Ἡ Μικρασία (καί ἡ Ἀν. Θράκη) στόν Εὐρωπό: ὤσμωση τῆς τραγωδίας, ἀναδημιουργία στό ἱστορικό γίγνεσθαι

Ὅπως στήν Ἀθήνα καί στή Θεσσαλονίκη, στούς Φιλίππους καί στήν Πέλλα, στή Βέροια καί στήν Κόρινθο, στή Θράκη καί στή Θεσσαλία, στήν Ὀλυμπία καί στούς Δελφούς, στήν Ἤπειρο καί τή Σπάρτη, σέ ὅλα τά νησιά τοῦ Αἰγαίου, σέ κάθε γωνιά τῆς πατρίδας μας καί πολύ πιό πέρα ἀπό τά ὅριά μας, ἔτσι καί στή συνοριακή μας Μητρόπολη –σύν τοῖς ἄλλοις– ὑπάρχουν ἐνόρια “μνημεῖα τῆς ἑλληνικῆς διαχρονίας”.

Ἀνάμεσά τους σπουδαῖος διϊστορικός χῶρος ἡ κωμόπολη τῆς/τοῦ Εὐρωποῦ (ἄλλοτε ἕδρα δήμου), μέ τήν ἄγνωστη στούς πολλούς “Εὐρωπαίων ἡ πόλις”, χῶρο κατοικημένο ἀπό τά προϊστορικά χρόνια (5η χιλιετία π.Χ.), πού ἄνθισε στά λεγόμενα ἑλληνιστικά καί τά παλαιοχριστιανικά χρόνια (ἕως τόν ἕκτο/ἕβδομο αἰ. μ.Χ.), γενέτειρα τοῦ Σελεύκου Α΄, τοῦ σπουδαιότερου τῶν διαδόχων τοῦ Μεγ. Ἀλεξάνδρου, μέ ἰδιαίτερο γι᾽ αὐτήν τό ἐνδιαφέρον τῆς Θ΄ Ἐφορείας Ἀρχαιοτήτων Κιλκίς.

Ἐπίσκεψη ὑψηλοῦ συμβολισμοῦ πραγματοπoίησε στίς 7 Μαΐου στήν ἀρχαιολογική περιοχή τοῦ Εὐρωποῦ ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἐπιτροπής κ. Μαργαρίτης Σχοινάς, δηλώνοντας: «Δέν μπορούσαμε νά βροῦμε καλύτερη συγκυρία γιά νά πραγματοποιήσουμε αὐτήν τήν ἐπίσκεψη, δύο μέρες πρίν ἀπό τήν Ἡμέρα τῆς Ευρώπης. Ἡ “Εὐρωπαίων Πόλις” εἶναι σύμβολο τῆς Εὐρώπης».

Ἀνιχνεύοντας κανείς σέ διαδικτυακές ἀναρτήσεις πληροφοριῶν, θά διαπιστώσει τόν πλοῦτο τῶν σχετικῶν δεδομένων, πληροφοριῶν καί φωτογραφιῶν. Ἦταν τόσο σημαντική χωροθετικά καί ἀμυντικά αὐτή ἡ πόλη-ἀκρόπολη τοῦ Μακεδονικοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὥστε στά 429 π.Χ. ἄντεξε στίς ἐπιδρομές τῶν ἑνωμένων ἀρχαίων Θρακῶν (βλ. Θουκυδίδη ΙΙ, ἐδάφιο 100,3)! Ἐκτός τῶν ἄλλων σημαντικῶν εὑρημάτων, τά ἀνευρεθέντα χάλκινα νομίσματα ξεκινοῦν ἀπό τά χρόνια τοῦ Φιλίππου Β΄ (359-336 π.Χ.) καί σέ μιά συνεχή διαχρονική διαδοχή φθάνουν μέχρι τά χρόνια τοῦ Μανουήλ Κομνηνοῦ (1122-1180 μ.Χ.).

Καί μόνο τό γεγονός τῆς ἑλληνιστικῆς Συριακῆς Εὐρωποῦ (καί τῶν λοιπῶν καταλοίπων τῆς ἑλληνιστικῆς ἐγκατάστασης) στό Συριακό χῶρο ἐμφανίζει ἐνδεικτικά τήν αἴγλη τῆς ἀρχαίας πόλης καί τό Σελευκιδικό “ἅπλωμα” τῆς φήμης της στό λεγόμενο ἐκ διαδοχῆς βασίλειο τῶν Σελευκιδῶν.

Ἀπό τό 15ο αἰώνα πού οἱ μουσουλμάνοι-τουρκομάνοι κατέλαβαν (καί) τήν περιοχή αὐτή, παράλληλα μέ τόν ἐξισλαμισμό τοῦ πληθυσμοῦ, προχωροῦσαν καί στήν ἀλλοίωση μέ τήν ἀντικατάσταση τῶν τοπικῶν ἑλληνικῶν ὀνομασιῶν.

Μέ τή συνθήκη τῆς Λωζάνης, 24.07.1923, ἔγινε ἡ ἀνταλλαγή πληθυσμῶν καί ὅλοι οἱ μέχρι τότε μουσουλμάνοι ἀντικαταστάθηκαν. Στή θέση τους ἦλθαν οἱ πρῶτες προσφυγικές οἰκογένειες τό 1925: ἀπό τό Φουλατζίκι τῆς Νικομηδείας 277 οἰκογένειες, ἀπό τήν Τζαντώ τῆς Ἀνατολικῆς Θράκης 83 οἰκογένειες, ἀπό τά Μεγάλα Λιβάδια Παΐκου 11 οἰκογένειες, ἀπό τό Κιζδεβρέντι τῆς Μ. Ἀσίας 9 οἰκογένειες, ἀπό τόν Πόντο 7 οἰκογένειες καί ἀπό τήν Ἀρμενία 2 οἰκογένειες.

***

Γι᾽ αὐτό καί θά ἑστιάσουμε σήμερα σέ ἕναν (κάπως) ἀνάστροφο δανεισμό ζωντάνιας καί πολιτισμοῦ ἀπό ἐκεῖνον τῆς ἐκστρατείας τοῦ Μεγάλου Ἀλεξάνδρου.

Θά ἀναφερθῶ ἐνδεικτικά καί ἐκτενέστερα σ᾽ ἐκεῖνο πού τό χαρακτήρισα καί τό ἀνέλυσα πρίν ἀπό λίγες μέρες: «ἡ ὤσμωση μιᾶς φρικτῆς τραγωδίας, ἀναδημιουργία μιᾶς νέας ἱστορίας: ἡ Μικρασία (καί ἡ Ἀν. Θράκη) στόν Εὐρωπό».

Στά ἔσχατα ὀθωμανικά χρόνια στή ΝΔ, Μικρασία καί στήν εὐρύτερη περιοχή τῆς Νίκαιας, τέσσερις ὧρες μακριά, εὑρισκόταν καί τό Φουλαζίκ: «Τέσσερις ώρες μακριά από τη Νίκαια βρισκόταν το Φουλαζίκ με τα πολλά του νερά, τα πυκνά δάση του, τους δυνατούς ἀνδρες του και τις ωραίες Ελληνοπούλες του. Δίκαια τό Φουλαζίκ ελεγόταν από τους Τούρκους των γύρω χωριών -Κιουτσούκ Γιουνάν - Μικρή Ελλάδα- και το αρχαίο βυζαντινό Ατύμυλο, στο Φουλατζίκ, δίκαια διατηρούσε τη συνέχιση της ζωής του» (βλ. “Συγκλονιστικές διηγήσεις από τις θηριωδίες των Τούρκων στην περιοχή Νίκαιας Μικράς Ασίας”).

Ἀξίζει νά ἐπισημειώσουμε ὅτι, πρό τῆς καταστροφῆς τοῦ 1922, στό Φουλατζίκ(ι) τοῦ Καζά Καραμουρσέλ (περιοχή Νικομήδειας) ἦταν καταγραμμένοι μόνο Ρωμιοί-Ἕλληνες (1.800) τόν ἀριθμό, πού κράτησαν τήν ἐθνικότητα καί τή θρησκεία, προτιμώντας νά ἀλλάξουν μόνο τή γλώσσα.

Οἱ περιοχές τῆς ΒΔ Μικρασίας καί τοῦ Πόντου (ὅπως καί ἄλλοι ἀλλοεθνεῖς πληθυσμοί) γνώρισαν μιά δαιμονικά ὀλεθροτόκο καταστροφή καί πρό τοῦ 1922.

Ὑπῆρξαν καταγραφές λεπτομερεῖς τῶν γενοκτονικῶν μαζικῶν ἐγκλημάτων πού ἐνεργοῦσαν οἱ Νεότουρκοι στίς περιοχές αὐτές. Καί πολλά δεδομένα ἐκείνης τῆς φρίκης στήν ἀρχή καί στή διάκρειά της, στή νεοτουρκική μεθόδευσή της καί στήν ἀνοχή τῶν ξένων δυνάμεων καταγράφηκαν καί διασώθηκαν, ὅπως π.χ. οἱ μαρτυρίες δημοσιογράφου μέ τά ἀρχικά (Κ.Φ.) τῆς ἐφημερίδος “ΕΜΠΡΟΣ” τῆς Ἀθήνας γιά τό μικρασιατικό μέτωπο, οἱ ὁποῖες καί ἀνατυπώθηκαν μέ τίτλο “Οἱ τελευταῖες μέρες τῆς Νίκαιας” καί ἐπίτιτλο “Συγκλονιστικές διηγήσεις από τις θηριωδίες των Τούρκων στην περιοχή Νίκαιας Μικράς Ασίας”, μέ νεότερη ἐκδοτική εὐθύνη τῆς “Πρωτοβουλίας για το Ποντιακό Ζήτημα και τα Εθνικά Θέματα”.

Διαθέτουμε στά χέρια μας τό ἀπόσπασμα πού ἀναφέρεται στή φρικτότατη τραγωδία τοῦ Φουλαζικίου, μιά ὄψη τοῦ Ἅδη σέ ἐπίγεια ἐμβίωση.

***

Στά νεότερα χρόνια, τό 1987 ὁ ἐπ. γυμνασιάρχης Νικόλαος Τσαϊλακόπουλος δημοσίευε στόν Εὐρωπό τό βιβλίο του “Η νοσταλγική γενέτειρά μου τό Φουλατζίκι Νικομηδείας-Μ.Ασίας” καί δήλωνε ἐπιγραμματικά: «Δηλώνω σαν επιστήμονας, ότι αυτά που γράφω δεν είναι αποκτήματα φαντασίας αλλά μια αληθινή πραγματικότης…». Ὁ Ν.Τ. παρουσιάζει τίς φρικτότατες ἀφηγήσεις τῆς μανιώδους καί γενοκτονικῆς ἐπέλασης τῶν (ἄλλοτε περιγύρων γνωστῶν) μουσουλμάνων στούς Ρωμιούς. Καί μόνοι οἱ ὑπότιτλοι δίνουν μιά εἰκόνα φρικτότατης φρίκης:

“Αρχίζει η εν ψυχρῴ σφαγή και τα όργια των κτηνανθρώπων.”

“Αντί του εξαναγγελθέντος λόγου του Τζεμάλ, η με πετρέλαιο περίχυσις της Εκκλησίας. Τό δράμα.”

“Η πυρπόληση του χωριού και η σφαγή των κατοίκων. Η τελευταία κωδωνοκρουσία της καμπάνας του χωριού.”

“Τό παμφάγον πυρ μετατρέπει το πανώριο Φουλατζίκι σε στάχτη και σωρούς ερειπίων.”

“Η κάτω από το καμπαναριό σφαγή του εθνομάρτυρα πατέρα και των Αναστασίου Χατχηλάρ και Τερζιλέρ Κωνσταντή.”

“Η δραματική θανάτωσις του υπεργέροντος Ιερέως Φιλίππου”…

Εἶναι χαρακτηριστική μόνο μιά διασωθεῖσα καί ἀνατυπωθεῖσα φωτογραφία τοῦ προστρέξαντος ἑλληνικοῦ στρατοῦ πρό τοῦ σκηνώματος τοῦ ἱερο-εθνομάρτυρα ἱερέως Φιλίππου, κατά τήν ἀπελευθέρωση τῆς Νίκαιας στίς 15.08.1920.

***

Καί αὐτές ἀκριβῶς οἱ τεκμηριωμένες διαμαρτυρίες, πού τίς ἐπικαιροποιεῖ μετ᾽ ἐπιγνώσεως καί πρός διδαχήν ἐφέτος ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος στήν ἐπέτειο τῆς 100ετίας ἀπό τό 1922, δέν ἔπαυσαν οὔτε θά παύσουν νά στιγματίζουν ἐκείνη τήν ἀμέτρητη ἐγκληματικότητα καί βαρβαρότητα πού εἰσέπραξε ἡ Ρωμιοσύνη, ὁ Ἑλληνισμός τῆς Μικρασίας (καί τοῦ Πόντου καί μετοικιζόμενος ὁ Ἑλληνισμός τῆς Ἀν. Θράκης καί Ρωμυλίας), κυβιζόμενος ἀνάμεσα στίς ἀδυσώπητες διεθνεῖς διεκδικήσεις καί στό δικό μας τυφλωμένο διχασμό.

Ἡ ὑπάρχουσα βιβλιογραφία εἶναι ἄκρως ἀποκαλυπτική, ἀκόμη κι ἄν δέν τιτλοφορεῖται μέ ὅλην-ὅλην τήν οὐσία τοῦ περιεχομένου, ἀλλά ἔστω καί μόνο μέ τό επίτιτλο περιεχόμενο τῆς οὐσίας!

Στά 2007 ἡ Ἑταιρεία Μακεδονικῶν Σπουδῶν & Ἐρευνῶν Εὐρωποῦ μέ φερέπονο πρόεδρο τόν Ἀπόστολο Καραγιαννόπουλο καί ὁ τότε δήμαρχος Εὐρωποῦ Εὐθύμιος Κουρτζανίδης καί σύσσωμη ἡ δημοτική καί πολιτιστική ἐκπροσώπηση διοργάνωναν πάλι τό ἐτήσιο Προσφυγικό μνημόσυνο στό Ἡρῶο ἔξωθεν τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου μέ εἰδικό ἀφιέρωμα-παρουσίαση. Ὁ γενικός διευθυντής τοῦ National Geographic στήν Ἑλλάδα καθηγητής Νικόλαος Μάργαρης εἶχε παρουσιάσει τότε στό τ. Μαΐου τοῦ περιοδικοῦ τό ἱστορικό ὀπτικοακουστικό λεύκωμα «1922 ο Μεγάλος ξεριζωμός».

Καί ἔλαβε ἡ Ἑταιρεία τήν ἄδεια γιά τήν ἐπίσημη δημόσια παρουσίαση στόν Εὐρωπό μέ τήν ἑξῆς δημόσια σαφέστατη στοχοθεσία:

«…Τέτοιες εκδηλώσεις, συνάξεις αφήνουν σε όλους μας ένα αίσθημα χαρμολύπης. Λύπη γιατί θυμόμαστε τους εθνομάρτυρες προγόνους μας Φουλατζικιώτες και τον σεβάσμιο ιερέα τους που έκαψαν και θανάτωσαν οι Τούρκοι μέσα στην εκκλησία του χωριού. Αισθανόμαστε και χαρά γιατί όταν η μνήμη ανασταίνεται χτυπιέται η λήθη. Το πιο ισχυρό όπλο που διαθέτουμε είναι η μνήμη μας. Αυτή μας κράτησε στους αιώνες. Είναι το «εμείς» που λέει και ο Μακρυγιάννης. Σήμερα οι καιροί που διανύουμε είναι δύσκολοι, και αυτοί που έρχονται θα είναι ακόμη πιο δύσκολοι για τα παιδιά μας, μιας και οδηγούμαστε να ζήσουμε σε μια παγκοσμιοποιημένη κοινωνία…».

Ἡ ὁλοζώντανη ἐθνική μνήμη δέν οδηγεί σέ ἀναδράσεις δεινῶν, ἀλλά στή συναίσθηση τοῦ χρέους καί στή σώφρονα ἀντίδραση κατά τῆς ἰσοπέδωσης μέ χρεωμένη τήν αἴσθηση ἀλύγιστης ἐθνικῆς μνήμης, πού ἔφτιαξε καί ἔδωσε πολιτισμούς στόν κόσμο καί πρέπει νά διαθέτει τή δύναμη νά διαλέγεται κι ὄχι νά ἰσοπεδώνεται. Ἀλλιῶς, ἀπό δρῶν ὑποκείμενο ζωῆς μεταφθείρεται σέ φθηνό ἀντικείμενο διαχείρισης.

***

Ὅταν κανείς θελήσει νά συγκρίνει τήν εἰκόνα μιᾶς ἱστορικῆς κολάσεως μέ τήν προτέρα ἀποτύπωση ἑνός ἱστορικοῦ παραδείσου, τότε θά χάσει κι αὐτό τό κλάμα τῆς ἔσχατης ἀπόγνωσης καί θά ἀπομείνει μέ τήν ἀφωνία τῆς φρικτότατης φρίκης.

Διαθέτουμε σέ ἀντίγραφα ἕνα ταξειδιωτικό κείμενο τοῦ Θ. Καβαλιέρου-Μαρκουΐζου «Ἀπό Κωνσταντινουπόλεως εἰς Νίκαιαν (Ταξιδιωτικαί ἐντυπώσεις ἐκ Βιθυνίας μετ᾽ εἰκόνος)», τυπωμένο στήν Κωνσταντινούπολη τό 1909, ὅπου περιγράφεται καί ἡ ἀποκλειστική ταυτότητα τῶν 1600 περίπου (εἴτε 1800) Χριστιανῶν Ρωμιῶν καί ἡ ἐξαιρετική φιλοπονία τους στό Φουλατζίκι, ἐνδιάμεσα μετά τό Τουρκικό Καραμουρσάλ καί στή γεωγραφική συνέχεια πρός τή Νίκαια.

Αὐτή ἡ τόσο αἰσιόδοξη ἀποτύπωση τῆς προτέρας ὄψης (ἐπιβεβαιωμένη ἄλλωστε τόσα χρόνια στό σημερινό Εὐρωπό τῆς Παιονίας) καί ἐκ τοῦ ἀντιθέτου τό φρικτό θέαμα τῆς μετέπειτα σέ λίγα χρόνια δαιμονιώδους καταστροφῆς τοῦ Φουλατζίκ ἀποδεικνύει καί τή φρίκη τῆς φρίκης, ἐμφανίζει ἐν ἑνί ἀναλογικά καί σύνολο τό περιεχόμενο τῆς οὐσίας τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς.

Καταγράφοντας ἐκείνην τήν “ὥρα” στίς ὧρες τῆς ἱστορίας καί τῆς ζωντάνιάς τους ἔξω ἀπό τό ἐνόριο κέντρο (τόν ἐνοριακό ναό τοῦ Ἁγίου Γεωργίου Εὐρωποῦ) οἱ Εὐρωπιῶτες ἀντικρίζουν εἰσερχόμενοι καί ἐξερχόμενοι στό ναό τή μορφή τοῦ ἀγρίως βασανισθέντος ἱερέα τους ἐθνομάρτυρα παπα-Φίλιππου Καλοπλῆ καί τή διασωθεῖσα φερωνυμία ἑκατοντάδων ἄλλων ἀνθρώπων, οἰκογενειαρχῶν πού θυσιάστηκαν μαζί μέ τά ἄλλα μέλη τῆς οἰκογένειάς τους οἱ περισσότεροι στό Φουλατζίκ. Ἀλλιῶς καί προπαντός σέ μιά περίοδο ὁμογενοποίησης, «σβήνοντας ἕνα κομμάτι ἀπό τό παρελθόν εἶναι σάν νά σβήνεις καί ἕνα ἀντίστοιχο κομμάτι ἀπό τό μέλλον», ὅπως ἔγραφε ὁ Γεώργιος Σεφέρης.

Γιά τήν ἀνέγερση τοῦ μνημείου, σύμφωνα μέ πληροφορίες πού διασώζει σέ φετινό της δημοσίευμα ἡ Φωτεινή Ἀρσλανίδου (8.3.2022 στίς Eidisis.gr) τό εἶχε καημό ὁ Φουλατζικιώτης μακαριστός πρωτ. Σάββας Παντηρμᾶς, ἐνδιαφέρθηκε ὁ ἀείμνηστος Βασίλειος Τσακιρίδης καί πραγματοποιήθηκε μέ τήν ὑποστήριξη τῆς τότε Ὑπουργοῦ Πολιτισμοῦ Πολιτισμοῦ Ἄννας Μπενάκη τό 1992 (σχεδόν ταυτόχρονα μέ τήν ἀνίδρυση τῆς Μητρόπολής μας). Καί ἐπισημειώνεται: «Δεν έχει μείνει σήμερα άλλο τίποτα από στάχτη και ερείπια, και οι χιλιάδες των σφαγιασμένων κατά τον αγριότερο τρόπο πού έχει να μας δείξει η ιστορία ανθρώπων, και οι σωροί οι ατελείωτοι των ανθρωπίνων οστών που είναι σκορπισμένα στα βουνά, στους κάμπους, στα δάση και στις χαράδρες του Φούλατζικ… …».

***

Οἱ φετινές τοπικές ἐκδηλώσεις συνέπεσαν καί μέ τήν 100στή πανελλαδική ἐπέτειο ἀπό τή Μικρασιατική Καταστροφή, μέ πρόκριμα τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ἑλλάδος γι᾽ αὐτήν τήν ἀνάδραση τῆς μνήμης, ὡς δυναμικοῦ τῆς ἱστορικῆς μας πορείας, ἀλλά καί τῶν ἐπιλογῶν μας καί τῶν προκριμάτων μας ὡς λαοῦ.

Κι ἐφέτος στόν Εὐρωπό τιμήθηκαν οἱ νεκροί μας “οἱ ἐν Θεῷ ζῶντες”, ἁγιάστηκε τό βλέμμα καί ἡ ψυχή μας στήν ὄψη τοῦ μαρτυρικοῦ λευΐτου παπα-Φίλιππα καί στή θέα τῶν ἀναγραμμένων ὀνομάτων τόσων μαρτύρων τῆς πίστης μας, τόσων μαρτύρων μας Ρωμιῶν. Ὅσοι ἐπέζησαν μέ τό δικό τους (κι ἀπό μαρτύρων αἱματωμένο) αἷμα ἔδωσαν ζωντάνια καί γέννησαν τόν ἐπανήκοντα πρόσφυγα λαό καί ἔφτιαξαν πολιτισμό ζωῆς στόν Εὐρωπό καί στά περίγυρα καί ἀλλοῦ, μαζί καί μέ πρόσφυγες ἀπό τήν Τσαντώ (Τζενδώ) Ἀνατολικῆς Θράκης καί τόν Πόντο καί τό Κιζδερβέντ καί ἄλλους.

Ἡ πολιτισμική ἐφέτος ἐκπροσώπηση ἦταν ἀντάξια τῆς ἱστορικῆς ἐδῶ μεθέδρασης καί τῆς ὅλης διοργανώσεως. Προέστημεν στήν ἀρχιερατική ἱερουργία συνδιακονούμενοι ἀπό τούς κληρικούς μας καί στό μνημόσυνο καί στήν κατάθεση τῶν στεφάνων καί στήν ὁμιλία, τιμώντας μαζί μέ ὅλους τούς παρόντες τούς νοερά μέσα στήν φιλανθρωπία τοῦ Θεοῦ συνόντες ἐθνομάρτυρες καί νεομάρτυρες τοῦ Γένους μας.

Τιμώντας συνάμα καί στά δικά τους ἐναρίθμια ὀνόματα τήν ἅγια εἴτε καί τήν ἐθνοδομική μαρτυρική μνήμη τῶν νεότερων Μαρτύρων μας τῆς Μικρασίας. Δεόμενος καί ὑπέρ τῶν κρυπτοχριστιανῶν πού κρατοῦν ἀδούλωτη τήν λαμπάδα τοῦ (ὅποτε εὐδοκήσει ἡ πρόνοια τοῦ Θεοῦ) Πάσχα.

***

Δύο ἐκδηλώσεις πολύ σημαντικές πραγματώθηκαν ἤδη στή σημερινή διοικητική Παιονία, ἐνῶ ἀναμένονται καί ἄλλες ἰσόκυρες μέσα στό καλοκαίρι. Στήν Κυριακάτικη θεία Λειτουργία συμμετεῖχαν ἐκπροσωπούμενοι ὅλοι οἱ Μικρασιατικοί Σύλλογοι Παιονίας, μετασχόντες καί τοῦ μνημοσύνου ἐντός τοῦ Ναοῦ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου καί τῆς ἐπιμνημόσυνης Δεήσεως πρό τοῦ πολλαπλοῦ Ἡρώου στόν αὔλειο χῶρο, τοῦ “Μνημείου Σφαγιασθέντων” ὅπως κυριολεκτεῖται.

Στεφάνια κατέθεσαν ὁ δήμαρχος Παιονίας κ. Κων. Σιωνίδης, ἡ πρόεδρος Εὐρωποῦ κα Σοφία Ἰορδανίδου, ὁ ἀστυν. ὑποδιευθυντής-διοικητής Γουμένισσας κ. Ἀντ. Λιακόπουλος, ὁ Α΄ ἀντιπρόεδρος ΚΕΔΕ καί δήμαρχος Μενεμένης-Ἀμπελοκήπων κ. Λάζ. Κυρίζογλου, ὁ πρόεδρος τῆς Ὁμοσπονδίας Προσφυγικῶν Σωματείων Ἑλλάδος κ. Ἀντ. Ὀραήλογλου, ὁ πρόεδρος τοῆς Πανελληνίου Συλλόγου ἁπανταχοῦ Κιζδερβενιωτῶν κ. Εὐστρ. Δαδάκης, ὁ πρόεδρος Π.Σ. Φανοῦ κ. Δημ. Παυλακούδης, ὁ ἀντιπρόεδρος τοῦ Συλλόγου Μικρασιατῶν Προσφύγων Πολυκάστρου & Περιχώρων κ. Ἀλέξ. Κουφίδης, ὁ ἐκπρόσωπος Π.Σ. καί ἐκπρόσωπος Κιζδερβενιωτῶν Πολυπέτρου κ. Πολυκρ. Παντσίδης, οἱ Φουλατζικιῶτες Βέροιας, Κορμίστας καί Κρηνίδας Σερρῶν καί οἱ τοπικοί πολιτιστικοί Σύλλογοι. Συγκίνηση προκάλεσε ἡ κατάθεση στεφάνου τοῦ ὑπέργηρου κ. Ἀριστοτέλη Μποδάκη ἀπό τούς Εὐρωπιῶτες τούς καταγόμενους ἐκ Τσαντώ Ἀνατολικῆς Θράκης.

Ἡ ἐκδήλωση μνήμης συνεχίστηκε στή γειτονική πλατεία, μέ χαιρετισμούς τοῦ κ. Δημάρχου Παιονίας, τῆς Προέδρου Εὐρωποῦ, τοῦ Βουλευτῆ Κιλκίς κ. Γεωργίου Φραγκίδη, τοῦ Α΄ Ἀντιπροέδρου τῆς ΚΕΔΕ καί τοῦ Προέδρου τῆς ΟΠΣΕ καί ἐμπεριστατωμένη ὁμιλία γιά τήν “Ιστορική επισκόπηση και κριτικό αναστοχασμό της Μικρασιατικής Καταστροφής” τοῦ κ. Θεοδοσίου Κυριακίδη (ἐπιστ. συνεργάτη τῆς Ἕδρας Ποντιακῶν Σπουδῶν τῆς Φιλοσοφικῆς τοῦ Α.Π.Θ.). Ἀκολούθησε ἡ χορωδία τοῦ Μουσικοῦ-Πολιτιστικοῦ Συλλόγου Εὐρωποῦ μέ μικρασιάτικους σκοπούς καί κ. Ἀντ. Παντηρμᾶς μέ μοιρολόγια τῶν τουρκόγλωσσων κατοίκων τοῦ Φουλατζικοῦ Νικομήδειας καί ἡ παρουσίαση μικρασιάτικων χωρῶν μέ παραδοσιακές στολές καί ἐξαιρετικές χορευτικές ἱκανότητες ἀπό τά χορευτικά τμήματα τῶν Πολιτιστικῶν Συλλόγων Πολυπέτρου, Φανοῦ καί Εὐρωποῦ. Εἶναι ἄξιο ἰδιαίτερης μνείας νά ἐπισημανθεῖ ὅτι ὅλοι ἀνεξαιρέτως οἱ χαιρετίσαντες ἀναφέρθηκαν στήν οὐσιαστική προσφορά τῆς Ἐκκλησίας κατά τόν ξερριζωμό τῆς Μικρασιατικῆς καταστροφῆς.

Σέ συνέχεια τῶν ἱστορικῶν πικροτάτων διακριβώσεων τῆς ὅλης ἐκδηλώσεως, τά μουσικά καί χορευτικά μέρη, ἦταν ἀναλογικά ὡσάν μία διά λόγου πικροῦ ἀναζωγράφιση τῆς τραγωδίας στή Μικρασία καί διά χορῶν καί τραγουδισμάτων ἐκτύπωση τῆς ἠλεημένης καί πολυδημιουργικῆς τους διάρκειας στήν Ἑλλάδα καί δή στήν πολύθρυπτη γῆ τῆς Μακεδονίας.

Αὐτές τίς ἐντυπώσεις μας ἀπό ὅλων ἐκφράσαμε διά ζώσης ὅλοι οἱ συμπαρόντες, καί ὡς Ποιμενάρχης μέ τούς συγκληρικούς τῆς ποιμαντορίας μου πού συμμετείχαμε ἐνεργά καί τά δημοτικά καί πολιτικά καί πολιτιστικά στελέχη καί ἀσφαλῶς ὁ κόσμος μας πού θυμήθηκε καί θυμᾶται (ἔστω μέ τέτοιες κομβικές ἐξάρσεις ἐπετειακές) τήν ἱστορία του, τόν πόνο του, τό δυναμισμό του, τήν πορεία του.

†Ὁ Γουμενίσσης, Ἀξιουπόλεως & Πολυκάστρου Δημήτριος