσι, από το 2007 στο πλαίσιο του Συνεδρίου «Διάλογος της Αγίας Πετρούπολης», το οποίο διεξάγεται από το 2001, λειτουργεί η ομάδα εργασίας «Εκκλησίες στην Ευρώπη», που ενώνει τους εκπροσώπους της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας και της Ευαγγελικής Εκκλησίας της Γερμανίας. Αυτός ο χώρος επικοινωνίας των θρησκειών είναι ένας από τους πιο δυνατούς τομείς του Συνεδρίου,, τακτικά διοργανώνει συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης και συναντήσεις εργασίας. Από το 2013 η ομάδα υλοποιεί το σχέδιο των Νεανικών Θεολογικών Συναντήσεων που επιτρέπει στους φοιτητές των θεολογικών ΑΕΙ των δύο χωρών να γνωρίσουν το σύστημα της θεολογικής εκπαίδευσης στη Ρωσία και στη Γερμανία.

Το Συνέδριο των αστικών κοινωνιών της Ρωσίας και της Ιταλίας, στο οποίο συμμετέχει ενεργά η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, είναι μοναδικός χώρος που ενώνει τους εκπροσώπους της ευρείας κοινότητας των δύο χωρών.

Ένα από τα εργαλεία πιστοποίησης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο σύγχρονο κόσμο είναι οι πολιτιστικές εκδηλώσεις πνευματικού χαρακτήρα που πραγματοποιούνται κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων σε διάφορες περιοχές του κόσμου.


1 «Η δικαιοδοσία της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας εκτείνεται στα πρόσωπα ορθόδοξης ομολογίας, που ζουν στην κανονική επικράτεια της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας: Στη Ρωσική Ομοσπονδία, Ουκρανία, Δημοκρατία της Λευκορωσίας, Δημοκρατία της Μολδαβίας, Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν, Δημοκρατία του Καζακστάν, Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας, Δημοκρατία του Κιργιζστάν, Δημοκρατία της Λεττονίας, Δημοκρατία της Λιθουανίας, Μογγολία, Δημοκρατία του Τατζικιστάν, στο Τουρκμενιστάν, στη Δημοκρατία του Ουζμπεκιστάν, Δημοκρατία της Εσθονίας, Ιαπωνία, καθώς και στους διαμένοντες σε άλλες χώρες Ορθοδόξους, που εισέρχονται εθελοντικά σ’ αυτή» (Καταστατικό της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, I.3).

2 Η απουσία ικανοποιητικών στατιστικών σχετικά με τον αριθμό των μοναζόντων το 2009 δεν επιτρέπει να παρακολουθηθεί η δυναμική.

3 Συμπεριλαμβανομένης της Εξαρχίας στη Νοτιοανατολική Ασία, που, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, λειτουργεί στο παρόν στάδιο ως Εκκλησιαστική Επαρχία.

4 Ο κατάλογος των πραγματοποιηθεισών επισκέψεων και συναντήσεων, των τελεσθεισών χειροτονιών, καθώς και των εκδηλώσεων με τη συμμετοχή των Αγιώτατου Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κυρίλλου από το 2009 ως το 2019 δημοσιεύεται στο παράρτημα.

5 Συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας, όπου βρίσκεται η Πατριαρχική έδρα, ο τόπος μόνιμης διαμονής του Προκαθήμενου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

6 Επίσης πραγματοποιήθηκαν συσκέψεις του Αγιώτατου Πατριάρχη με τους αρχιερείς για τα εξής θέματα: Έγκριση του μαθήματος «Αρχές του ορθόδοξου πολιτισμού», αλλαγές στη διοίκηση των Εκκλησιαστικών Επαρχιών λόγω της δημιουργίας Μητροπόλεων. Επιπλέον, στη διάρκεια των επισκέψεων του Πρωθιεράρχη στις Εκκλησιαστικές Επαρχίες έγιναν συσκέψεις με τη συμμετοχή των αρχιερέων των Εκκλησιαστικών Επαρχιών, που βρίσκονται σ’ αυτή την ομοσπονδιακή περιφέρεια.

7 Απόφαση της Τοπικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της 27-28 Ιανουαρίου 2009 «Για τη ζωή και τα έργα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», π. 5.

8 ό.π., π. 9.

9 Απόφαση της Αγίας Αρχιερατικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της 2-4 Φεβρουαρίου 2011 «Για θέματα της εσωτερικής ζωής και της εξωτερικής δραστηριότητας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», π. 6.

10 Απόφαση της Τοπικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της 27-28 Ιανουαρίου 2009 «Για τη ζωή και τα έργα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», π. 6.

11 Λόγος κατά την έναρξη της Ολομέλειας της Διασυνοδικής Επιτροπής στις 29 Ιανουαρίου 2015.

12 Πρόκειται για τις εξής επιτροπές: 1) για θέματα θεολογίας, 2) για θέματα εκκλησιαστικής διοίκησης και μηχανισμών πραγματοποίησης της συνοδικότητας στην Εκκλησία, 3) για θέματα εκκλησιαστικού δικαίου, 4) για θέματα της Θείας Λατρείας και εκκλησιαστικής τέχνης, 5) για θέματα της ενοριακής ζωής και ενοριακής πρακτικής, 6) για θέματα οργάνωσης της εκκλησιαστικής αποστολής, 7) για θέματα οργάνωσης της ζωής των μονών και του μοναχισμού, 8) για θέματα πνευματικής εκπαίδευσης και θρησκευτικής παιδείας, 9) για θέματα οργάνωσης της εκκλησιαστικής κοινωνικής δραστηριότητας και αγαθοεργίας, 10) για θέματα συνεργασίας Εκκλησίας, κράτους και κοινωνίας, 11) για θέματα αντιμετώπισης εκκλησιαστικών σχισμάτων και της υπερνίκησής τους, 12) για θέματα στάσης απέναντι στην ετεροδοξία και τις άλλες θρησκείες, 13) για θέματα πληροφοριακής δραστηριότητας της Εκκλησίας και σχέσεων με τα ΜΜΕ.

13 Τώρα η Διασυνοδική Επιτροπή περιλαμβάνει τις ακόλουθες επιτροπές: θεολογίας και θεολογικής εκπαίδευσης / εκκλησιαστικής διοίκησης, ποιμαντορίας και οργάνωσης της εκκλησιαστικής ζωής / εκκλησιαστικού δικαίου / Θείας λατρείας και εκκλησιαστικής τέχνης / εκκλησιαστικής παιδείας και διακονίας / οργάνωσης της ζωής των μονών και του μοναχισμού / για θέματα της κοινωνικής ζωής, του πολιτισμού, της επιστήμης και της πληροφορίας.

14 Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κύριλλος. Εισήγηση στην Αρχιερατική Σύσκεψη των αρχιερέων των Μητροπόλεων της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, 30 Ιανουαρίου 2012. – http://www.patriarchia.ru/db/text/1987928.html

15 Βλ. οδηγία στο τεύχος της Ιεράς Συνόδου αρ. 131 της 5-6 Οκτωβρίου 2011.

16 Από την εισήγηση του Αγιώτατου Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κυρίλλου στην Αρχιερατική Σύνοδο της 2 Φεβρουαρίου 2013.

17 Με την εντολή του Αγιώτατου Πατριάρχη Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ. Κυρίλλου της 31 Δεκεμβρίου 2011 δημιουργήθηκαν τα ακόλουθα βικαριάτα: Κεντρικό, Νότιο, Νοτιοδυτικό, Δυτικό, Βορειοδυτικό, Βόρειο, Βορειοανατολικό, Ανατολικό, Νοτιοανατολικό, βικαριάτο των Πατριαρχικών Εξαρχιών εκτός των ορίων της πόλεως Μόσχας και της περιφέρειας Μόσχας.

18 Απόφαση της Αγίας Αρχιερατικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της 2-4 Φεβρουαρίου 2011 «Για θέματα της εσωτερικής ζωής και της εξωτερικής δραστηριότητας της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», π. 18.

19 Απόφαση της Τοπικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας της 27-28 Ιανουαρίου 2009 «Για τη ζωή και τα έργα της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας», π. 5.

20 Ο κατάλογος των προγραμμάτων του Συνοδικού Ιεραποστολικού Τμήματος στα τέλη του 2018: Η Βίβλος μέσα σ’ ένα χρόνο,  Κέντρο αρχών των αιρέσεων της Εκκλησιαστικής Επαρχίας, Ρωσοκινεζικό πολιτιστικό κέντρο «Πύρινο πτηνό», Χάρτης του ιεραποστολικού πεδίου, Εφαρμογές κινητών, Κέντρο νεολαίας κατά των αιρέσων, Πασχαλινή είδηση, Εκπαίδευση ερευνητών των αιρέσεων, Σεμινάριο για επικεφαλής ιεραποστολικών τμημάτων Εκκλησιαστικών Περιφερειών, «Το αχυράκι», Σχολείο καλής γειτονίας, Ορθόδοξη ιεραποστολική κοινότητα «Σταυρός του Νότου», Μαθήματα γλώσσας «Άγιος Φέλιξ της Βουργουνδίας».

21 Διάταγμα της Αρχιερατικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας 29 Νοεμβρίου ― 2 Δεκεμβρίου του 2017, εδάφιο 20.

22 Αποστολική Σχολή (Εκατερινμπούργκ), Κρατικό Πανεπιστήμιο του Πσκοφ, Ορθόδοξο Ανθρωπιστικό Πανεπιστήμιο του Αγίου Τύχωνα, Κρατικό πανεπιστήμιο «Σεργκέι Εσένιν» του Ριαζάν, Κρατικό Πανεπιστήμιο της Τούλας.

23 Εγκρίθηκε με την Ιερά Σύνοδο στις 25 Δεκεμβρίου του 2013, περιοδικό αρ.157.

24 Μέχρι τις 30 Ιανουαρίου του 2017 η Επιτροπή της Διασυνοδικής Παρουσίας σε θέματα της θεολογίας.

25 Утвержден Священным Синодом 25 декабря 2013 года (журнал № 158).

26 Αποφασίστηκε από την Ιερά Σύνοδο στις 25 Δεκεμβρίου του 2009, περιοδικό αρ. 114.

27 Το 2011 η Διεύθυνση υποθέσεων του Πατριαρχείου Μόσχας και το Συνοδικό Τμήμα Πληροφοριών επεξεργάστηκαν και απέστειλαν στις Μητροπόλεις το «Πρότυπο παρουσίας Μητροπόλεων της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Διαδίκτυο».

28 Στο ίδιο, εδάφιο 44, Διατάγματα της Αρχιερατικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στις 2-3 Φεβρουαρίου του 2016, εδάφιο 20, Διατάγματα της Αρχιερατικής Συνόδου της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στις 29 Νοεμβρίου ― 2 Δεκεμβρίου του 2017, εδάφιο 17.

29 Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών κ.κ.Κύριλλος. Εισήγηση στην Αρχιερατική Σύνοδο της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας, 29 Νοεμβρίου του 2017.

30 Ibid.

31 Επικυρώθηκε από την Ιερά Σύνοδο στις 24 Δεκεμβρίου του 2015, περιοδικό αρ.107.

Εμφανίσεις: 268009
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: