Ἰδιόμελον ἀποστίχων ἑσπέρας Κυριακῆς Ἀπόκρεω Λιχνευσάμενοι, τὴν πρώτην ὑπέστημεν γύμνωσιν.../ χφ. Στιχηράριο ιε΄αἰ. (Ε.Β.Ε. 907)

Ἀρχιμ. Εἰρηναῖος Νᾶκος
Γ. Διευθυντὴς τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς τῆς Ἱερὰς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν

Προετοιμαζόμαστε γιά νά εἰσέλθουμε στή περίφημη περίοδο τῆς Ἁγίας καί Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, ἡ ὁποία συνιστᾶ τήν πνευματικότερη λατρευτική διαδρομή τοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ ἔτους, κατά τήν ὁποία ἡ Ἐκκλησία, μᾶς καλεῖ σέ μία πορεία ἐσωστρέφειας καί διαρκοῦς καί εἰλικρινοῦς ἐνδοσκόπησης.

O ὑμνωδός, στό Στιχηρό τῶν Αἴνων τῆς Κυριακῆς τῆς Τυρινῆς, τήν ὀνομάζει «Στάδιον τῶν ἀρετῶν» καί στό στίβο της καλούμαστε ὅλοι ν’ ἀναμετρηθοῦμε μέ τόν κακό μας ἑαυτό, γιά νά νικήσουμε τήν παθογόνο ἀνθρώπινη φύση, καλλιεργώντας τά πνευματικά χαρίσματα πού ἔχει χαρίσει ὁ Θεός στόν κάθε ἄνθρωπο.

Ἡ πορεία αὐτή θά μποροῦσε νά θεωρηθεῖ καί σάν ἕνα μουσικό προσκύνημα, σάν ἕνα μουσικό ταξίδι μέ προορισμό τήν αὐτογνωσία πού ὁδηγεῖ στήν Θεογνωσία.

Ἄλλωστε ἡ Βυζαντινή Μουσική Παράδοση εἶναι τέχνη λατρευτική, φωνητική, μονοφωνική καί ἀνόργανη πού σκοπό ἔχει νά ὑπηρετεῖ τή λατρεία τῆς ἐκκλησίας πρός σωτηρία τῶν πιστῶν, εἶναι ἐκείνη διά τῆς ὁποίας ντύνοντας μέ μελωδία τά περίφημα λόγια καί νοήματα τῶν ὕμνων τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς, καταφέρνει νά δημιουργήσει τό παρακλητικό κλίμα καί νά κινήσει τίς καρδιές καί τίς ψυχές μας σέ πνευματική ἐγρήγορση.

Πρός ἐπιτεύξῃν τοῦ ἀνωτέρου σκοποῦ ὁ Βυζαντινὸς Χορὸς τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς τῆς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν μὲ χοράρχη τὸν Πρωτοψάλτη καὶ Δάσκαλο τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης Κωνσταντῖνο Ἀγγελίδη, ψάλλει μέλη τοῦ παλαιοῦ στιχηραρίου σὲ μιὰ προσπάθεια ἀνάδειξης τῶν παλαιῶν μελισματικῶν μελῶν ἀπὸ τοὺς θησαυροὺς τῆς βυζαντινῆς περιόδου τῆς Ψαλτικῆς Τέχνης.

Μιὰ προσέγγιση τῶν ὕμνων τῆς περιόδου τοῦ Τριῳδίου καὶ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς μέσα ἀπὸ τὸ μουσικό τους ἔνδυμα, τὴν ἐκκλησιαστική μας μουσική.

Μιὰ ἄριστη σύζευξη λόγου καὶ μέλους. Τὸν Βυζαντινὸ Χορὸ ἀπαρτίζουν μαθητὲς καὶ διπλωματοῦχοι τῆς Σχολῆς Βυζαντινῆς Μουσικῆς τοῦ Ἱδρύματος, σπουδαστὲς τοῦ σεμιναρίου μὲ τίτλο «Μουσικὸ ἐργαστῆρι μορφολογίας ἐκκλησιαστικοῦ μέλους καὶ διεύθυνσης βυζαντινοῦ χοροῦ» (ποὺ πραγματοποιεῖται γιὰ τρίτη συνεχῆ χρονιὰ μὲ μεγάλη ἐπιτυχία καὶ συμμετοχὴ ἀπὸ τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸ ἐξωτερικό, καὶ τὸ ὁποῖο ἐπιμελοῦνται οἱ καθηγητὲς τῆς Σχολῆς Κωνσταντῖνος Ἀγγελίδης καὶ Γεώργιος Σάββας), καὶ ὅλοι ὅσοι ἔχουν ἐνδιαφέρον, ἀγάπη καὶ διάθεση γιὰ τὴν διάδοση τῆς Ψαλτικῆς, ὡς λειτουργικῆς τέχνης τῆς Ἐκκλησίας μας.

Ἡ μαγνητοσκόπηση τῶν παλαιοστιχηραρικῶν ἰδιομέλων Τριῳδίου ἀφιερώνεται στὴν μνήμη τοῦ Διδασκάλου τῆς Ἑλληνικῆς Μουσικῆς Λυκούργου Ἀγγελόπουλου, Ἄρχοντος Πρωτοψάλτου τῆς Ἁγιωτάτης Ἀρχιεπισκοπῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ δεκαετίας ἀπὸ τῆς κοιμήσεώς του· τὸν ἄνθρωπο ποὺ μὲ ὅλες του τὶς δυνάμεις προώθησε τὴν μελέτη καὶ ἑρμηνεία μελῶν ἔκπτωτων ἀπὸ τὴν σύγχρονη πράξη, τοῦ κατανυκτικοῦ παρελθόντος καὶ τῶν προσευχητικῶν ῥιζῶν τοῦ ἀνατολικοῦ ὀρθοδόξου ἐκκλησιαστικοῦ μέλους.

Ἐκφράζουμε τὶς θερμές μας εὐχαριστίες στό χορηγό ἐπικοινωνίας τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς, τό Eιδησεογραφικό Πρακτορείο Εκκλησιαστικών Ειδήσεων -Romfea.gr-, στὸν Χοράρχη Κωνσταντῖνο Ἀγγελίδη, τὸν Γεώργιο Σάββα, καὶ τοὺς συμμετέχοντες χορωδοὺς, γιὰ τὴν συνολικὴ ἐργασία, ἔρευνα, ἐπεξεργασία, μελέτη καὶ παρουσίαση τῶν παλαιῶν μελῶν τοῦ Στιχηραρίου.

Τέλος, εὐχαριστίες στὸν Πανοσιολογιώτατο Ἀρχιμανδρίτη π. Μιχαήλ Σταθάκη, ἱερατικὸ προϊστάμενο τοῦ Ἱ. Ν. Ἁγίου Γεωργίου Νέου Ψυχικοῦ γιὰ τὴν φιλοξενία καὶ τὴν ἀμέριστη ὑποστήριξή του· καὶ τέλος στὸν Ἀλέξη Νικολουτσόπουλο γιὰ τὴν ἄρτια βιντεοσκόπηση.

Στὸν Βυζαντινὸ Χορὸ τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς τῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν συμμετέχουν, μὲ ἀλφαβητικὴ σειρὰ: Ἀβραὰμ Ἐμμανουήλ, Βλαχοθανάσης Χρῆστος, Γκούντης Εὐάγγελος, Γραμματῆς π. Γεώργιος, Δηματᾶς Κωνσταντῖνος, Δροσινὸς π. Ἀθανάσιος, Εὐαγγελίου Χρυσοβαλάντης, Θεοδωρόπουλος Ἐμμανουήλ, Θεοδώρου π. Χρυσοβαλάντης, Καλλιακμάνης Δημήτριος, Καραγιάμπας Δημήτριος, Κασιμάτης Σπύρος, Καψαχάτης Πανταζῆς, Κούγιας Ἀθανάσιος, Κρασσᾶς Δημήτριος, Λαζαρόπουλος Γεώργιος, Μακρόπουλος Νικόλαος, Μανιάτης Δημήτριος, Μανιάτης Θεόδωρος, Μαντζουράνης Νικόλαος, Μουτάφης Κωνσταντῖνος, Μποτονάκης Ἀλέξανδρος, Νέντας Δημήτριος, Νικολαΐδης Κοσμᾶς, Οἰκονόμου Φώτιος, Πετρόπουλος Παναγιώτης, Πηλιχὸς Σταῦρος, Ροῦσσος Διονύσιος, Σάββας Γεώργιος, Σπαθάρης Δημήτριος, Σταμούλης Ἀθανάσιος, Τερζάκης Ἰωάννης, Τριανταφύλλου Θεοφάνης, Τριανταφύλλου Νικόλαος, Τσέμπογλου Συμεών, Χαβάτζας Ἐλευθέριος, Χάλαρης Ἀντώνιος, Χάλαρης Κοσμᾶς, Χατζησταυρίδης Ἐμμανουήλ, Ψυχάρης Βασίλειος.

Η ΜΕΛΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΤΟΥ ΜΟΥΣΙΚΟΥ ΣΤΙΧΗΡΑΡΙΟΥ

Ἀπὸ τὶς ἰδιόχειρες ἐξηγήσεις τοῦ Χουρμουζίου στὴν νέα μέθοδο παρασημαντικῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς μουσικῆς, οἱ κώδικες ΜΠΤ 707, 708, 709 καὶ 715 περιέχουν μέλη ἐπιγραφόμενα τοῦ Παλαιοῦ Στιχηραρίου.

Ὁ τελευταῖος ἐκ τῶν ὡς ἄνω κωδίκων περιέχει Στιχηρὰ Τριῳδίου καὶ Πεντηκοσταρίου.

Τὸ παλιὸ στιχηράριο ἀποτελεῖ κώδικα μὲ μελοποιήσεις στιχηρῶν ἰδιομέλων μηνολογίων, τριῳδίου καὶ πεντηκοσταρίου, ἀναστασίμων ὀκτωήχου, ἀνατολικῶν καὶ δογματικῶν Δαμασκηνοῦ, ἑωθινῶν καὶ σταυροθεοτοκίων Λέοντος τοῦ Σοφοῦ, ἑτέρων θεοτοκίων δογματικῶν, καὶ ἀναβαθμῶν.

Ἡ ἀνώνυμη βυζαντινὴ παράδοσή του ἐκτείνεται ἀπὸ τὸν 11ο ἕως καὶ τὸν 17ο αἰῶνα. Ἡ ἐκτενὴς αὐτὴ παράδοση τοῦ Στιχηραρίου ἕως τὸν 17ο αἰῶνα (λεγόμενη «κοινὴ» κατὰ τὸν διδάκτορα Β. Σαλτερῆ) φαίνεται πὼς εἶναι μᾶλλον ἀρκετὰ συντηρητικὴ σὲ ἀλλαγές, μὲ τὶς φιγοῦρες μεγάλων ἐπωνύμων μελοποιὼν ἐνδιαμέσως, ὅπως τοῦ ὁσίου Ἰωάννου Κουκουζέλη τοῦ μαΐστορος καὶ τοῦ Μανουὴλ Χρυσάφη, νὰ μὴν ἐπηρεάζουν οὐσιαστικὰ ἀνὰ τοὺς αἰῶνες τὴν βασικὴ μελοποιητικὴ δομὴ τῶν στιχηρῶν.

Ἀνανεωτικὴ τάση στὸ στιχηράριο κατὰ τὸν 17ο αἰ. μέλος δίδει ὁ Γεώργιος Οἰκονόμος ἐξ Ἀθηνῶν (γνωστὸς ὡς «Πράσινος»), ἀλλὰ ἀσυγκρίτως μὲ τῶν μεταγενεστέρων του Παναγιώτου τοῦ νέου Χρυσάφου καὶ Γερμανοῦ Ἀρχιεπισκόπου Νέων Πατρῶν. Ὁ Παναγιώτης ὡστόσο φαίνεται νὰ ἀκολουθεῖ τὰ χνάρια τοῦ Γεωργίου Ραιδεστηνοῦ Α΄ (προκατόχου του στὸ Πατριαρχικὸ ἀναλόγιο).

Τὸν τελευταῖο ἡ σύγχρονη ἔρευνα φαίνεται νὰ τοποθετεῖ στὴν κορυφὴ τῆς ἀνανεωτικῆς τάσης ἐξ αἰτίας τῆς μελοποίησης στὸ νεώτερο -τοῦ κοινοπαραδοσιακοῦ- ὕφος μεγάλου τμήματος τοῦ ἀναστασιματαρίου πρὶν ἀπὸ τὸν νέο Χρυσάφη.

Τὸ περιεχόμενο τοῦ στιχηραρίου κατὰ τὸν 18ο αἰ. συντέμνεται περαιτέρω μετὰ καλλωπισμοῦ ἀπὸ τὸν Ἰάκωβο Πρωτοψάλτη τῆς Μ.τ.Χ.Ε., ἐνῶ ὁ λαμπαδάριος τῆς Μ.τ.Χ.Ε. Πέτρος παρουσιάζει τὰ ὑμνολογήματα τοῦ στιχηραρίου καινοτρόπως πιὰ χωρὶς προηγούμενη γραπτὴ παράδοση, κατὰ τὸν νέο σύντομο στιχηραρικὸ τρόπο.

Τὸ παλαιὸ στιχηράριο, ἐδὼ στὴν ἐξήγηση τοῦ Χουρμουζίου, διασώζει μελωδίες αἰώνων, ἰκανὲς κατὰ τὴν ἐκφορὰ νὰ μυσταγωγοῦν σὲ μιὰν ἔνθεη στάση. Μὲ τέτοια ἔντεχνα καλλοφωνικὰ ἰδιόμελα τροπάρια μετουσιώνεται ὁ χρόνος τῶν ἀκολουθιῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τῶν λεγομένων «κατανυκτικῶν» ἑσπερινῶν (διότι σὲ αὐτοὺς ψάλλονται εἰδικὰ τροπάρια «κατανυκτικὰ» ἀπὸ τὸ βιβλίο τοῦ Τριῳδίου).

Πρὸς ὁλοκλήρωση τῆς συνήθους στὰ μουσικὰ βιβλία μελισματικῆς σειρᾶς τῶν κατανυκτικῶν ἰδιομέλων ἑσπερίου ἀποστίχου, προστίθεται στὴν παροῦσα ἑρμηνευτικὴ κατάθεση τοῦ Βυζαντινοῦ Χοροῦ τοῦ Ἱδρύματος Μουσικῆς Ἱερᾶς Ἀρχιεπισκοπῆς Ἀθηνῶν συμπληρωματικῶς στὰ συνήθη ἑπτὰ ἰδιόμελα (τῆς Τυροφάγου/Ἀποτυρώσεως καὶ τῶν πέντε συναπτῶν Κυριακῶν νηστειῶν – τῆς Δ΄ Κυριακῆς ἐχούσης διπλὸ ἰδιόμελο), καὶ τὸ ἰδιόμελο ἀποστίχων τῆς ἑσπέρας Κυριακῆς τῆς Ἀπόκρεω (ἀκολουθίας ποὺ κατὰ τὰ ἄλλα ὑπολείπεται τροπαρίων κατανυκτικῶν, μεγάλου προκειμένου καὶ τῶν ἰδιαιτέρων ἀπολυτικίων).

Ὠστόσο, καίτοι μὴ τυπικῶς κατανυκτικοῦ, ἀπὸ τοῦ ἑσπερινοῦ τῆς Ἀπόκρεω ἐκκινεῖ ἡ σειρὰ ἰδιομέλων, ποὺ καταλήγει τὸ ἑσπέρας τῆς Ε΄ Κυριακῆς νηστειῶν. Συγκεκριμένως διαβάζουμε στὸ βιβλίο τοῦ Τριωδίου, πὼς «εἰς δὲ τὸν στίχον καταλιμπάνεται ἡ ὀκτωηχος καὶ ψάλλομεν τὸ ἰδιόμελον τῆς ἡμέρας δίς». Μετὰ δὲ τὸ δοξαστικὸν ἰδιόμελο τῆς ἀποστίχου σημειώνεται «δεῖ γινώσκειν, ὅτι οὕτω ποιοῦμεν ἀπὸ τῆς Κυριακῆς ταύτης ἑσπέρας εἰς τὸ λυχνικὸν ἕως τῆς τοῦ ἁγίου Λαζάρου».

Πρόκειται γιὰ τὰ ἑξὴς ἰδιόμελα, ἡ ψαλτικὴ ἑρμηνεία τῶν ὁποίων θὰ δημοσιεύεται κατ’ ἀντιστοιχίαν κάθε ἐρχόμενη Κυριακή:

1. Λιχνευσάμενοι τὴν πρώτην ὑπέστημεν γύμνωσιν, ἰδιόμελον ἀποστίχων τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς τῆς Ἀπόκρεω, ἦχος πλ. δ΄.

2. Ἔλαμψεν ἡ χάρις σου Κύριε, ἰδιόμελον ἀποστίχων Α΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς τῆς Τυροφάγου, ἦχος δ΄.

3. Δεῦτε ἐκκαθάρωμεν ἑαυτούς, ἰδιόμελον ἀποστίχων Β΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς Α΄ Νηστειῶν, ἦχος πλ. δ΄.

4. Χαλινοὺς ἀποπτύσας τοὺς πατρικούς, ἰδιόμελον ἀποστίχων Γ΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς Β΄ Νηστειῶν, ἦχος πλ. δ΄.

5. Ἀτενίσαι τὸ ὄμμα εἰς οὐρανόν, ἰδιόμελον ἀποστίχων Δ΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς Γ΄ Νηστειῶν, ἦχος πλ. δ΄.

6. Ὁ τὸν ἀμπελῶνα φυτεύσας, α΄ ἰδιόμελον ἀποστίχων Ε΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς Δ΄ Νηστειῶν, ἦχος βαρύς.

7. Λῃσταῖς λογισμοῖς, β΄ ἰδιόμελον ἀποστίχων Ε΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς Δ΄ Νηστειῶν, ἦχος πλ. β΄.

8. Θαυμαστὴ τοῦ Σωτῆρος, ἰδιόμελον ἀποστίχων Ϛ΄ Κατανυκτικοῦ Ἑσπερινοῦ τὸ ἑσπέρας τῆς Κυριακῆς Ε΄ Νηστειῶν, ἦχος α΄.

Οἱ ἐν λόγῳ ὕμνοι (διδακτικοὶ καὶ πνευματικῶς ἐμψυχωτικοὶ σὲ περιεχόμενο) ἔχουν μελιστεῖ μὲ μελωδίες ἰδιαίτερες, μὴ προσόμοιες ἄλλων (ἀποτελοῦν τροπάρια ἰδιόμελα). Ψάλλονται στὰ «Ἀπόστιχα» τῆς Κυριακῆς τῆς Ἀπόκρεω καὶ τῶν ἀκολουθούντων κατὰ τὶς ἐπόμενες ἕξι Κυριακὲς «κατανυκτικῶν» Ἑσπερινῶν.

Ὁ ὑμνογράφος τους ἄδηλος, πλὴν ὑπομνήματος γιὰ τὸν ποιητή τοῦ β΄ ἰδιομέλου τῆς Δ΄ Κυριακῆς («Ποίημα
Στεφάνου»).

Βάσει τοῦ περιεχόμενου τους, μποροῦμε νὰ τὰ θεωρήσουμε ἔργα ποικίλων ποιητῶν καὶ ἐποχῶν.

Τὸ κείμενο τῶν περισσοτέρων τους βασίζεται σὲ παλαιότερα θέματα εὐαγγελικῶν περικοπῶν τῶν Κυριακῶν τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς.

Τὰ ὑπὸ ἐξέτασιν ἰδιόμελα τῆς ἀποστίχου διακρίνονται γιὰ τὴν ἁπλότητά τους, τὴν ὁποῖα ἐξασφαλίζει καὶ ἡ σαφὴς ἐπαναληψιμότητα στὴν δομή τους, προφανέστερη τῶν μεταγενεστέρων καλλοφωνικῶν ἐπεξεργασιῶν τους στὰ ἐπώνυμα στιχηράρια.

Οἱ τονισμοὶ τῶν ἰδιομέλων ἑρμηνεύονται χορωδιακῶς, κατὰ τὸ ἐκκλησιαστικῶς δέον, συνοδίᾳ ἁπλοῦ καὶ οἰκονομημένου ἰσοκρατήματος, ἐνδεικτικοῦ τοῦ ἑκάστοτε κλαδικοῦ ἤχου καὶ οἱουδήποτε ἐνδιαμέσως τυχὸν ἀναδεικνυομένου ἤχου πέραν τοῦ ἀρχικῶς ἐπιγραφομένου.

Γεώργιος Β. Σάββας
Πρωτοψάλτης / Διδάκτωρ Μουσικολογίας Πανεπιστημίου Λονδίνου

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ἀρβανίτης, Ἰωάννης, Ὁ ρυθμὸς τῶν ἐκκλησιαστικῶν μελῶν μέσα ἀπὸ τὴ παλαιογραφικὴ ἔρευνα καὶ τὴν ἐξήγηση τῆς παλαιᾶς σημειογραφίας (ἀνέκδοτος διδακτορικὴ διατριβή), Ἰόνιο Πανεπιστήμιο, Κέρκυρα 2010 | https://www.didaktorika.gr/eadd/handle/10442/21885
Δετοράκης, Θεοχάρης, «Παρατηρήσεις σὲ Σιναϊτικὰ χειρόγραφα Τριῴδια» στὸ Σκαλτσῆς, Π. Ἰ. καί ἀρχιμ. Νικόδ. Σκρέττας (ἐπιμ.), Γηθόσυνον σέβασμα. Τιμητικόν ἀφιέρωμα εἰς τόν Καθηγητὴν Ἰωάννην Μ. Φουντούλην, τ. Α΄, Θεσσαλονίκη 2013
Οἰκονόμου, π. Ἐπιφάνιος, Κηρύξατε τό Εὐαγγέλιον, ὁμιλίες στίς εὐαγγελικές περικοπές τῶν Κυριακῶν, Ἐκδόσεις Ἀρχονταρίκι, Ἀθήνα 2014
Raasted, Jørgen, “Koukouzeles' Revision of the Sticherarion and Sinai gr. 1230” in Szendrej, Janka and David Hiley (eds.), Laborare Fratres in Unum: Festschrift in Honor of László Dobszay's 60th Birthday. Spolia Berolinensi. Hildesheim, Zurich: Weidmann. 7: 261–277, 1995
Σαλτερῆς, Βασίλειος, Ἡ παράδοση τοῦ μέλους τοῦ Παλαιοῦ Στιχηραρίου (ἀνέκδοτος διδακτορικὴ διατριβή), Ε.Κ.Π.Α., Ἀθήνα 2011
Στάθης, Γρηγόριος, Μορφὲς καὶ μορφὲς τῆς ψαλτικῆς τέχνης, Ἵδρυμα Βυζαντινῆς Μουσικολογίας λατρειολογήματα - 5, Ἀθήνα 2011
Troelsgård, Christian, “What kind of chant books were the Byzantine Sticherária?” in Dobszay, László (ed.) Cantus Planus: Papers Read at the 9th Meeting, Esztergom & Visegrád, 1998. Budapest: Hungarian Academy of Sciences Institute for Musicology: 563–574, 2001