Γράφει ο Παναγιώτης Αγγελόπουλος για την Romfea.gr
Εισαγγελέας Εφετών Αθηνών
Πτυχιούχος Θεολογικού Τμήματος ΕΚΠΑ

Επ’ ευκαιρία Θεολογοφιλολογικού μνημοσύνου του αειμνήστου πατρός στο Φιλολογικό Σύλλογο ΠΑΡΝΑΣΣΟΣ την 14-6-15, από το Πατριαρχικό Ίδρυμα Άπω Ανατολής σκέψεις μαρτυρίας.

«Και τω αγγέλω της εν Σμύρνη Εκκλησίας γράψον…… οίδα σου τα έργα και την θλίψιν και την πτωχείαν, αλλά πλούσιος εί… γίνου πιστός άχρι θανάτου και δώσω σοι τον στέφανον της ζωής».(Αποκ. Β΄ 8-10)

Αποτελεί δύσκολον εγχείρημα να καταγράψει τις τον βίον και να περιγράψει την προσωπικότητα Αγίων αγωνιστών της Ορθοδόξου Πίστεως.

Η δυσκολία εκτός των άλλων, οφείλεται και εις το περιορισμένο του χρόνου. Θα το επιχειρήσω όμως, κατά χρέος ιερόν και κατά τον λόγο της Σοφίας Σειράχ: «Αινέσωμεν δη άνδρας ενδόξους και τους πατέρας ημών τη γενέσει» Θα το αποτολμήσω διότι ο μακαριστός π. Παγκράτιος, υπήρξεν «ένδοξος εν τη πίστει και τη διακονία».

Εγεννήθη εις την Πάτρα, το έτος 1931. Γονείς του οι ευσεβείς Ηλίας και Κωνσταντίνα Μπρούσαλη.

Τις εγκύκλιες σπουδές του επεράτωσε εκεί. Κατά τα μαθητικά του έτη, τον εκέρδισε εις Χριστόν, ο γνωστός ανά το Πανελλήνιον Μακαριστός Αρχιμανδρίτης, π. Γερβάσιος Παρασκευόπουλος. Επιτυχών εφοίτησεν εις την Θεολογικήν Σχολήν, του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, εργαζόμενος, προκειμένου να ανταποκριθεί στα έξοδα της διαβίωσης και των σπουδών του.

Απεφοίτησε και το 1963, εχειροτονήθη κληρικός. Υπηρέτησεν ως Ιεροκήρυξ, εις την Ι. Μητρόπολιν Μυτιλήνης, κατά τα έτη 1963 έως 1972 και εις την Ιεράν Αρχιεπισκοπήν Αθηνών, από του έτους 1972 έως και 1998, οπότε και εσυνταξιοδοτήθη, αλλά δεν έπαυσε λειτουργών έως και την ημέρα της οσιακής κοιμήσεώς του, την Κυριακή 20-8-2000.

Υπήρξε, εξ όσων γνωρίζω, ο μοναδικός, λεπτομερής, απλούς και εύληπτος μελετητής, των έργων του αγνώστου εις τους πολλούς, Αγίου Γρηγορίου του Νύσσης, αδελφού του Μεγάλου Βασιλείου. Δια το έργον του αυτό ετιμήθη με βραβείον της Ακαδημίας Αθηνών.

Εκοιμήθη, γεννηθείς εν Αιωνιότητι την 20ήν Αυγούστου 2000 και ενεταφιάσθη, την 21ην, εις την Ι.Μ. Αγ. Παντελεήμονος, Ν. Πεντέλης.

Τον Γέροντα εγνώρισα, φοιτητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1972 και έμεινα κοντά του μέχρι την κοίμησή του.

Τον π. Παγκράτιο κοσμούσαν πολλές αρετές. Η απλότης του χαρακτήρος, η ανιδιοτελής αγάπη, η προσήνεια, η ταπεινοφροσύνη και η εργατικότης, ήσαν τινές εξ αυτών.

Ο συνομιλητής του, ιδία δε ο εξομολογούμενος, τις διαπίστωνε αμέσως, και ησθάνετο οικείος. Είχε την άνεσιν να απευθυνθεί, εις τον «δικόν του άνθρωπον».

Ήτο ο πνευματικός, που με γλυκεία αυστηρότητα επεσήμαινε το λάθος, με ανυπόκριτον αγάπην εσημείωνε την παρεκτροπήν και εν τέλει με πλεονάζουσαν αγαθότητα συνεβούλευε προς θεραπείαν.

Τον ενθυμούμαι εις το μικρό εξομολογητήριον της Ι. Μονής Πετράκη ακούραστο με αυστηρότητα αρχών, αλλά και με αγάπην περισσεύουσαν.

Ο χρόνος περνούσε γρήγορα, αλλ’ ο μακαριστός ακάματος ενδιεφέρετο, για όλους όσοι περίμεναν απέξω. Ήτο το ίδιο προσηνής και εύχαρις την 5ην απογευματινήν, αλλά και την 1ην πρωινήν.

Πάντοτε εφρόντιζε όχι μόνο την ορθήν εξομολόγησιν, αλλά και την ασφαλή επιστροφή των εξομολογουμένων στις οικίες τους. Όταν διαπίστωνε πάροδον της ώρας εφρόντιζε πως θα επιστρέψουν οι μικροί μαθητές και οι μαθήτριες.

Οικονομούσε τα πράγματα, με πατρικήν φροντίδα, ώστε να μην χάσουν τα συγκοινωνιακά μέσα, όσοι ήσαν υποχρεωμένοι να τα χρησιμοποιούν.

Παρέμεναν αργότερον δι’ εξομολόγησιν, όσοι είχον ιδικό των μεταφορικό μέσο. Η διακριτική αγάπη του διέβλεπε όλες τις ανάγκες των πνευματικών του παιδιών.

Ως εξομολόγος είχε τάλαντο και δεξιότητα. Κανόνας της εξομολογητικής του, μεθόδου και συμπεριφοράς το υπό του Αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου κανονιζόμενο εις ομιλία του, εις τον ΣΤ΄ ψαλμόν: «Εν γαρ τοις αμαρτήμασιν ουχ η φύσις ζητείται μόνον του γεγενημένου, αλλά και η γνώμη και ο καιρός και η αιτία και τα μετά την αμαρτίαν, ει οι μεν ενέμειναν, οι δε μετενόησαν και ει εκ περιστάσεως και ει κατ’ απάτην και κατά μελέτην. Και πολλά εστί τα ζητούμενα·και καιρού διαφορά και πολιτείας κατάστασις»

Επεδίωκε να διαγνώσει και να διακρίνει το ψυχολογικό και κοινωνικό πλαίσιον, εντός του οποίου ημάρτησε ο εξομολογούμενος, αλλά και το μέγεθος της μεταμελείας του. Έργο βαρύ και δυσχερές. Δυσχερέστερο του έργου και τού ποινικού δικαστού δια τον παραβάτην του ποινικού νόμου.

Ο π. Παγκράτιος υπήρξε κήρυξ και συγγραφεύς του Θείου Λόγου ακάματος, ακριβολόγος, απλούς και σαφής. Το κήρυγμά του, άμεσο, πλήρως κατανοητό, άκρως θεολογικό, χωρίς βερμπαλισμούς και ακρότητες.

Χριστοκεντρικό, αναγεννητικό, μεταμορφωτικό. Μετελαμπάδευε πίστιν, αγάπην και αρετήν. Όσοι εξ ημών τον ήκουσαν, είμαι βέβαιος ότι θα βρουν ελλιπή την περιγραφήν μου και θα έχουν πλείονες χαρακτηρισμούς, τόσον δια τα κηρύγματα του Γέροντος. όσον και δια την ολιγαρκή ασκητικήν του προσωπικότητα.

Η ζωή του υπήρξε ζωντανό, διαρκές, κήρυγμα, ταπεινώσεως, ανιδιοτελείας και αγάπης. Υπήρξε μορφή ευπρεπής, υπενθυμίζουσα βυζαντινήν αγιογραφίαν.

Φιλομαθής, πολυγραφότατος, δραστήριος, υπόδειγμα ηθικής. Σε όλες τις περιοχές, που η χάρις του Θεού τον έταξε διάκονο των μυστηρίων της, τον ενθυμούνται ακόμη.

Τον ηγάπησαν ιδιαίτερα οι μαθητές, εις την Μυτιλήνη. Τον εύρον και τον ηκολούθησαν ως φοτητές εις την Αθήνα, τον υπερηγάπησαν εις την Γερμανία, όπου αναπλήρωνε ιερείς κατά τους θερινούς μήνες, εις την Αλβανία ως πολύτιμο συνεργάτη του Αρχιεπισκόπου Τυράννων και Πάσης Αλβανίας Αναστασίου, με τον οποίο τον συνέδεε πολυετής ειλικρινής φιλία και τέλος εις την μακρινή Κορέαν, όπου είχε μεταβεί εργαζόμενος ιεραποστολικώς τουλάχιστον πενήντα φορές.

Ο π. Παγκράτιος δεν υπήρξεν αυλικός, των ισχυρών Αρχόντων της Εκκλησίας ή της Πολιτείας. Τους ετίμα εις το προσήκον μέτρο και με πολλήν διάκρισιν. Πολλοί ήσαν όμως αυτοί που τον εσυκοφάντησαν, τον εφθόνησαν, τον επίκραναν.

Αρκετές φορές εξωτερίκευε αυτήν του την πικρίαν, εις τα πνευματικά του τέκνα. Πάντοτε όμως υπέμεινε με καρτερίαν, χαμόγελο, υπομονήν και συγχωρητικότητα αυτούς τους πειρασμούς. Σε όσους από μας εξεγείροντο διαπορούντες, έλεγε μειδιών: «νεφύδριον εστί και θάττον παρελεύσεται», «εί εμέ εδίωξαν και ημάς διώξουσι».

Σκοπός του ήτο η αμώμητη διακονία του Λόγου και όχι οι ανθρώπινες τιμές και η εφήμερη αναγνώρισις. Ηγάπησε την δόξα του Κυρίου μάλλον, υπέρ την δόξαν των ανθρώπων. Εις την αγάπην αυτήν έδωσε τα πάντα.

Αφιλοχρήματος και ολιγαρκής, υπήρξε πλούσιος σε αγάπην προς το Θεόν, δια της αγάπης προς τον άνθρωπον. Ουδέποτε εθεώρησε την ιερωσύνην τρυφήν και απόλαυσιν, αλλά στάδιον θυσίας. Αψήφησε τον καύσωνα της ημέρας και τον παγετό της νυκτός και τον κόπον των ταξιδίων.

Εις τα Αρσάκεια Σχολεία Ψυχικού έζησαν από κοντά τον Γέροντα 20 ολόκληρα χρόνια. Οι συμβουλές του, κατά τις ώρες της εξομολογήσεως, έγιναν, δι’ όσους το ηθέλησαν, παρακαταθήκες και πυξίδα ζωής. Εις την εκπαιδευτικήν αυτή κοινότητα, όπως και εις όλην την Ι. Αρχιεπισκοπήν Αθηνών, οι λειτουργίες του υπήρξαν υποδειγματικές, πραγματικά μυστηριακές. «Κατέβαζε το Θεό στο Σχολείο πρωί - πρωί και μπαίναμε αλλιώτικοι εις την τάξη» είπαν μετά την κοίμησή του μαθητές του Αρσακείου.

Μετά τη Θ. Λειτουργία του Σαββάτου, στο κελί του, εις την Ι. Μονή Πετράκη, στενοί του φίλοι, διαπρεπείς άγιοι κληρικοί και επίσκοποι, μας μετέδιδαν εμπειρίες θείας βιωτής, ενώ υπήρχε καφές και γλυκό για όλους. Ενθυμούμαι εκεί, με πολλήν συγκίνησιν, την παρουσίαν του Αγίου Μητροπολίτου Εδέσσης, Αλμωπίας και Πέλλης Κυρού Καλλινίκου και του Μητροπολίτου Διδυμοτείχου και Ορεστιάδος Κυρού Κωνσταντίνου.

Εντυπωσιακή και έντονη επίσης, η παρουσία του θαρραλέου Μητροπολίτου Ελευθερουπόλεως, Κυρού Αμβροσίου. Συνδοξολογεί ήδη ο γέροντας μετ’ αυτών τον Κύριο της Δόξης, εις την «αγήρω μακαριότητα».

Εις τις επιστολές του Γέροντος Παϊσίου του Αγιορείτου διαβάζουμε «όπως οι πλούσιοι κάνουν τα παιδιά τους πλούσια από υλικά αγαθά, διατί έχουν πλούτη, έτσι και οι πλούσιοι πνευματικά κάνουν τα παιδιά τους πλούσια».

Ο π. Παγκράτιος με το πολύτιμο συγγραφικό του έργο μας επλούτισεν εν Χριστώ. Το συγγραφικόν έργο του μακαριστού Γέροντος υπήρξε πολύπλευρο και είχε κεντρικό πρόσωπο, τον Άγιο Γρήγορο Νύσσης.

Εις όλα τα έργα του Γέροντος, οι παρατηρήσεις, τα σχόλια και η μετάφρασις προδίδουν ακριβολογίαν, σαφήνειαν λόγου, αρίστη γνώσιν της Ελληνικής γλώσσης, εμβριθείς, ολοκληρωμένας Ορθόδοξους, θεολογικάς γνώσεις.

Μας εντυπωσίαζε το γεγονός ότι, ο π. Παγκράτιος, είχε μεταξύ των εξομολογουμένων νεαρών πολλά «παιδιά του περιθωρίου» ή άλλως «περιθωριακούς».

Δεν τα απεστράφη ποτέ. Όπως ο ίδιος έλεγε, είναι παιδιά, που βλέπουν να περνά από μπροστά τους το πέλαγος της «ευμάρειας» και της «ευτυχίας», χωρίς αυτά να μπορούν, ή να κατορθώνουν να κρατήσουν μια σταγόνα αυτού του πελάγους.

Εις τον π. Παγκράτιο ανεγνώρισαν τον αληθή φίλον, τον πατέρα, τον βιωματικό δάσκαλο. Κάποιος, εξ όλων αυτών, ή και όλοι μαζί, τα είχον απογοητεύσει, εφόνευσαν τα όνειρά των, επρόδωσαν τις αξίες των, τα ελοιδώρησαν, και τώρα τα καλούν με τα «μη» και τα «πρέπει» να πετάξουν χωρίς πυξίδα, σε κόσμο χωρίς ουρανό, «με καταματωμένα και σπασμένα τα φτερά».

Τέτοια παιδιά είδα πολλές φορές ει το εξομολογητήριον και εις τις λειτουργίες του π. Παγκρατίου. Παρηκολούθησα άλλοτε ακούσια και άλλοτε,-το εξομολογούμαι- με περιέργεια και δυσπιστία τη μεταβολήν εις τους τρόπους. Παρετήρησα την πεποίθησιν εις το βλέμμα των, το πριν απλανές και φοβισμένο και τώρα «με ένα θαρρετό αλλιώτικο στραφτάλιασμα», όπως θα έλεγε και ο Μιλτιάδης Μαλακάσης.

Τα ήκουσα να ομιλούν, δια τον Γέροντα π. Παγκράτιο, αποκαλώντας τον «αλλιώτικο – παπά». Πάμπολλα τα παραδείγματα εκείνων που γνωρίζω πως αυτός ο «αλλιώτικος παπάς», τους έφερε την «αύρα του Θεού», στο σεισμό της ζωής τους.

Εις τα παιδιά αυτά, ο π. Παγκράτιος, είχε ιδιαίτερη συμπάθεια και αγάπη. Ήξερε, πως πολεμούν άνισα με την Σκύλα της νεότητός των και με την Χάρυβδη της υποκρισίας των μεγάλων. Τα έβλεπε και τα ήκουε να βιώνουν έμπονα την ύποπτη «παγκοσμιοποίηση», αντί της οικουμενικής «παγκοσμιότητος» της Σταυραναστάσιμης Αγάπης.

Θύματα ενός ακράτου υλισμού, ασυλόγιστου καταναλωτισμού, και πανσεξουαλισμού, εύρον εις το πρόσωπον του Γέροντος κατανόησιν και αγάπην. Ο π. Παγκράτιος δεν υπήρξε ποτέ έναντί των ανακόλουθος, μόνο τα αγαπούσε και εκείνα ζούσαν αυτή την αγάπη.

Τα άμφιά του λιτά, ποτέ εξεζητημένα και βαρύτιμα, χωρίς χρυσοποίκιλτους επιστήθιους σταυρούς δεν εσκανδάλισε ποτέ κανένα. «Και γαρ των ακτίνων αυτών καθαρωτέραν τω ιερεί την ψυχήν είναι δεί, ίνα μηδέποτε έρημον αυτόν καταλιμπάνη το Πνεύμα το άγιον, ίνα δύνηται λέγειν·«ζώ δε ουκέτι εγώ, ζεί εν εμοί Χριστός»

Η παραίνεση αυτή, του Αγίου Ιωάννου του Χρυστοστόμου, υπήρξε για τον π. Παγκράτιο κανόνας της ιερατικής του ζωής.

Ο π. Παγκράτιος, όπως και ο αδαμάντινος, Μακαριστός φίλος του, Αρχιμανδρίτης, π. Επιφάνιος Θεοδωρόπουλος, δεν εψεύσθησαν ποτέ, στους εξομολογουμένους και ιδιαίτερα τους νέους. Ποτέ δεν περιαυτολόγησαν. Πάντοτε τους μίλησαν δι’ Εκείνον, που αναμάρτητος επορεύθη την οδόν του Γολγοθά εσταυρώθη, ετάφη και Ανέστη τριήμερος, «τους απ’ αιώνος δεσμίους συναναστήσας εαυτώ».

Δι’ Εκείνον που επολιτογράφησε, πρώτον πολίτην του Παραδείσου το Ληστήν. Τους ομίλησαν τέλος δι’ Εκείνον, που ζητεί το «πλανόμενον» και εβεβαίωσε: «οι τελώναι και αι πόρναι προάγουσιν ημάς εις την βασιλείαν των ουρανών».

Ο π. Παγκράτιος επολιτεύθη με κανόνα της ζωής του την Παύλειον συνείδησιν, «εμοί γαρ το ζήν Χριστός και το αποθανείν κέρδος».

Ουδέποτε επεδίωξε την ανάρρησίν του εις Μητροπολιτικόν θρόνον, αν και πολλάκις-εξ ιδίας αντιλήψεως το γνωρίζω- είχε την ευκαιρίαν να μετέλθει επιτυχώς, επισκοποποιητικές μεθόδους, όπως πολλοί άλλοι.

Γνώριζε πολύ καλά ο Μακαριστός Γέρων, ότι αντί πολλών λόγων ότι η εποχή μας έχει ανάγκη φωτεινών παραδειγμάτων. Παραδειγμάτων κατά Χριστόν Ζωής, όπως του Γέροντος Ιακώβου του Τσαλίκη, του Αγίου Παϊσίου, του Αγιορείτου, του Αγίου Πορφυρίου του Καυσοκαλυβίτου, του Γέροντος Σοφρωνίου του Έσσεξ, του Γέροντος Ιωσήφ του Ησυχαστού κ.ά.

Ο «λίβας της «παγκοσμιοποίησης» επιδιώκει να αποξηράνει τα ευγενή αισθήματα της ανθρώπινης ψυχής και να αλλοιώσει τις αιώνιες αξίες του Ευαγγελίου. Έτσι θα επιτύχει την «κιμαδοποίηση» των ανθρώπων. Έχει δίκιο ο Χριστόδουλος» μας έλεγε.

Αντιτιθέμενος αθόρυβα εις την λαίλαπα της «παγκοσμιοποίησης» ο Γέροντας, προσέθετε:« Η Ορθοδοξία και η Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία δεν είναι σύστημα αρχών, ούτε κανόνες και απόψεις που ακολουθούμε, για να περνάμε καλά. Είναι βιωματική αποκάλυψη του ίδιου του Τριαδικού Θεού.».

Στο ερώτημα Τι είναι Χριστιανισμός; απαντούσε: «Το μυστήριο ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος όπως το λέει ο Απόστολος Παύλος εις την Α΄ προς Τιμόθεο επιστολή «ομολογουμένως μέγα εστί το της ευσεβείας μυστήριο», αλλά εμείς θέλουμε φιλοσοφίες» και συνέχιζε «Τι τα θέλετε. Προσευχόμαστε συνέχεια να είμαστε καλά. Προσευχηθήκαμε ποτέ να είμαστε καλοί, όπως λέει ο π. Πορφύριος;» «Όλοι οι άλλοι «ισμοί», μας έλεγε, «έχουν αρχηγούς, έχουν ιστορία, έχουν κηρύγματα, έχουν επαναστάσεις έχουν ποταμούς αιμάτων. Κανένας όμως δεν έχει Σταυρική Θυσία, Ταφή, Ανάσταση, Ανάληψη, Αιωνιότητα.» Λόγια απλά, θεολογικά, κατανοητά, σωτήρια.

Αυτός ήτο ο μακαριστός π. Παγκράτιος. Ευρίσκεται ήδη εις τους ουρανούς, δοξολογεί τον Θεόν εις το ουράνιο θυσιαστήριο και συνεφραίνεται με όλους εκείνους, που «τον σταυρόν ως ζυγόν αράμενοι ηκολούθησαν Αυτώ εν Πίστει» και «…..νύν απόκειται αυτοίς ο της δικαιοσύνης στέφανος….»

Εις την εκκλησιαστικήν ιστορία του Σωκράτους αναφέρεται: «Ίδιον Ελλήνων ανθρώπους αποθεούν» . Όσα στην παρούσα αναφορά μου στον Μακαριστό γέροντα εξέθεσα, δεν πιστοποιούν αυτή την διαπίστωσιν του ιστορικού συγγραφέως, αν και είμαστε - εσείς οι αναγνώσται και εγώ- Έλληνες. Μέσα από τις εμπειρίες της επί 28 συναπτά έτη αναστροφής μου με τον π. Παγκράτιο, ησθάνθην χρέος μου, αντί μνημοσύνου, «εις αγάπης αντέκτισιν», να πληροφορήσω «τους εγγύς και τους μακράν», ότι ο Ιεροκήρυξ π. Παγκράτιος, «ούκ έδωκε ύπνον τοις οφθαλμοίς αυτού, ουδέ ανάπαυσιν εν τοις κροτάφοις αυτού, έως ου εύρε τόπον τω Κυρίω, σκήνωμα τω Θεώ Ιακώβ».

Εκοιμήθη εν ειρήνη την 20-8-2000, «ημίν υπολιμπάνων υπογραμμόν» και το χοϊκόν σκήνωμά του απετέθη στην Ι.Μ. Αγίου Παντελεήμονος, Ν. Πεντέλης.

Ας έχομε την ευχή του.!

Εν Αθήναις τη 15η του μηνός Ιουνίου έτους 2015
Μνήμη των Αγίων Αυγουστίνου, επισκόπου Ιππώνος (430 μ. Χ.) και Ιερωνύμου (420 μ. Χ.)