Γράφει ο Πρωτοπρεσβ. Κυπριανός Μέγα στην Romfea.gr
Προϊστάμενος του Ι.Ν. Αγίου Σπυρίδωνος στην Οραντέα

(το ασήμαντο πράγμα που κρατά το ΝΑΤΟ στην τσέπη του Τούρκου)

Όταν μιλάμε για την «κανονική επικράτεια» του Οικουμενικού Πατριαρχείου, κάθε αναφορά στον Κανόνα 28 της Δ' Οικουμενικής Συνόδου είναι ανέντιμη.

Σύμφωνα με την κρίση της Χαλκηδόνας [και μεταγενέστερους κανόνες που προέκυψαν από αυτήν], η δικαιοδοσία της Κωνσταντινούπολης θα χωριζόταν σήμερα σε έναν παλιό κόσμο, στον οποίο δύσκολα μπορείς να βρεις την πνοή ενός χριστιανού, και έναν νέο κόσμο, έξω από κάθε σύνορο.

Εκκλησιαστικές, από την Αυτοκρατορία που φιλοξένησε τη Σύνοδο, μέχρι τις μεταγενέστερες «αυτοκρατορίες» που έσπασαν την προσφορά της Κωνσταντινούπολης.

Ο νέος κόσμος, ο παγανισμός, εντός και εκτός της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας [ἐν τοῖς βαρβαρικοῖς], ήταν το πεδίο που θα εργαζόταν ο Επίσκοπος της Μεγάλης Πόλης, κηρύττοντας τον Λόγο του Θεού, τοποθετώντας επισκόπους και ιερείς.

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης, την πρώτη αλλαγή στη δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου ζήτησε το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας που διεκδίκησε τη Βόρεια Αφρική.

Όλες οι Τοπικές Εκκλησίες, που αργότερα απέκτησαν αυτοκεφαλία, ήταν κάποτε μέρος της Εκκλησίας της Κωνσταντινούπολης.

Εξαίρεση αποτελεί η Εκκλησία της Γεωργίας, της οποίας το αυτοκέφαλο, που προσέφερε το Πατριαρχείο Αντιοχείας, από το οποίο αποσχίστηκε, αμφισβητείται εδώ και δεκαπέντε αιώνες.

Από τον δέκατο ένατο αιώνα, ειδικά τον εικοστό αιώνα, οι περισσότερες τοπικές εκκλησίες έχουν παραβιάσει την κανονική επικράτεια του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Άρχισαν οι Ρώσοι, αλλά αργότερα οι Σέρβοι, οι Ρουμάνοι, οι Βούλγαροι, οι Γεωργιανοί, ακόμη και οι Αντιοχειανοί συνέχισαν, δημιουργώντας αποστολές και ενορίες στη διασπορά πρώτα, ειδικά στα δυτικά κράτη.

Αν οι αποφάσεις των Οικουμενικών Συνόδων οριοθέτησαν τις δικαιοδοσίες μόνο από γεωγραφική άποψη, οι σημερινοί Πατριάρχες επανερμήνευσαν την κανονική πειθαρχία της Εκκλησίας, δημιουργώντας, στην ίδια περιοχή, παράλληλες δικαιοδοσίες, με εθνικά και γλωσσικά κριτήρια, επικαλούμενοι τον 34ο Αποστολικό Κανόνα, τους οποίους οι Κανονολόγοι προσέγγισαν επιφανειακά μέχρι σήμερα, αγνοώντας όμως τον 8ο Κανόνα της Α' Οικουμενικής Συνόδου, ο οποίος, βάσει της Αποστολικής και μετα-αποστολικής εμπειρίας της Εκκλησίας, δεν εγκρίνει την ύπαρξη δύο επισκόπων σε μια πόλη.

Οι αποφάσεις των Τοπικών Εκκλησιών να οργανώσουν τη δική τους διασπορά ήταν, σε μεγάλο βαθμό, φυσικές αντιδράσεις.

Αν και καταδίκασε τον εθνοφυλετισμό το 1872 ως αίρεση, η αποστολή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στον Νέο Κόσμο απευθυνόταν στην ελληνική διασπορά.

Ως εκ τούτου, οι Επισκοπές του Οικουμενικού Θρόνου είναι ελληνικές Mητροπόλεις (Ελληνική Αρχιεπισκοπή Αμερικής, Ελληνική Αρχιεπισκοπή Καναδά, Μεγάλη Βρετανία, Ελληνική Μητρόπολη Γαλλίας, Σουηδίας κ.λπ.), με επικεφαλής Έλληνες ιεράρχες, με ενορίες στις οποίες η ελληνική γλώσσα χρησιμοποιείται, περιστασιακά στη γλώσσα της χώρας που υιοθετεί.

Κοντά στις ελληνικές εκκλησίες υπάρχουν πάντα κέντρα ελληνικού πολιτισμού και τα νοσταλγικά ελληνικά καφενεία είναι απαραίτητα.

Οι Επισκοπές και οι εκκλησίες του Οικουμενικού Πατριαρχείου είναι, για τους Έλληνες της διασποράς, η «πατρίδα έξω», όπου η πραγματικότητα της Δύσης διαποτίζεται από τη γοητεία του ελληνισμού.

Οι τοπικές Εκκλησίες βρήκαν σκόπιμο να οργανώσουν με τη σειρά τους τις Ορθόδοξες Κοινότητες της διασποράς. Έστειλαν ιεραπόστολους, οι οποίοι άνοιξαν ιεραποστολές και μετά ίδρυσαν ενορίες.

Έτσι, μετά από λίγο προέκυψαν Επισκοπές, που σήμερα χαίρουν σταθερότητας και, στις περισσότερες περιπτώσεις, της αναγνώρισης και της υποστήριξης των κρατών στα οποία λειτουργούν.

Η απόφαση της πρώτης Οικουμενικής Συνόδου, «να μην υπάρχουν δύο επισκόποι σε μια πόλη» (κανών 8), δεν ακυρώθηκε από τη Σύνοδο της Κρήτης (2016), αλλά παρέμεινε η μόνη κανονική αρχή που έγινε ομόφωνα αποδεκτή από την Εκκλησία.

Αν και η «Ορθόδοξη Διασπορά» ήταν ένα από τα δύο κύρια θέματα αυτής της Πανορθόδοξης Συνόδου που προοριζόταν να είναι «Άγια και Μεγάλη», η επιστροφή στην «αυστηρά κανονική τάξη της Εκκλησίας» αναβλήθηκε λόγω «ιστορικής και ποιμαντικής αιτιολογικό.»

Ωστόσο, ο κύριος εταίρος διαλόγου του Οικουμενικού Πατριαρχείου, η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, αρνήθηκε να σχολιάσει.

Το δεύτερο μείζον θέμα της Συνόδου της Κρήτης κατεστάλη πριν συζητηθεί.

Αν και αρχικά προοριζόταν μια πανορθόδοξη συζήτηση για την απόκτηση αυτοκεφαλίας («Αυτοκεφαλία και μέθοδος ανακήρυξης» - ποιος μπορεί να το ζητήσει ή να το προτείνει, ποιος μπορεί να το αποκτήσει, ποιος το χορηγεί κ.λπ.), αφού το θέμα συζητήθηκε στις επιτροπές το 1993, το 2009 και το 2011, με άμεση αναφορά στην πιθανή αυτοκεφαλία της Εκκλησίας της Ουκρανίας, ο Οικουμενικός Πατριάρχης, υπό την ιδιότητά του ως οικοδεσπότης της επόμενης Συνόδου, τον Απρίλιο του 2011, σε κανονική επιστολή του 1686, υπογεγραμμένη από τον τότε Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.

Ανεξάρτητα από τη φύση των επιχειρημάτων που επικαλείται το Οικουμενικό Πατριαρχείο για να θεωρήσει ακατάλληλο το μεσαιωνικό αυτό έγγραφο, το να επικαλεστεί, μετά από τριακόσια χρόνια, διαδικαστικό ελάττωμα είναι, ακόμη και για την ασαφή εκκλησιαστική νομοθεσία, στοιχείο κωμωδίας.

Επιπλέον, σύμφωνα με την παράδοση της Εκκλησίας, στην περίπτωση αυτή μπορεί να γίνει επίκληση της ξεχασμένης αρχής του έπους (επιείκεια), διότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο όχι μόνο δεν εκδήλωσε επί τρεις αιώνες δικαιοδοτικές αξιώσεις κατά της Ουκρανίας, αλλά κατοχύρωσε ακόμη και τις αποφάσεις.

Το Ρωσικό Πατριαρχείο και, μετά την αυτονόμηση, οι αποφάσεις της Μητροπολιτικής Εκκλησίας Κιέβου για την εκκλησιαστική ζωή στην Ουκρανία.

Ο Πατριάρχης Βαρθολομαίος υποστηρίζει ότι στην Ουκρανία, με την αποκατάσταση της δικαιοδοσίας του στην επικράτεια, καταργήθηκαν τα σχίσματα και δημιουργήθηκε το ευνοϊκό έδαφος για τη συγκρότηση κανονικής Εκκλησίας.

Στην πραγματικότητα, τα σχίσματα δεν σταμάτησαν, αντιθέτως, ακόμη και ο Φιλάρετος εγκατέλειψε την επικυρωμένη πλέον από την Κωνσταντινούπολη δομή και σχημάτισε μια νέα σχισματική ομάδα.

Η δράση του Οικουμενικού Πατριάρχη ενίσχυσε τις εντάσεις στην Ουκρανία, νομοθέτησε σχίσμα και υπέβαλε την Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία σε κρατικές πιέσεις.

Ο Επιφάνιος Ντουμένκο, αυτός που «χειροτόνησε» ο Φιλάρετος, παραδέχεται ότι η «αυτοκέφαλη» δομή που ηγείται είναι στην πραγματικότητα η ίδια σχισματική Μητρόπολη του Φιλάρετου.

Τους πρώτους μήνες μετά την παραλαβή του «τόμου», όταν ρωτήθηκε αν θα λάβει το Άγιο και Μεγάλο Μύρο από την Κωνσταντινούπολη, ο Επιφάνιος δήλωσε ότι θα χρησιμοποιούσε, χωρίς επιφυλάξεις, το «μύρο που καθαγιάστηκε» από αυτούς, υπό την ηγεσία του Φιλάρετου, πριν την αυτοκεφαλία.

Η Κωνσταντινούπολη δεν πρόσφερε καμία ευκαιρία στην Κανονική Εκκλησία της Ουκρανίας!

Η κανονική λύση θα ήταν η προσφορά αυτοκεφαλίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας (αυτόνομη) σε διάλογο με το Ρωσικό Πατριαρχείο.

Οι εθνικιστές Ουκρανοί δεν ήταν πλέον υπάκουοι στη Μόσχα. Με τον καιρό, το σχίσμα θα είχε περάσει, οι πληγές θα είχαν επουλωθεί.

Είναι αλήθεια ότι ο Φιλάρετος, ο Επιφάνιος και οι υπόλοιποι από αυτούς θα είχαν μείνει έξω από την Εκκλησία, όπου αγωνίζονται να κρατήσουν τον λαό του Θεού.

Η υποδοχή των αυτοκέφαλων «ιεραρχών» θα μπορούσε να γίνει μόνο με μετάνοια, με αποκήρυξη οποιασδήποτε αξίωσης για την υπηρεσία του Θυσιαστηρίου, ακόμη και με το χρίσμα.

Ίσως στην περίπτωση των ιερέων, αν υπάρχουν καλοί ιερείς ανάμεσά τους, να το κάνει η Εκκλησία.

Ίσως στην περίπτωση των ιερέων, αν υπήρχαν καλοί ιερείς ανάμεσά τους, η Εκκλησία να τους δεχόταν, σεβόμενη τις διατάξεις της Α' Οικουμενικής Συνόδου για την περίπτωση του Μελιτιανού σχίσματος.

Η Σύνοδος του Οικουμενικού Πατριαρχείου όμως επανέλαβε, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, μια εμπειρία από το παρελθόν, όταν έλαβε στη δικαιοδοσία της ελληνοκαθολική επισκοπή στην Αμερική, χωρίς να σέβεται τις κανονικές διατάξεις και τις φυσικές λειτουργικές συνέπειες.

Αν και η Επισκοπή Καρπαθορωσίας διευθύνεται από Έλληνα ιεράρχη, είναι υποταγμένη στις παραδοσιακές ελληνοκαθολικές κοινότητες, οι οποίες εκδηλώνονται ως τέτοιες, σε πολλές από τις εκκλησίες τους ψάλλοντας το Σύμβολο της Πίστεως με το Filioque.

Η εισβολή στην Κωνσταντινούπολη στην Ουκρανία αποκαλύπτει ποιος υπαγορεύει, από τη σκιά, το Οικουμενικό Πατριαρχείο.

Ο επείγων χαρακτήρας της «αυτοκεφαλίας» μπορεί να γίνει κατανοητός μόνο υπό το πρίσμα των σημερινών γεωπολιτικών εντάσεων.

Αυτό είναι και το κλειδί για την κατανόηση του επείγοντος με τον οποίο οργανώθηκε η Σύνοδος της Κρήτης.