Σπύρος Β. Μπαζίνας | Romfea.gr
τ. Ανώτερο Στέλεχος της Νομικής Υπηρεσίας της Γραμματείας του Ο.Η.Ε.

Όποια κι αν είναι η έκβαση στο πολιτικό πρόβλημα της Ουκρανίας (συμβιβασμός η πόλεμος), η αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των Ρώσων και Ρωσόφωνων (που αποτελούν μειοψηφία στην χώρα αλλά πλειοψηφία στην Ανατολική Ουκρανία) είναι δεδομένη.

Και αυτό γιατί αυτό αποτελεί μέρος του ευρωπαϊκού κεκτημένου στο οποίο επιθυμεί να ενταχθεί κυρίως η Δυτική Ουκρανία και βεβαίως σωστά το απαιτούν και οι Ρώσοι και οι Ρωσόφωνοι στην Ανατολική Ουκρανία και η Ρωσία. Αλλά το δικαίωμα μιας εθνικής μειονότητας να έχει την δική της εθνική εκκλησία και να λατρεύει τον Θεό στην εθνική της γλώσσα είναι σύμφωνο και με την παράδοση της Ορθοδοξίας.

Αυτό σημαίνει ότι σε κάθε περίπτωση, όπως κι αν λυθεί το πολιτικό πρόβλημα της Ουκρανίας, θα έχουμε την εκκλησιαστική διχοτόμηση της σε δύο δικαιοδοσίες. Η μία θα είναι η νέα αυτοκέφαλη εκκλησία της Δυτικής Ουκρανίας υπό τον Αρχιεπίσκοπο κ. Επιφάνιο, η οποία θα υπάγεται στο Οικ. Πατριαρχείο και στην οποία εκκρεμεί η ενσωμάτωση και της ουνίας.

Και η άλλη δικαιοδοσία θα είναι η μέχρι προ τινος γενικά αναγνωριζόμενη κανονική εκκλησία της Ουκρανίας υπό τον Αρχιεπίσκοπο κ. Ονούφριο, η οποία θα περιοριστεί στην Ανατολική Ουκρανία και θα συνεχίσει να υπάγεται στο Πατριαρχείο Μόσχας, εκτός αν της δοθεί αυτοκεφαλία (αυτό βεβαίως θέτει και τα θέματα ποιο Πατριαρχείο και με ποια διαδικασία θα δώσει την αυτοκεφαλία, αλλά και αυτά μπορεί να τα αντιμετωπίσει μία Πανορθόδοξη Σύνοδος).

Δεν είναι σαφές τι θα γίνει με το λεγόμενο «Πατριαρχείο Κιέβου» υπό τον «Πατριάρχη» κ. Φιλάρετο, το οποίο, ούτως η άλλως, είναι μικρό και σε κληρικούς και σε ποίμνιο. Αλλά μάλλον θα ενταχθεί στην εκκλησία της Δυτικής Ουκρανίας. Διαφορετικά, θα αποδοκιμαστεί, θα απομονωθεί και σταδιακά θα εκλείψει.

Η ύπαρξη δύο εκκλησιαστικών δικαιοδοσιών σε μια χώρα αποτελεί μεν εξαίρεση στον κανόνα ότι η εκκλησιαστική οργάνωση ακολουθεί την πολιτειακή. Αλλά η Ουκρανία δεν θα είναι η μόνη χώρα στην οποία υπάρχει αυτή η εξαίρεση.

Για ιστορικούς λόγους, και στην Ελλάδα υπάρχουν δύο εκκλησιαστικές δικαιοδοσίες, η αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος και το Οικ. Πατριαρχείο, στο οποίο ανήκουν οι Μητροπόλεις της Β. Ελλάδος («των Νέων Χωρών», που έχουν παραχωρηθεί στην Εκκλησία της Ελλάδος μόνο επιτροπικώς), η Εκκλησία της Κρήτης, οι Μητροπόλεις της Δωδεκανήσου και το Άγιον Όρος, το οποίο όμως υπάγεται στο Οικ. Πατριαρχείο μόνο πνευματικά, αφού διοικητικά είναι από την ίδρυση του αυτοδιοίκητο.

Το βασικό ερώτημα συνεπώς είναι αν αυτή η εκκλησιαστική διχοτόμηση της Ουκρανίας θα γίνει συναινετικά η θα γίνει με συνέχιση της παρούσας αντιπαράθεσης μεταξύ του Οικ. Πατριαρχείου, του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας, της Εκκλησίας της Κύπρου και της Εκκλησίας της Ελλάδος (δηλαδή της υπό αμερικανική επιρροή ελληνικής Ορθοδοξίας) και των υπολοίπων ορθοδόξων εκκλησιών που συντάσσονται με το Πατριαρχείο Μόσχας (δέκα εκκλησίες στο σύνολο).

Για να γίνει συναινετικά, η εκκλησιαστική διχοτόμηση της Ουκρανίας, το Οικ. Πατριαρχείο, στο οποίο βεβαίως ως πρωτόθρονο ανήκει η αρμοδιότητα για την σύγκληση συνόδων, οφείλει να συγκαλέσει μία Πανορθόδοξη Σύνοδο.

Πραγματικά, «Η βασική αρχή της Συνοδικότητος, στην οποία έχει στηριχθεί διαχρονικά η πορεία της Ορθοδόξου Εκκλησίας, είναι η μόνη τελικά που μπορεί να ανοίξει διέξοδο στην υφισταμένη κρίση. … Και όλοι ανεξαιρέτως οι Ορθόδοξοι έχουμε ευθύνη να συμβάλλουμε σε αυτή την συμφιλίωση» (Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας κ. Αναστάσιος, Το ρήγμα στην Ουκρανία και στην Αφρική, Ρομφαία, 08/01/2022).

Η Πανορθόδοξη Σύνοδος δεν μπορεί να αρνηθεί στους Ρώσους και στους Ρωσόφωνους της Ανατολικής Ουκρανίας τα ανθρώπινα δικαιώματα που το Οικ. Πατριαρχείο και η Δύση ζητούν για κάθε άνθρωπο, συμπεριλαμβανομένων των Χριστιανών της Τουρκίας.

Αν η Πανορθόδοξη Σύνοδος δεν συγκληθεί η δεν καταλήξει σε συμφωνία, το σχίσμα στην Ορθοδοξία θα παγιωθεί και θα επεκταθεί σε όλο τον κόσμο. Όπως σημειώνει ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας (ο.α.), η άποψη ότι δεν υφίσταται σχίσμα στερείται στοιχειώδους σοβαρότητας και το σχίσμα θα γίνει με βάση εθνοφυλετικά κριτήρια, αφού στην μια πλευρά θα είναι η ελληνική Ορθοδοξία και στην άλλη η σλαβική Ορθοδοξία και όσοι συντάσσονται μαζί της.

Οι συνέπειες του σχίσματος όμως δεν θα είναι μόνο η εθνοφυλετική διαίρεση της Εκκλησίας και ο σκανδαλισμός των πιστών (που αποτελεί αμάρτημα χειρότερο της αυτοκτονίας). Θα ακολουθήσουν περαιτέρω σχίσματα και αιρέσεις.

Η ελληνική Ορθοδοξία θα αναγκαστεί να αναζητήσει αποκούμπι/προστασία στην πολιτική εξουσία της Δύσης ακόμη περισσότερο. Και αυτή η πολιτικοποίηση/εκκοσμίκευση της Ορθοδοξίας θα οδηγήσει σε νέα σχίσματα και αιρέσεις.

Ειδικότερα, η ένωση/συνεννόηση της αυτοκέφαλης εκκλησίας της Δυτικής Ουκρανίας με την ουνία θα αποτελέσει το εφαλτήριο η πρότυπο για την κάποιας μορφής ένωση/συνεννόηση της Κωνσταντινούπολης με το Βατικανό, για την προετοιμασία της οποίας φαίνεται ότι έγιναν και τα πρόσφατα ταξίδια του Πάπα στην Κύπρο και στην Ελλάδα.

Ευκαιρία για αυτό θα αποτελέσει το 2025, που είναι η επέτειος των 1700 χρόνων από την Α’ Οικ. Σύνοδο που καταδίκασε τον αρειανισμό, την κυρίαρχη δηλαδή ιδεολογία της Δύσης σήμερα (βλ. Αγίου Ιουστίνου Πόποβιτς, Άνθρωπος και Θεάνθρωπος, Από τον Αρειανισμόν του Αρείου έως τον νεώτερον Ευρωπαϊκόν Αρειανισμόν, Εκδ. Αστήρ, Δ’ Έκδοσις, Αθήνα, 1981, σσ. 133-144).

Μια νέα σύνοδος της ελληνικής Ορθοδοξίας με το Βατικανό θα στρογγύλευε την καταδίκη του Αρείου στο όνομα της ένωσης των εκκλησιών και της ειρήνευσης του κόσμου, που αποτελεί και στόχο της νέας τάξης πραγμάτων.

Ο μόνος τρόπος για να αποτραπούν/αναβληθούν αυτές οι αποκαλυπτικές εξελίξεις είναι να συγκληθεί μία Πανορθόδοξη Σύνοδος, και αυτή να αποκαταστήσει την ενότητα της Εκκλησίας εν Αγίω Πνεύματι, με βάση την «βασική αρχή της Συνοδικότητος, στην οποία έχει στηριχθεί διαχρονικά η πορεία της Ορθοδόξου Εκκλησίας» (Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας κ. Αναστάσιος, ο.α.).

Αυτό ας ευχηθούμε!