Χάρης Τρασάνης στην Romfea.gr
Ο παρών Χερουβικός Ύμνος αποτελεί νέο-βυζαντινή μελισματική σύνθεση του Χάρη Τρασάνη, τονισμένη στον Ήχο Λέγετο του διατονικού γένους. Η συνθετική δομή εκκινεί με το Ενήχημα, έναν θεμελιώδη όρο της βυζαντινής μουσικολογικής παράδοσης.
Συγκεκριμένα:
- Στο Λεξικόν της Ελληνικής Γλώσσης των Άνθιμου Γαζή, Κωνσταντίνου Γκαρπολά και Χριστόδουλου Ματακίδη (1835, Τόμ. Α΄, σ. 636), το ενήχημα ορίζεται ως «ὁ ἦχος ὅστις ἀκούεται εἰς τι ἠχοῦν σῶμα» (με παραπομπή στον Ιάμβλιχο), ταυτιζόμενο παράλληλα με την έννοια του περιηχήματος.
- Στο μνημειώδες Glossarium ad scriptores mediae & infimae graecitatis του Charles du Fresne, Sieur du Cange (1688, Τόμ. Α΄, σ. 483), με αναφορά στον Αγιοπολίτη, σημειώνεται ότι τα ενηχήματα αποτελούν «τὰς τῶν ἤχων ἐπιβολάς». Πρόκειται, δηλαδή, για την αρχική φωνητική προετοιμασία, την άμεση τοποθέτηση του ψάλτη στον δεσπόζοντα φθόγγο και την εισαγωγή στο ιδιαίτερο ήθος του εκάστοτε ήχου.
- Παράλληλα, ο Χρύσανθος ἐκ Μαδύτων στο Θεωρητικόν Μέγα της Μουσικής (1832, σ. 135) επιβεβαιώνει ότι το απήχημα ή ενήχημα συνιστά την προετοιμασία του ήχου της μελλούσης ψαλμωδίας, διατυπώνοντας ρητά στη σχετική υποσημείωση: «Ἐνήχημά ἐστιν ἡ τοῦ ἤχου ἐπιβολή».
Αμέσως μετά το Ενήχημα, προτάσσεται μία εκτενέστερη μελωδική εισαγωγή, δομημένη πάνω στις προκαταρκτικές συλλαβές του Χερουβικού ύμνου: «Οι» & «τα».
Η εισαγωγή αυτή λειτουργεί ως μελισματική και υφολογική εμπέδωση του ήχου, επιτρέποντας στον ερμηνευτή να αφομοιώσει με απόλυτη διαστηματική ακρίβεια τις έλξεις, τους εσωτερικούς βηματισμούς και τη μελωδική πορεία του Λεγέτου ήχου.
Για λόγους λειτουργικής ευελιξίας και προσαρμογής στις χρονικές απαιτήσεις της Θείας Λατρείας, η εισαγωγή αυτή δύναται να παραλειφθεί, επιτρέποντας στον ψάλτη την άμεση έναρξη του κυρίως μελισματικού κειμένου του Χερουβικού.
Στην υφή της μελοποιίας εντάσσεται οργανικά η χρήση του χρωματικού γένους μέσω της χρόας του Ζυγού, η οποία διαπλέκεται με παροδικές μεταβολές και ατελείς ή τελικές καταλήξεις σε συγγενείς ήχους του διατονικού γένους (όπως ο Πρώτος, ο Άγια, διατονικός Βαρύς εκ του Ζω και ο Πλάγιος του Τετάρτου).
Στο καταληκτικό τμήμα του ύμνου («Ως τον Βασιλέα...» και «Ταις αγγελικαίς...»), υιοθετείται η ομόφωνη ψαλμωδία από όλους τους ψάλτες χωρίς τη συνοδεία ισοκρατήματος.
Η επιλογή αυτή έγινε αφενός για να αποδοθεί μία λιτή, δωρική ακουστική αίσθηση και αφετέρου για να προσφέρει μια ρεαλιστική και εφαρμόσιμη πρόταση στους ναούς όπου δεν υπάρχει η δυνατότητα επανδρωμένου ισοκρατήματος.
Μελοποίηση: Χάρης Τρασάνης
Ερμηνεία: Γεράσιμος Παπαδόπουλος
Ισοκρατήματα: Ευάγγελος Καραμπάσης, Κωνσταντίνος Κολοβός & Χάρης Τρασάνης