Αρχιεπίσκοπος Μακάριος Τιλυρίδης,
Μητροπολίτης Κένυας & Έξαρχος πάσης Ανατολικής Αφρικής

Πολλοί άνθρωποι μπορεί να ρωτήσουν πώς φυτεύθηκε η Ορθοδοξία στην Αφρική. Η απάντηση είναι εκπληκτικά απλή: με την κατανόηση των πολιτισμών των τοπικών κοινοτήτων! Πρόσφατα επισκέφθηκα τους Ορθοδόξους Χριστιανούς μας στη γη των Μασάι.

Θυμάμαι ακόμη την πρώτη μας επίσκεψη — όταν γνωρίζαμε ελάχιστα για τον πολιτισμό τους. Με την πρώτη ματιά, είδαμε αυτό που έμοιαζε με μια πρωτόγονη φυλή που ζούσε στη μέση του πουθενά.

Ωστόσο, αυτή η αντίληψη άλλαξε καθώς μαθαίναμε περισσότερα για την πλούσια κληρονομιά τους. Σήμερα, έχουμε μια ακμάζουσα Ορθόδοξη παρουσία στη γη των Μασάι, με ιερείς από την ίδια την κοινότητα, οι οποίοι σπούδασαν στη θεολογική μας σχολή και επέστρεψαν για να υπηρετήσουν τον λαό τους.

Θυμάμαι ακόμη την πρώτη βάπτιση στην οποία παρευρέθηκα εκεί. Εκείνη την εποχή ήμουν ακόμη λαϊκός, βοηθώντας έναν μακαριστό ιερέα που τελούσε τις βαπτίσεις.

Εκείνη την ημέρα, έφεραν έναν ηλικιωμένο άνδρα μαζί με τις επτά συζύγους του και τα τριάντα του παιδιά για να βαπτιστούν. Στην αρχή σοκαρίστηκα. Ένας πολυγαμικός άνδρας να έρχεται για βάπτιση με ολόκληρη τη γενιά του, ήταν αδιανόητο για μένα. Όμως τότε με χτύπησε μια σκέψη — ίσως αυτό ήταν μέρος του σχεδίου του Θεού.

Όπως αποκαλύφθηκε με τον καιρό, ο ίδιος αυτός Μζέ που βαπτίστηκε εκείνη την ημέρα, αργότερα δώρισε δύο οικόπεδα, όπου σήμερα έχουμε μια εκκλησία και ένα σχολείο. Από τη γενιά του, δύο από τους απογόνους του είναι πλέον Ορθόδοξοι ιερείς που υπηρετούν την κοινότητά τους.

Αυτή η αξιοσημείωτη ιστορία αμφισβητεί την ανθρώπινη λογική μας, διότι είναι κάτι που πολλοί θα θεωρούσαν δύσκολο να αποδεχτούν.

Ωστόσο, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι το να αγκαλιάσουμε και να ενσωματώσουμε τον αφρικανικό πολιτισμό στις καρδιές, τις ζωές και τις σκέψεις των τοπικών ανθρώπων είναι ουσιώδες. Μόνο έτσι μπορούμε πραγματικά να επεκτείνουμε το υπέροχο μήνυμα της σωτηρίας — της ενότητας, της αγάπης, της συγχώρησης και της αποδοχής του άλλου όπως είναι, χωρίς κρίση ή επικριτικότητα.

Αυτή η αποστολή δεν είναι μόνο δική μου, ούτε μόνο δική σου. Είναι ένα κάλεσμα στο οποίο πρέπει να επιμείνουμε, ακόμη και μπροστά σε κριτική και παρεξηγήσεις από τον ίδιο μας τον λαό.

Πρέπει να παραμείνουμε σταθεροί στην άσκηση και την ακολούθηση της αλήθειας, διότι αυτή η αλήθεια δεν είναι άλλη από το θείο σχέδιο του Θεού.

Ας απορρίψουμε την αμφιβολία, τη σύγχυση και τον πειρασμό, αρνούμενοι να επιτρέψουμε στον πονηρό να διαφθείρει τις καλές μας προθέσεις.

Παρά τις αδυναμίες και τους αγώνες μας, πρέπει να εμπιστευτούμε το θέλημα του Θεού και να προσεγγίσουμε την αποστολή μας με ταπείνωση, γνωρίζοντας ότι τελικά θα εκπληρώσουμε το αδιαμφισβήτητο σχέδιό Του.

Η ύψιστη εντολή στη ζωή του Κυρίου μας Ιησού είναι η αγάπη — το ίδιο θεμέλιο της πνευματικής ανάπτυξης κάθε ανθρώπινης ψυχής.

Είναι αυτή η αγάπη που τροφοδοτεί το ιεραποστολικό μας έργο και τελικά μας οδηγεί στον τελικό μας προορισμό: την αιωνιότητα.

Πρέπει να επιδιώκουμε να κατανοήσουμε τη θεία πραγματικότητα πίσω από το σχέδιο του Θεού και, ως εργάτες της αποστολής της Εκκλησίας, να ενσαρκώνουμε την αρετή της αγάπης στην καθημερινή μας ζωή.

Ο ίδιος ο Θεός μας αγάπησε περισσότερο από τον εαυτό Του. Κάθε ανθρώπινο ον, πλασμένο κατ’ εικόνα Του, φέρει την ομοίωσή Του.

Η αληθινή αγάπη βρίσκεται στην αυταπάρνηση — στο να είμαστε πρόθυμοι να υποφέρουμε, ακόμη και να γίνουμε φτωχοί, για χάρη των άλλων. Είναι στην αποδοχή ότι ο πλησίον μας είναι πιο άξιος από εμάς, που βρίσκουμε την αληθινή τιμή.

Επομένως, είναι βασικό μας καθήκον να αγαπούμε τους αδελφούς και τις αδελφές μας που είναι πλασμένοι κατ’ εικόνα Θεού, ακόμη κι αν δεν Τον έχουν ακόμη γνωρίσει.

Αν αφοσιωθούμε σε αυτή την αποστολή, οι προσπάθειές μας θα φέρουν εκπληκτικούς καρπούς.

Οι θυσίες μας για τον πλησίον θα γίνουν πράξεις αγάπης και μέσω αυτής της αγάπης δεν θα επιδιώκουμε να βλάψουμε, να κρίνουμε ή να επικρίνουμε τους άλλους.

Αντίθετα, θα τους βλέπουμε όπως πραγματικά είναι — αγαπημένα παιδιά του Θεού.

Πρέπει να αποβάλουμε τον εγωισμό και τις ιδιοτελείς επιθυμίες. Τελικά, πρέπει να κοιτάξουμε το παράδειγμα της αγάπης του Θεού για την ανθρωπότητα, όπως φανερώθηκε στον Σταυρό.

Αυτή η αγάπη πρέπει να μας εμπνέει να εργαζόμαστε ακούραστα, κάνοντας θυσίες για την ανακούφιση και στήριξη των συνανθρώπων μας.

Αυτή θα είναι η μεγαλύτερη μας προσφορά — η εκπλήρωση του παραδείγματος του Χριστού — να αγαπούμε, να συγχωρούμε και να αγκαλιάζουμε κάθε άνθρωπο όπως δημιουργήθηκε από τον Θεό.

Το σχέδιο του Θεού είναι πάντοτε τέλειο. Τώρα, μετά από τόσα χρόνια, το βλέπω καθαρότερα. Στην Ορθόδοξη παράδοση της Μέσης Ανατολής και της Ευρώπης, είναι αδιανόητο για έναν άνδρα να έχει επτά συζύγους.

Κι όμως εδώ, στη γη των Μασάι, αυτό που τότε μου φαινόταν ασυνήθιστο, ήταν στην πραγματικότητα το μέσο με το οποίο ρίζωσε η Ορθοδοξία στον λαό τους.

Θυμάμαι ακόμη την πρώτη νύχτα που πέρασα σε μια Μανιάτα, μοιραζόμενος τον χώρο όχι μόνο με τους οικοδεσπότες μου αλλά και με μοσχαράκια που κοιμούνταν μέσα.

Ενώ αυτό ήταν απολύτως φυσιολογικό γι’ αυτούς, μπορείτε να φανταστείτε το σοκ μου! Αναλογιζόμενος πίσω, έχω συνειδητοποιήσει πως δεν έχει σημασία πόσα χρόνια ζεις ή υπηρετείς, αλλά το αποτύπωμα που αφήνεις στη ζωή των ανθρώπων.

Κατά την πρόσφατη επίσκεψή μου, συνοδευόμενος από έναν δημοσιογράφο, εξεπλάγην που συνάντησα τα εγγόνια εκείνων που είχαμε βαπτίσει εκείνη την ημέρα — πολλά από τα οποία είχα βοηθήσει να μορφωθούν χρόνια πριν. Καθώς θυμόμασταν τα παλιά, τέθηκε το ερώτημα:

«Γιατί οι Μασάι αγκάλιασαν την Ορθοδοξία;» Η απάντηση ήταν απλή αλλά βαθιά: «Διότι η Ορθοδοξία σέβεται τον πολιτισμό μας — μας αποδέχεται όπως είμαστε.»

Αυτή είναι ακριβώς η προσέγγισή μας προς όλες τις φυλές της Αφρικής. Γιατί σεβόμαστε τους τοπικούς πολιτισμούς; Επειδή ο πολιτισμός είναι η ίδια η ζωή ενός λαού.

Δεν πρέπει να επιδιώκουμε να παρέμβουμε, αλλά να διδάξουμε την πίστη, να προσφέρουμε πνευματική καθοδήγηση και να αγκαλιάσουμε την πολιτιστική ταυτότητα των κοινοτήτων που υπηρετούμε.

Ο πολιτισμός είναι ένα ουσιώδες στοιχείο που δεν πρέπει ποτέ να παραβλέπεται στο ιεραποστολικό έργο.

Για να επιτύχει μια αποστολή, ο ευαγγελισμός πρέπει να εμπλακεί με τον πολιτισμό. Ο σεβασμός στις παραδόσεις των ανθρώπων είναι βασικό μέρος μιας αποτελεσματικής ιεραποστολικής προσέγγισης.

Η Βασιλεία του Θεού αποτελείται από ανθρώπους βαθιά ριζωμένους στην πολιτιστική τους κληρονομιά, και συνεπώς, τα πολιτισμικά στοιχεία πρέπει να αναγνωρίζονται και να ενσωματώνονται.

Εκκλησιολογία χωρίς ανθρώπους είναι αδύνατη. Με τον όρο εκκλησιολογία εννοώ τη θεολογική αντανάκλαση της Εκκλησίας όπως την κατανοεί μια κοινότητα, η οποία πρέπει να ξεκινά από την ιστορική και πολιτιστική της εμπειρία.

Ο πολιτισμός διαμορφώνει την ανθρώπινη φωνή που απαντά στο κάλεσμα του Χριστού. Όταν ο Χριστός μας συναντά στο πολιτιστικό μας πλαίσιο, αποκαλύπτεται σε μας με τρόπο οικείο και μεταμορφωτικό.

Συνεπώς, η ομολογία του Χριστού πρέπει πάντοτε να γίνεται με επίγνωση του πολιτισμικού πλαισίου μέσα στο οποίο βιώνεται η πίστη.

Ο πολιτισμός δεν είναι απλώς το υπόβαθρο στο οποίο ασκούμε την χριστιανική αποστολή — είναι επίσης μέρος αυτής της αποστολής. Είναι το πλαίσιο της ανθρώπινης κοινωνίας, δώρο της αγάπης του Θεού προς την ανθρωπότητα.

Οι μεγαλύτερες εντολές, να αγαπούμε τον Θεό και τον πλησίον μας, γίνονται πιο κατανοητές όταν αντιλαμβανόμαστε την αποστολή και τις προτεραιότητες του Χριστού.

Όταν ζούμε εν Χριστώ, αυτές οι εντολές δεν είναι μόνο κατανοητές αλλά και πραγματοποιήσιμες. Αυτή η αγάπη μάς καλεί να υπερβούμε τις διαιρέσεις και να απευθυνθούμε σε ανθρώπους διαφορετικών πολιτισμών, αγκαλιάζοντάς τους με γνήσιο σεβασμό.

Η αγάπη μάς καλεί όχι μόνο να προσεγγίσουμε τους ανθρώπους, αλλά και τους πολιτισμούς τους. Ο πολιτισμός δεν είναι απλώς μια συνθήκη εντός της οποίας ευαγγελίζουμε — είναι ο ίδιος ένας ευαγγελιστικός σκοπός.

Πολλοί ηγέτες ιεραποστολών έχουν μιλήσει για την ανάγκη ευαγγελισμού του πολιτισμού, ενώ άλλοι έχουν τονίσει ότι η ανθρώπινη διάσταση της ζωής είναι ο πρωταρχικός στόχος της ιεραποστολής. Και οι δύο προσεγγίσεις περιέχουν βαθιά χριστιανική αλήθεια.

Δυστυχώς, πολλοί ιεράρχες στην Αφρική αντιτίθενται στους αφρικανικούς πολιτισμούς, συχνά επειδή δεν έχουν αφιερώσει χρόνο να τους κατανοήσουν.

Γι’ αυτό ευχαριστούμε τον Θεό για το θαύμα που βλέπουμε σήμερα — ότι με σεβασμό προς τους τοπικούς πολιτισμούς, το Ευαγγέλιο ριζώνει με τρόπο αυθεντικό και μεταμορφωτικό.

Βλέποντας τη μεταμόρφωση της κοινότητας των Μασάι σήμερα, με νέους που έχουν ακολουθήσει ανώτερες σπουδές — ακόμη και στο εξωτερικό — και επιστρέφουν για να ανεβάσουν το επίπεδο του λαού τους, γεμίζει η καρδιά μου χαρά.

Αυτός είναι ο αληθινός καρπός της αποστολής: όχι μόνο να φυτέψεις σπόρους, αλλά να τους δεις να ανθίζουν και να καρποφορούν με τρόπους που ποτέ δεν φανταζόσουν.

Καθώς γράφω αυτές τις γραμμές, σκέφτομαι έναν νέο Μασάι φοιτητή που έστειλα να σπουδάσει στην Κύπρο.

Σήμερα, μιλάει άπταιστα ελληνικά, είναι αφοσιωμένος Ορθόδοξος Χριστιανός, και παραμένει βαθιά συνδεδεμένος με τον πολιτισμό του.

Το ότι έμαθε ελληνικά και βίωσε τον ελληνικό πολιτισμό δεν μείωσε την ταυτότητά του ως Μασάι.

Αντιθέτως, βάθυνε την κατανόησή του για την Ορθοδοξία και τον κατέστησε πιο αποτελεσματικό τόσο στην Εκκλησία όσο και στην κοινότητά του.

ΣΥΓΧΩΡΕΣΤΕ ΤΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ ΣΑΣ – ΜΗΝΥΜΑ ΠΟΥ ΔΟΘΗΚΕ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΗΣ ΡΩΜΑΙΟΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΑΔΕΛΦΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΔΟΝ ΒΟΣΚΟ ΣΤΗΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΙΚΗ ΙΕΡΑΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΚΑΡΙΟΥ Γ΄ ΣΤΟ ΝΑΙΡΟΜΠΙ.

Στη σκιά του Σταυρού, όπου ο Κύριός μας και Σωτήρας Ιησούς υπέφερε και πέθανε, ακούμε τα πιο δυνατά λόγια συγχώρεσης που ειπώθηκαν ποτέ: «Πάτερ, ἄφες αὐτοῖς· οὐ γὰρ οἴδασι τί ποιοῦσι» (Λουκ. 23:34).

Προδομένος, ψευδώς κατηγορούμενος, δαρμένος και σταυρωμένος, ο Χριστός δεν καταράστηκε τους εχθρούς Του. Αντίθετα, τους συγχώρεσε. Η αγάπη Του νίκησε το μίσος τους.

Αγαπητοί μου αδελφοί και αδελφές, για τα τελευταία 45 χρόνια, ζω και διακονώ εδώ στην Αφρική και έχω γίνει μάρτυρας των αγώνων της έχθρας και της διαίρεσης.

Προερχόμενος από τη Μέση Ανατολή, όπου αιώνες συγκρούσεων με τους Μουσουλμάνους έχουν διαμορφώσει την ιστορία μας, καταλαβαίνω τι σημαίνει να διδάσκεσαι από μικρό παιδί ότι υπάρχει ένας εχθρός που πρέπει να φοβάσαι. Και όμως, το Ευαγγέλιο μάς προκαλεί με ένα διαφορετικό μήνυμα—ένα μήνυμα ριζικής αγάπης και συγχώρεσης.

Προκαλώ τους ιεροσπουδαστές και τους ιερείς εδώ κάθε μέρα, γιατί σηκώνουμε έναν βαρύ σταυρό. Μας προκαλείται να αγαπάμε αυτούς που μας μισούν. Όταν επιστρέφετε στα σπίτια σας και στις κοινότητές σας, βλέπετε πόσο πολύ μισείτε τον ίδιο σας τον αδελφό.

Εδώ στην Αφρική, έχω δει πώς οι φυλετικές συγκρούσεις διαλύουν τις κοινότητες: οι Κικούγιου εναντίον των Καλεντζίν, οι Λούγια εναντίον των Λούο, και ούτω καθεξής.

Αυτές οι διαιρέσεις, ριζωμένες στην ιστορία και την κουλτούρα, διαπερνούν βαθιά μέσα μας, διαμορφώνοντας την αντίληψή μας για τους άλλους.

Διδάσκουμε την αγάπη και τη συγχώρεση στα σχολεία μας, αλλά όταν επιστρέφουμε στις κοινότητές μας, συχνά επιστρέφουμε στις παλιές συνήθειες της έχθρας.

Οι πολιτισμοί μας, τόσο πλούσιοι και αυθεντικοί, μπορεί επίσης να φέρουν ιστορικά τραύματα που καθιστούν δύσκολο να αγκαλιάσουμε την ευαγγελική εντολή να αγαπάμε τους εχθρούς μας.

Η Σταύρωση: Ένα Μάθημα Συγχώρεσης

Όταν ο Χριστός σταυρώθηκε, δεν ήταν μόνος. Δύο ληστές σταυρώθηκαν δίπλα Του—ο ένας Τον περιγέλασε, ενώ ο άλλος μετανόησε.

Σε αυτούς τους δύο ληστές βλέπουμε τον εαυτό μας: ο ένας, γεμάτος πικρία, αμφισβητεί γιατί ο Χριστός δεν ενεργεί υπέρ του, ενώ ο άλλος, ταπεινωμένος από τις αμαρτίες του, ζητά έλεος.

Και ο Χριστός, με την απεριόριστη αγάπη Του, απαντά με συγχώρεση: «Ἀμὴν λέγω σοι, σήμερον μετ’ ἐμοῦ ἔσῃ ἐν τῷ παραδείσῳ» (Λουκ. 23:43).

Ο μετανοημένος ληστής, αν και ανάξιος, έλαβε το δώρο της σωτηρίας απλά και μόνο επειδή ταπεινώθηκε.

Εάν μπορούμε να λάβουμε συγχώρεση με ταπείνωση, έτσι μπορούμε και να συγχωρούμε όταν ταπεινώνουμε τον εαυτό μας. Τονίζω σήμερα ότι οι καλύτεροι ευεργέτες μου είναι οι εχθροί μου, γιατί με βοηθούν να ταπεινώνομαι.

Πόσο συχνά κρατάμε κακίες, αφήνοντας την πικρία να μας κατατρώει; Η Παραβολή του Ασπλαγχνου Δούλου (Ματθ. 18:21-35) μας προειδοποιεί για τις συνέπειες της έλλειψης συγχώρεσης.

Ένας άνθρωπος που συγχωρέθηκε για ένα μεγάλο χρέος αρνήθηκε να δείξει έλεος σε κάποιον που του όφειλε πολύ λιγότερα. Στο τέλος, η έλλειψη ελέους τον οδήγησε στην καταστροφή.

Όταν αρνούμαστε να συγχωρήσουμε, υποφέρουμε περισσότερο από εκείνον που μας έβλαψε, γιατί εμείς είμαστε αυτοί που κουβαλάμε το βάρος του μίσους και της ανησυχίας.

Για να είμαι ειλικρινής, επειδή οι επισκέπτες μας δεν είναι Ορθόδοξοι, μήπως σας μισούμε; Όχι, σας αγαπάμε και σας αγκαλιάζουμε.

Συγχώρεση: Ο Δρόμος προς την Ειρήνη

Η συγχώρεση δεν είναι απλώς ένα ηθικό καθήκον—είναι η ίδια η ουσία της ειρήνης.

Ο Άγιος Σιλουανός ο Αθωνίτης διδάσκει: «Όποιος δεν αγαπά τους εχθρούς του, δεν θα βρει ποτέ ειρήνη, ακόμα κι αν τοποθετηθεί στον παράδεισο».

Αυτή είναι η αλήθεια του Ευαγγελίου. Συγχωρούμε όχι για χάρη του άλλου, αλλά για τη δική μας σωτηρία. Η Παραβολή των Δύο Οφειλετών (Λουκ. 7:41-43) δείχνει ότι το έλεος συνδέεται άμεσα με την αγάπη.

Όσο περισσότερο συγχωρούμε, τόσο περισσότερο μπορούμε να αγαπήσουμε, και τόσο περισσότερη ειρήνη θα έχουμε στις καρδιές μας.

Ένα Μάθημα από τον Άγιο Σωφρόνιο

Όταν ήμουν νεαρός φοιτητής στην Αγγλία, έγινα μάρτυρας ενός περιστατικού που άλλαξε την κατανόησή μου για τη χριστιανική αγάπη.

Μια μέρα, μετά την εξομολόγησή μου, είδα τον πλέον αγιοκαταταγμένο Άγιο Σωφρόνιο να αγκαλιάζει με θέρμη έναν Ινδουιστή.

Σοκαρισμένος, τον ρώτησα: «Δεν είναι σκάνδαλο να αγκαλιάζετε κάποιον που δεν είναι καν Χριστιανός;».

Εκείνος στράφηκε απαλά προς εμένα και ρώτησε: «Δεν είναι κι αυτός δημιούργημα του Θεού;». Όλοι λέμε διαρκώς ότι έχουμε πλαστεί κατ’ εικόνα και καθ’ ομοίωσιν Θεού.

Εκείνη τη στιγμή συνειδητοποίησα τη δική μου αποτυχία να δω πέρα από τις ανθρώπινες διακρίσεις. Συχνά αποτυγχάνουμε να εφαρμόσουμε το μήνυμα του Ευαγγελίου όταν κατηγοριοποιούμε τους ανθρώπους ως «εμείς» και «αυτοί».

Η σημερινή σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας αποτελεί ένα τραγικό παράδειγμα αδελφών που στρέφονται ο ένας εναντίον του άλλου—Ορθόδοξοι Χριστιανοί που πολεμούν μεταξύ τους, καθοδηγούμενοι από κοσμικές ιδεολογίες αντί για τη διδασκαλία του Χριστού.

Πώς μπορεί κάποιος να αγαπήσει και να συγχωρήσει τον εχθρό του;

Ο Χριστός μας έδωσε την απάντηση: Δεν μας διέταξε απλώς να τους αγαπάμε, αλλά και να προσευχόμαστε γι’ αυτούς.

Όταν προσευχόμαστε για τους εχθρούς μας, στεκόμαστε μπροστά στο έλεος του Θεού, όπου κάθε υπερηφάνεια εξαφανίζεται και η ταπεινότητα επιτρέπει στην αγάπη να αναπτυχθεί.

Μια Ζωή Μαρτυρίας Συγχώρεσης

Στα χρόνια της ιεραποστολής μου, έχω δει αδελφό να στρέφεται εναντίον αδελφού. Έχω δει ιερείς να συκοφαντούν ο ένας τον άλλον, αρνούμενοι να συγχωρήσουν.

Έχω δει πρόσφυγες να διώχνονται από τα σπίτια τους από γείτονες που κάποτε αποκαλούσαν φίλους. Η ιστορία της Κένυας μαρτυρεί φυλετικές συγκρούσεις που έχουν αφήσει βαθιές πληγές.

Ωστόσο, έχω δει επίσης τη δύναμη της συμφιλίωσης—όπου εχθροί έχουν γίνει ξανά αδελφοί μέσω του Χριστού.

Το να αγαπάμε τους εχθρούς μας είναι η πιο δύσκολη εντολή, αλλά είναι και ο ασφαλέστερος δρόμος προς την ειρήνη.

Όταν επιλέγουμε τη συγχώρεση, επιλέγουμε να γίνουμε παιδιά του Θεού. Επιλέγουμε να αγκαλιάσουμε την πληρότητα του Ευαγγελίου.

Είθε εμείς, ως μαθητές του Χριστού, να βρούμε το θάρρος να συγχωρήσουμε, να αγαπήσουμε και να προσευχηθούμε για εκείνους που μας έβλαψαν, ώστε να ζήσουμε στην ειρήνη της Βασιλείας του Θεού.

Έτσι υποδέχομαι εσάς, αδελφοί, σε αυτόν τον ιερό χώρο. Προσεύχομαι να βρούμε την ειρήνη και τη χάρη να συγχωρήσουμε τους εχθρούς μας.

Μπορεί να ανήκουμε σε διαφορετικά δόγματα, αλλά είμαστε όλοι εικόνες του Θεού.

Συχνά λέω ότι αν έκρινα βάσει όσων ακούω και βλέπω, θα ζούσα σε διαρκή βασανισμό από τόση έχθρα· αντίθετα, αγαπώ και αγκαλιάζω ακόμη και εκείνους που με μισούν.

Αυτό είναι το μυστικό της σωτηρίας μας· αγαπάτε τους εχθρούς σας.

Σας ενθαρρύνω όλους να αποτινάξουμε τον εγωισμό μας, ώστε να μπορούμε να αγαπάμε, να αγκαλιάζουμε και να συγχωρούμε, αν πραγματικά επιθυμούμε να γίνουμε μαθητές του Χριστού.

Είθε η χάρη του Κυρίου μας Ιησού Χριστού να είναι μαζί σας όλους. Αμήν.