Πάντα σκέφτομαι πόσο ο Κύριος μας ευλόγησε την ταπεινή μου διακονία όλα αυτά τα χρόνια στον χώρο της Αφρικανικής Ηπείρου.
Αναπολώ εκείνες τις πρώτες μέρες της εδώ παραμονής μου, όταν έφθασα μόλις ένα μήνα μετά τις διδακτορικές μου εξετάσεις από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης.
Το περιβάλλον, φυσικά, που βρήκα εδώ ήταν τελείως διαφορετικό.
Έπρεπε να πείσω τον εαυτό μου να ξεχάσει την ήρεμη και τόσο άνετη ζωή στο Πανεπιστήμιο. Φθάνοντας εδώ μου είχε ανατεθεί μια τελείως διαφορετική αποστολή σ’ ένα άγνωστο με το περιβάλλον από όπου προερχόμουν, με άλλους ανθρώπους διαφορετικού χρώματος, γλώσσας και κουλτούρας.
Έπρεπε, αμέσως, να προσαρμοστώ. Να ερευνήσω και να βρω τρόπους συνύπαρξης, συμβίωσης και αποδοχής της κουλτούρας, των ηθών και των εθίμων των ανθρώπων, αυτών που έπρεπε να αγαπήσω και να υπηρετήσω, κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες.
Μια απόφαση που έπρεπε να ληφθεί γρήγορα, για να μπορέσω να ξεκινήσω την ταπεινή μου διακονία. Χρόνια, βέβαια, δύσκολα αλλά δημιουργικά και σημαδιακά μέσα στη ζωή μου.
Δε θα μπορούσα να διανοηθώ ότι θα έμενα εδώ, τώρα, συμπληρώνοντας, σύντομα, και την τέταρτη δεκαετία.
Όσο κι αν δυσκολεύτηκα, όσο κι αν ταλαιπωρήθηκα, όσο κι αν υπέφερα και βασανίστηκα από τις τροπικές ασθένειες που κόντεψαν να μου στοιχίσουν τη ζωή, τόσο αισθάνομαι, μέσα μου, ευλογημένος και αναπαύομαι, τώρα, με τη σκέψη ότι κάτι κτίστηκε όλα αυτά τα χρόνια.
Και εξηγούμαι:
Από την πρώτη Κυριακή, όταν τελειώσαμε εκείνη την κατανυκτική ακολουθία της συγχωρήσεως, μέχρι απόψε, που τελέσαμε όλη την ακολουθία των Χαιρετισμών, ήταν μια μυστική, φωταγωγική πορεία προς τα άνω.
Πρωί και βράδυ στο εδώ παρεκκλήσιο της Σχολής τελούνται οι ιερές ακολουθίες με όλο το ενδεδειγμένο τυπικό της Εκκλησίας μας.
Στα αυτιά μου ακούω, ακόμα, τους μελωδικούς ήχους, που, συνήθως, διανθίζουν τις κατανυκτικές αυτές ακολουθίες…
Κύριε των Δυνάμεων, μεθ’ ημών γενού…
Κατευθυνθήτω η προσευχή μου …
Μεθ’ ημών ο Θεός, γνώτε έθνη και ηττάσθε …
Τη Υπερμάχω Στρατηγώ τα νικητήρια …
Την ωραιότητα της παρθενίας Σου …
Επί σοι χαίρει, Κεχαριτωμένη …
Κύριε εκέκραξα προς Σε, εισάκουσόν μου …
Νυν αι δυνάμεις των Ουρανών …
Ευλογήσω τον Κύριον εν παντί καιρώ …
και, φυσικά, οι ενδιάμεσες ευχές των καθημερινών ακολουθιών, οι ψαλμοί. Τι ευλογία στ’ αλήθεια ήταν αυτή! Όλοι οι ύμνοι και οι ευχές των διαφόρων ακολουθιών της Μ. Τεσσαρακοστής ν’ ακούγονται όχι σε μια γλώσσα αλλά σε πολλές.
Δεν πρόφθανα και σε κάθε ακολουθία είχα μπροστά μου μια έκπληξη. Βρισκόμαστε στην Κένυα και οπωσδήποτε οι διάλεκτοι είναι πολλές.
Άκουγα τους Κικούγιου, τους Νάντι, τους Λούγια, τους Λούο, τους Κισί και τις διάφορες υποδιαλέκτους των φυλών και, οπωσδήποτε, τα Σουαχίλι.
Συμπλήρωναν οι φυλές των άλλων χωρών της Αφρικής, οι Τανζανοί, οι Ουγγανδοί, οι Ρουαντέζοι, οι Μπουρουντιανοί, οι Μαδαγασκαρινοί, οι Μαλαουανοί και, φυσικά, τα Γαλλόφωνα στη γαλλική γλώσσα!
Θεέ μου, τι πολυφωνία ήταν αυτή και πόσο η Ορθοδοξία διακηρύττει θριαμβευτικά και δοξολογικά το οικουμενικό μήνυμά της, μέσα σ’ αυτό το χώρο της Πατριαρχικής Σχολής, όπου γεννήθηκαν, γράφτηκαν και τυπώθηκαν, μελοποιήθηκαν, εκτελέστηκαν όλες αυτές οι γλώσσες και διάλεκτοι, που φανερώνουν, έντονα, το δυναμικό και ανεπανάληπτο θαύμα στο διάβα τούτου του 21ου αιώνα, ότι όντως, όπως σημειώσαμε και άλλοτε, είναι το μεγάλο θαύμα της παιδείας, της ορθόδοξης διδασκαλίας, το ήθος της Ορθοπραξίας σε λόγους και έργα.
Δεν μπορεί, κανείς, να μην αφουγκράζεται μέσα από τους ύμνους και τα μηνύματα την αποκαλυπτική παρουσία του Θεού, που δοξάζεται σ’ ένα μυστήριο, μοναδικό και ανεπανάληπτο.
Από φυλακής πρωίας μέχρι νυκτός! Αυτή είναι η πραγματική εικόνα των ημερών της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, εδώ, στο παρεκκλήσιο της Πατριαρχικής Σχολής.
Το πρωί που ξεκινούμε με την ανάλογη ακολουθία, η φύση γύρω μας αγάλλεται. Ακούμε τα πουλιά να τραγουδούν, να κελαηδούν σαν να μας δείχνουν ότι συμμετέχουν κι αυτά σ’ αυτό το μυστικό, πνευματικό συμπόσιο, όπου δοξάζεται και λατρεύεται ο ίδιος ο Θεός, ο Δημιουργός αυτής της κτίσης.
Πραγματικά, η φύση είναι πανέμορφη τώρα, ιδιαίτερα όταν είδαμε τις τελευταίες μέρες τόσες ευλογίες με τις τροπικές καθημερινές βροχές, που οπωσδήποτε μας τονώνουν, γιατί τις είχαμε ανάγκη, εδώ και αρκετό χρόνο. Η φύση συμμετέχει ολόκληρη σ’ αυτή τη θεϊκή πανδαισία. Όπου περπατήσαμε όπου στρέψαμε τη σκέψη μας, το είναι μας, θα δούμε ότι, σήμερα, σ’ αυτό τον χώρο υπάρχει μια συνεχής ευχαριστηριακή σύναξη και δοξολογία.
Καθημερινά, οι ψυχές των ιεροσπουδαστών εναποθέτουν, με τον πιο έντονο και συμβολικό τρόπο, τις ικετήριές του προσευχές, μαζί μ’ όλη τη φύση και τα γύρω κτίσματα. Είναι μια συνεχής αίσθηση της παρουσίας του υπέρτατου και υπερούσιου, είναι το προνόμιο που χάρισε ο ίδιος ο Θεός στον άνθρωπο, που σαν «ζώον θεούμενον», όπως μας λέγει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.
Γίνεται ένα υπερκόσμιο θαύμα που καθένας δυσκολεύεται να το εξηγήσει. Πώς οι άνθρωποι γεύονται αυτό το θεϊκό μυστήριο και όλες τις αλήθειες που εκπέμπουν οι ύμνοι και τα ψαλτικά κείμενα των ημερών αυτών.
Είναι ένα θαύμα που φέρνει όλη την κτίση και όλο τον κόσμο, την οικουμένη και τους κατοικούντες εν αυτή, τα δημιουργήματα του Θεού, που κατέχουν αυτή την εξαιρετική θέση, μέσα στο σχέδιο του Θεού.
Είναι η συγκεφαλαίωση όλων των δημιουργημάτων σ’ ένα υπερφυσικό κόσμο των μυστηρίων του πνευματικού και υλικού κόσμου.
Ο άνθρωπος συνδέεται άμεσα μαζί τους και είναι μέσα σ’ αυτή τη μυσταγωγική ατμόσφαιρα των ημερών αυτών πραγματοποιείται η ένωση, η συνύπαρξη, η αποδοχή και ο εμπλουτισμός των ψυχών.
Με τον τρόπο αυτό ο Θεός πραγματοποιεί αυτή την υπερβατική επίσκεψη στους χώρους μας και μεταμορφώνεται ο άνθρωπος – βρίσκεται σ’ αυτή την κατάσταση της ειρήνης, της καταλλαγής, της κατά Χριστόν θέωσης και νοηματοποιεί τους δύο αυτούς κόσμους.
Είναι ένα ανεξήγητο μυστήριο. Εμείς το ζούμε συνεχώς με τις καθημερινές ακολουθίες, τους υπερφυσικούς τόνους και τις μελωδίες, εγκολπώνεται αυτή την ουράνια χάρη του Θεού που τον ανυψώνει από τα γήινα στα ουράνια και τον χαριτώνει με την πλούσια εμπειρία, που εκπηγάζει μέσα από την καθημερινή, συνεχή θεία λατρεία, που, οπωσδήποτε, διαφέρει από τις άλλες ακολουθίες, που τελούνται ολόχρονα.
Είναι υπέροχες αυτές οι ακολουθίες, γιατί συγγενεύουν και βρίσκονται πολύ κοντά με το μοναστηριακό τυπικό. Αυτές οι λατρευτικές συνάξεις που έφυγαν από τον κόσμο της ερήμου και ήλθαν στο δικό μας, για να μπορέσουμε κι εμείς οι κοσμικοί του κόσμου τούτου – εδώ, φυσικά στους χώρους της Πατριαρχικής Σχολής ζούμε καθημερινά σαν να βρισκόμαστε στο μοναστήρι, αφού όλα είναι κοινά: διαμονή, ακολουθίες, φαγητό, διδασκαλία ακόμα και η μελέτη – να εμβαθύνουμε όσο γίνεται, έτσι, να αποφύγουμε την πλεονεξία, τον εγωισμό, τα πάθη της σαρκός.
Επειδή, ακριβώς, οι ψυχές μας, όταν έχουν στερεώσει μέσα τους τις αρετές που μας στηρίζουν και μεταμορφώνουν εσωτερικά, είναι φυσικό ο διάβολος να θέλει να μας πολεμήσει και να μας πάρει με το μέρος του, δημιουργώντας σε μας πειρασμούς, ακριβώς, για να μας κερδίσει.
Όμως οι ακολουθίες αυτές της Μ. Τεσσαρακοστής μας προστατεύουν, αφού υπάρχει έντονη προσευχή και παράκληση, που μας προστατεύει, μας ενισχύει και μας διαφυλάττει.
Είναι αυτή η θερμή παράκληση και ικετήρια ευχαριστία και δοξολογία που μας χαριτώνει, αφού ο Θεός μας είναι παρών και μας χαρίζει αυτή την ανεκτίμητη δωρεά.
Ω! πόσο θα ωφεληθούν όλες αυτές οι ψυχές της ταλαιπωρημένης γης της Αφρικής, όταν, στο τέλος, γευθούν τη μεγάλη αυτή δωρεά.
Τα νοήματα που εκπέμπουν οι ακολουθίες της Μεγάλης και Αγίας Τεσσαρακοστής, ιδιαίτερα εδώ στο παρεκκλήσιο της Πατριαρχικής μας Σχολής, σε τόσες γλώσσες και διαλέκτους, που με τον τρόπο αυτό γίνονται ακόμα πιο σημαντικές, αφού ενώνουν τόσους λαούς και φυλές και αγκαλιάζουν την οικουμένη ολόκληρη, όπου χαρακτηριστικά λέει ο Νικόλαος Καβάσιλας «μικράν ετοιμασίαν της μεγάλης προετοιμασίας».
Η μικρή αυτή προετοιμασία γίνεται κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, όπου καλούνται όλοι και στη δική μας την περίπτωση οι ιεροσπουδαστές μας, που, πραγματικά συμμετέχουν έντονα και βαθύτατα στις ακολουθίες για μετάνοια, πνευματική περισυλλογή και ανανέωση εσωτερική, για να μπορέσουν, στο τέλος, να φθάσουν στη λύτρωση και ζωοποίηση εν Κυρίω, κατά τη εορτή του Πάσχα.
Η περίοδος αυτή με την καθιερωμένη νηστεία, αγρυπνία και προσευχή, που, πραγματικά, ενσωματώνονται μέσα στις κατανυκτικές ακολουθίες, με τον τρόπο αυτό απελευθερώνεται η ψυχή από τις εγκόσμιες έγνοιες και τα πάθη, για να μπορέσει, μέσα σ’ αυτό το στάδιο των αρετών, όπου όλους δέχεται ο Κύριος, χωρίς προκαταλήψεις φυλετικές, χρώματα, ήθη και έθιμα, πολιτισμό και κουλτούρες.
Αυτά , τουλάχιστο, ζούμε εδώ, καθημερινά, όπου όλοι, φυλές και χρώματα, τονίζουν και ζουν την προσφορά και τη θυσία στον Θεό.
