Του Λάμπρου Κ. Σκόντζου Θεολόγου – Καθηγητού
Μια μεγάλη χορεία Ἁγίων τῆς Ἐκκλησίας μας, καὶ μάλιστα Μεγαλομαρτύρων, προέρχεται ἀπὸ τὶς τάξεις τῶν στρατιωτικῶν. Οἱ σπουδαῖοι αὐτοὶ ἄνδρες ὑπήρξαν τοῦ ἴδιου ἡρωισμοῦ, ὅπως στὶς μάχες ἐναντίον τῶν ἐχθρῶν, ἔτσι καὶ στὴν ὁμολογία τῆς χριστιανικῆς τους πίστεως. Ὑπέστησαν φρικτὰ μαρτύρια μὲ μεγάλη καρτερία, καὶ γι’ αὐτὸ ὀνομάζονται Μεγαλομάρτυρες. Ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς εἶναι καὶ ὁ Ἅγιος Μεγαλομάρτυς Μηνᾶς ὁ Θαυματουργός.
Γεννήθηκε στὰ μέσα περίπου τοῦ 3ου μ.Χ. αἰῶνα στὴν Αἴγυπτο, ἀπὸ εἰδωλολάτρες γονεῖς, οἱ ὁποῖοι τὸν ἀνέθρεψαν μὲ τὶς σαθρὲς θρησκευτικὲς ἀρχὲς τοῦ παγανισμοῦ, ὁ ὁποῖος ἐκεῖνη τὴν ἐποχὴ βρισκόταν σὲ τέλεια κατάπτωση, ἀλλὰ ἦταν ἱκανὸς νὰ ὁδηγεῖ ἀνθρώπους στὴν ἀσέβεια, στὴ δεισιδαιμονία, στὴ μοιρολατρία καὶ στὴν ἄσωτη καὶ ἁμαρτωλὴ ζωή, ἡ ὁποία συχνὰ παρουσιαζόταν ὡς θρησκευτικὴ λατρεία πρὸς τοὺς παγανιστικοὺς «θεούς».
Ὅταν ἐνηλικιώθηκε, ὁ Μηνᾶς ἄρχισε νὰ ἀμφιβάλλει γιὰ τὴν ὀρθότητα τῆς θρησκείας τῶν γονέων του, καὶ ἀναζητοῦσε μιὰ πιο καθαρὴ πίστη πρὸς τὸ Θείον, μιὰ πνευματικὴ λατρεία καὶ μιὰ ζωή ποὺ νὰ διακρίνεται ἀπὸ ἀρετὴ καὶ ἀνθρωπισμό. Αὐτὴν τὴν ἀληθινὴ πίστη τὴ βρῆκε στὸν Χριστιανισμό. Ἤρθε σὲ ἐπαφὴ μὲ χριστιανούς, κατηχήθηκε στὲς σωτήριες διδασκαλίες τῆς Ἐκκλησίας, καὶ τὸν συνεπήρε τὸ θεῖο πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ, τὸν ὁποῖο ἀγάπησε καὶ ἔθεσε σκοπὸ τῆς ζωῆς του νὰ Τὸν μιμηθεῖ.
Ἦταν ἄνδρας ρωμαλέος, καὶ ἔτσι ἀποφάσισε νὰ ἀκολουθήσει στρατιωτικὴ καριέρα. Κατατάχθηκε στὸ ρωμαϊκὸ στράτευμα, στὸ ἱππικὸ τάγμα τῶν Ρουταλικῶν, ὑπὸ τὴ διοίκηση τοῦ ἀξιωματούχου Ἀργυρίσκου. Ἡ ἔδρα τῆς μονάδας του ἦταν στὸ Κοτυάειον τῆς Φρυγίας (σημερινὴ Κιουτάχεια) τῆς Μικρᾶς Ἀσίας.
Ἐκεῖ ὁ Μηνᾶς διακρίθηκε γιὰ τὴ φρόνησή του καὶ τὸ ἀνδρεῖο φρόνημά του, καὶ ἔτσι ἀπέκτησε μεγάλη ἐκτίμηση ἀνάμεσα στὸν στρατό. Παρ’ ὅλο ποὺ στὸν στρατὸ συνήθως ἐπικρατεῖ πνεῦμα ἠθικῆς ἐλευθεριότητας, ὁ Μηνᾶς ἔμεινε ἀδιάφθορος, ἀποτελῶντας παράδειγμα ἠθικοῦ καὶ ἐνάρετου ἀνθρώπου.
Τότε αὐτοκράτορας ἦταν ὁ θρησκομανὴς Διοκλητιανός, ὁ ὁποῖος τὸ 303 μ.Χ. ἐξέδωσε τὸ φοβερὸ διάταγμα κατὰ τῶν χριστιανῶν, μὲ σκοπὸ τὴν ἐξάλειψη τοῦ Χριστιανισμοῦ. Ὑποκινητὲς τοῦ διωγμοῦ ἦταν οἱ ἱερεῖς καὶ μάντεις τῶν σκοταδιστικῶν μαντείων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας (Διδυμαίου καὶ Κλαρίου Ἀπόλλωνος).
Ἡ ραγδαία ἐξάπλωση τοῦ Χριστιανισμοῦ ὁδήγησε στὴν παρακμὴ τοῦ παγανισμοῦ, τὴν ἐρήμωση τῶν εἰδωλολατρικῶν «ἱερῶν» καὶ τὴν ἀπώλεια ἐσόδων γιὰ τοὺς μάντεις καὶ ἱερεῖς, ποὺ ζοῦσαν παρασιτικὰ ἀπὸ τὴν ἀμάθεια τοῦ λαοῦ.
Οἱ ἱερεῖς αὐτοὶ ἔπεισαν τὸν Διοκλητιανὸ ὅτι οἱ «θεοὶ» ἦταν ἐξαγριωμένοι ἀπὸ τὴν ἀὔξηση τῶν χριστιανῶν καὶ ἀπαιτοῦσαν τὴν ἐξόντωσή τους. Ἐκεῖνος, ἐντρομος, ἐξέδωσε τὸ διάταγμα τῶν διωγμῶν. Ἐκατομμύρια χριστιανοὶ μαρτύρησαν στὴν (εὐτυχῶς σύντομη) ἐκεῖνη περίοδο (303–311 μ.Χ.).
Οἱ χριστιανοὶ ὑπῆρχαν σὲ ὅλες τὶς κοινωνικὲς τάξεις, ἀκόμη καὶ στὸ στράτευμα. Πολλοὶ ἀπ’ αὐτοὺς ἠρνοῦντο νὰ ἐκτελέσουν διαταγὲς ποὺ ἀντιβαίναν στὴν πίστη τους, καὶ ἔτσι ἔγιναν οἱ ἴδιοι διωκόμενοι. Ὅταν καὶ ὁ Μηνᾶς ἔλαβε διαταγὴ νὰ συλλαμβάνει καὶ νὰ βασανίζει χριστιανούς, ἀρνήθηκε. Ἀμέσως παραιτήθηκε, ἀποποιούμενος τὶς τιμὲς καὶ τὴ λαμπρὴ καριέρα, καὶ κατέφυγε σὲ ὄρος, ὅπου ἔζησε ἀσκητικὰ, προτιμῶντας τὴ συντροφιά τῶν ἀγρίων θηρίων ἀπὸ τὴν θηριωδία τῶν εἰδωλολατρῶν.
Ὅταν ἀνακαλύφθηκε, συνελήφθη, βασανίστηκε φρικτὰ καὶ τελικὰ ἀπεκεφαλίστηκε στὶς 11 Νοεμβρίου, στὶς ἀρχὲς τοῦ 4ου αἰῶνα μ.Χ. Τὰ ἱερὰ λείψανά του ἐνταφιάστηκαν ἀπὸ εὐσεβεῖς χριστιανοὺς στὴν Αἴγυπτο, στὴν τοποθεσία «ἐκεῖ ποὺ κάνουν στάση οἱ καμήλες». Ὁ τάφος του, 40 χλμ. νοτιοδυτικὰ τῆς Ἀλεξάνδρειας, ἀναδείχθηκε σημαντικὸς τόπος προσκυνητῶν, ὅπου ἐπιτελοῦνται πολυάριθμα θαύματα.
Ἀναφέρονται πολλά θαύματά του· ἀνάστησε νεκρὸ προσκυνητή, ἔσωσε ἀπὸ πνιγμὸ δούλο καὶ ἄλλους πιστούς. Τὸ πιὸ γνωστὸ θαῦμά του ἔγινε στὴν Κρήτη, τὴ νύχτα τοῦ Πάσχα τοῦ 1826, ὅταν ἐμφανίστηκε ἔφιππος ἡλικιωμένος ἀνὴρ καὶ ἔσωσε τοὺς Χριστιανοὺς ἀπὸ σφαγὴ ποὺ εἶχαν σχεδιάσει οἱ Τούρκοι στὸν Ἱερὸ Ναὸ τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ στὸ Ἡράκλειο. Ἀπὸ τότε ἀνακηρύχθηκε πολιούχος τῆς πόλεως καὶ ἐικονίζεται ἔφιππος Ῥωμαῖος στρατηγός.
Ὁ Ἅγιος προστάτεψε ἐπίσης τὸ Ἡράκλειο κατὰ τοὺς βομβαρδισμοὺς τῆς 23ης Μαΐου 1941, ὅταν βόμβες ἔπεσαν χωρὶς νὰ ἐκραγοῦν, διαφυλάττοντας και τὸν περικαλλῆ ναό του. Ἐκτίθεται μάλιστα ἀκόμη καὶ σήμερα μιὰ ἀνεκρότη βόμβα ἔξω ἀπὸ τὸν ναό.
Ἕνα ἄλλο θαυμαστὸ γεγονὸς ἔλαβε χώρα στὸ Ἐλ Ἀλαμέιν, τὸ 1942, ὅταν οἱ γερμανικὲς δυνάμεις ὑπὸ τὸν στρατάρχη Ρόμελ ἐμφανίστηκαν νὰ βλέπουν ἕναν ἡλικιωμένο ἄνδρα μὲ καραβάνι καμήλων ἀναδυόμενο ἀπὸ τὰ ἐρείπια τοῦ ναοῦ τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ. Ἡ ὅραση αὐτὴ προκάλεσε πανικό καὶ ἀναστάτωση, συμβάλλοντας στὴ νίκη τῶν Συμμάχων.
Ἡ μνήμη του τιμᾶται στὶς 11 Νοεμβρίου. Θεωρεῖται προστάτης γεωργῶν, κτηνοτρόφων, καὶ –σε ὁρισμένες περιοχές– ἀνύπανδρων γυναικῶν.
Στὴν Κρήτη, ἐπὶ Τουρκοκρατίας, ὑπῆρχε ἡ συνήθεια νὰ ἀφήνουν ἔξω ἀπὸ τὸν ναὸ τοῦ Ἁγίου Μηνᾶ τὰ νόθα βρέφη, ἐμπιστευόμενοι τὴ σωτηρία τους στὸν Ἅγιο. Ἡ Ἐκκλησία τὰ περιέθαλπε, καὶ τὰ ἀγόρια ἔπαιρναν τὸ ὄνομα Μηνᾶς. Κανένα δὲν χάθηκε – ὁ Ἅγιος πάντοτε μεριμνοῦσε.
Οἱ Ἅγιοι εἶναι οἱ ζωντανὲς εἰκόνες τοῦ Θεοῦ στὸν κόσμο. Μὲ τὴν ἁγία ζωή τους φανερώνουν τὴ μεταμόρφωση τοῦ παλαιοῦ κόσμου σὲ «καινὴ κτίσιν» (Γαλ.6,15), στὴ «Βασιλεία τοῦ Θεοῦ» (Ματθ.4,17). Ὅσοι λοιπόν θέλουμε νὰ ἀνήκουμε στὸν Χριστὸ καὶ νὰ εἴμαστε συνειδητὰ μέλη τῆς Ἐκκλησίας Του, ὀφείλουμε νὰ γινόμαστε μιμητὲς τῶν Ἁγίων, ὅπως ἐκεῖνοι ἦταν μιμητὲς τοῦ Χριστοῦ, ἐργαζόμενοι «τὸ ἀγαθὸν πρὸς πάντας, μάλιστα δὲ πρὸς τοὺς οἰκείους τῆς πίστεως» (Γαλ. 6,10).
Ἐπιπλέον, μιμούμενοι τὸν Ἅγιο Μηνᾶ, ὀφείλουμε νὰ προτιμοῦμε τὰ αἰώνια ἀγαθὰ ἀπὸ τὰ πρόσκαιρα, δίνοντας τὴν ὁμολογία τῆς πίστεώς μας χωρὶς φόβο, ἐπειδὴ τότε θὰ ἔχουμε συνήγορο στὸν οὐρανὸ τὸν Κύριό μας Ἰησοῦ Χριστό, ὁ ὁποῖος εἶπε: «Πᾶς οὖν ὅστις ὁμολογήσει ἐν ἐμοὶ ἔμπροσθεν τῶν ἀνθρώπων, ὁμολογήσω κἀγὼ ἐν αὐτῷ ἔμπροσθεν τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν οὐρανοῖς» (Ματθ.10,32).