Λάμπρος Κ. Σκόντζος στην Romfea.gr
Θεολόγος – Καθηγητής
Οι πρώτοι χριστιανοί προέρχονταν από όλες τις κοινωνικές τάξεις και όχι μόνον από τους φτωχούς και τους δούλους, όπως ισχυρίζονται κάποιοι σύγχρονοι χριστιανομάχοι.
Πλούσιοι και φτωχοί, ελεύθεροι και δούλοι, άνδρες, γυναίκες και παιδιά, μαζί με τις οικογένειές τους, Ιουδαίοι και Εθνικοί, πίστευαν στο Χριστό, βαπτίζονταν και εντάσσονταν στο εκκλησιαστικό σώμα.
Ένας από τους πλουσίους πρώτους χριστιανούς ήταν και ο άγιος Φιλήμων με τη σύζυγό του Απφία.
Πατρίδα τους ήταν η σημαντική μικρασιατική πόλη Κολοσσές. Ήταν πρώην ειδωλολάτρες και ενωρίς μεταστράφηκαν στην χριστιανική πίστη.
Πιθανόν να άκουσαν το κήρυγμα του αποστόλου Παύλου και να βαπτίστηκαν από τον ίδιο, όταν ήρθε στην πόλη τους, με τον οποίο συνδέθηκαν με στενή φιλία.
Ήταν πλούσιοι και είχαν στη δούλεψή τους πολλούς δούλους, στους οποίους συμπεριφέρονταν με αγάπη, καλοσύνη και ανεκτικότητα, σπάνια περίπτωση κυρίων για την εποχή εκείνη, όπου η δουλεία ήταν κοινωνικός θεσμός και προστατεύονταν από την κρατική εξουσία.
Ο κύριός τους είχε απόλυτη εξουσία, ακόμα ζωής και θανάτου, σ’ αυτούς. Μπορούσε ακόμα και να φονέψει κάποιον δούλο και να μην έχει καμιά συνέπεια!
Άλλωστε οι δούλοι χαρακτηρίζονταν ως «χρήσιμα εργαλεία» και συχνά είχαν αξία μικρότερη από αυτή των ζώων!
Ανάμεσά στους δούλους του Φιλήμονα ήταν και ο Ονήσιμος, ο οποίος κατόρθωσε να δραπετεύσει, κλέβοντας τα χρήματα του κυρίου του και καταλήγοντας στην Ρώμη, όπου συνάντησε τον φυλακισμένο απόστολο Παύλο.
Εκεί κατηχήθηκε, βαπτίστηκε και στάλθηκε ξανά μετανοημένο στον Φιλήμονα, μαζί επιστολή του Αποστόλου, τη γνωστή μας «Προς Φιλήμονα».
Ο Παύλος ζήτησε από τον Φιλήμονα να δεχτεί τον Ονήσιμο, να τον συγχωρέσει για την φυγή και την κλοπή και να τον μεταχειριστεί σαν αδελφό του εν Χριστώ.
Αυτό έγινε, ο Φιλήμων τον δέχτηκε, τον συγχώρεσε και τον απελευθέρωσε, παραδίδοντάς τον στην υπηρεσία της Εκκλησίας.
Επίσης το ζευγάρι Φιλήμων και Απφία, βιώνοντας συνειδητά την χριστιανική αγάπη, ασκούσαν πράξεις αγάπης, έχοντας ανεπτυγμένο αίσθημα της φιλανθρωπίας.
Χρησιμοποιούσαν δε τα πλούτη τους με προθυμία για την ανακούφιση φτωχών, ασθενών και για την ανάπτυξη του έργου του Χριστού.
Γι’ αυτό και ο απόστολος Παύλος έγραψε στην ομώνυμη επιστολή του: «Χάριν ἔχομεν πολλὴν καὶ παράκλησιν ἐπὶ τὴν ἀγάπη σου ὅτι τὰ σπλάγχνα τῶν ἁγίων ἀναπέπαυται διὰ σοῦ, ἀδελφέ» (Προς Φιλήμονα, 7).
Δηλαδή, έχουμε πολλή χαρά και παρηγοριά για την αγάπη σου, διότι οι καρδιές των αδελφών χριστιανών έχουν βρει ανάπαυση με τις ευεργεσίες και αγαθοεργίες σου, αδελφέ.
Με το ιερό ζευγάρι συνδέονταν και ένα άλλο βιβλικό πρόσωπο, ο απόστολος Άρχιππος.
Λέγεται ότι ήταν συγγενής, ίσως και γιος του Φιλήμονα και της Απφίας.
Ο Παύλος, επειδή ο Άρχιππος είχε μεγάλη αφοσίωση στη διάδοση του Ευαγγελίου, στην προς Φιλήμονα επιστολή του τον ονομάζει «στρατιώτη».
Δεν γνωρίζουμε περισσότερα για τη ζωή αυτών των αγίων. Αρχαία παράδοση αναφέρει ότι το ιερό ζευγάρι είχε μεταβάλλει το ευρύχωρο και πολυτελές σπίτι τους σε χώρο συνάθροισης της Εκκλησίας των Κολοσσών.
Εκεί εισέρχονταν οι χριστιανοί των Κολοσσών, πλούσιοι και φτωχοί, καλοδεχούμενοι, ως αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί και απολάμβαναν την πλούσια φιλοξενία του.
Σύμφωνα με άλλες μαρτυρίες ο Φιλήμων, υπήρξε και κληρικός, (πιθανώς επίσκοπος) της κατ’ οίκον εκκλησίας των Χριστιανών των Κολοσσών, όπου συγκεντρώνονταν στην πλούσια έπαυλή του.
Να σημειώσουμε πως οι πρώτοι Χριστιανοί, λόγω των σκληρών διωγμών του ρωμαϊκού κράτους, δεν μπορούσαν να έχουν φανερούς τόπους λατρείας και γι’ αυτό συναντιόταν σε ιδιωτικούς χώρους, οι οποίοι ονομάζονταν «κατ’ οίκον εκκλησίες».
Μάλιστα Στη λίστα των Εβδομήκοντα Αποστόλων, που αποδίδεται στον Δωρόθεο Τύρου, ο Φιλήμων αναφέρεται ως Επίσκοπος της Γάζας.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, όλοι οι προαναφερόμενοι άγιοι, λόγω του θερμού τους ζήλου για την διάδοση του Ευαγγελίου, διώχτηκαν, βασανίστηκαν και υπέστησαν μαρτυρικό θάνατο.
Όπως αναφέρεται στο εκκλησιαστικό βιβλίο Μηναίο της 22ας Νοεμβρίου ο Φιλήμων η σύζυγός του Απφία, ο πρώην δούλος Ονήσιμος και ο Άρχιππος υπέστησαν μαρτυρικό θάνατο στις Κολοσσαίς, λόγω του πλούσιου ιεραποστολικού τους έργου κατά τη διάρκεια του φοβερού πρώτου διωγμού του Νέρωνα.
Η μνήμη των αγίων Φιλήμονα και Απφίας τιμάται στις 22 Νοεμβρίου, του αγίου Ονησίμου στις 15 Φεβρουαρίου και του αγίου Αρχίππου στις 19 Φεβρουαρίου.
Η προς Φιλήμονα Επιστολή του αποστόλου Παύλου είναι το μικρότερο κείμενο της Καινής Διαθήκης και στάλθηκε στον Φιλήμονα, περί το 60 – 61 μ. Χ.
Πρόκειται για ένα αγιογραφικό κείμενο γεμάτο από εκδήλωση αισθημάτων αγάπης και τρυφερότητας του αποστόλου Παύλου προς το ιερό ζευγάρι Φιλήμονα και Απφία, λόγω του ένθερμου ιεραποστολικού τους έργου και της φιλίας τους προς το πρόσωπό του.
Αφού στέλνει τους χαιρετισμούς του, τους χαρακτηρίζει ως αγαπητούς συνεργάτες του.
Εγκωμιάζει τον Φιλήμονα για την περισσή πίστη και αγάπη του για το Χριστό και τους χριστιανούς των Κολοσσών.
Όπως προαναφέραμε, σκοπός της επιστολής ήταν να δεχτεί ο Φιλήμων τον φυγάδα και κλέφτη δούλο του Ονήσιμο και πάλι κοντά του, να τον συγχωρέσει και να τον καταστήσει πλέον ελεύθερο αδελφό του αγαπητό.
Τέλος στέλνει τους θερμούς χαιρετισμούς του προς τον Φιλήμονα, καθώς και των πιστών συνεργατών του, Λουκά, Επαφρά, Μάρκου, Αρίσταρχου και του Δημά.
Και κλείνει την επιστολή με την ευχή: «Η χάρις τοῦ Κυρίου ἡμῶν ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ μετὰ τοῦ πνεύματος ὑμῶν. Αμήν».