Γράφει ο Κυριάκος Δημ. Μωυσίδης στην Romfea.gr
Υποψ. Διδάκτωρ Θεολογίας ΕΚΠΑ
Ο ερευνητής που ασχολείται με την ελληνική ιστορία και ειδικά με την ιστορίας της Μικρασίας, αισθάνεται ιδιαίτερη χαρά έχοντας μπροστά του ένα πλούσιο και ενδιαφέρον υλικό, που προσκομίζει ο ακαταπόνητος αναδιφητής αρχειακών κειμένων Αθανάσιος Καραθανάσης.
Από τις εκδόσεις Κυριακίδη (Θεσσαλονίκη) κυκλοφορήθηκε εσχάτως το βιβλίο του Ομότιμου Καθηγητή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και Καθηγητή του Πανεπιστημίου Λευκωσίας κ. Καραθανάση, με τίτλο «Παραλειπόμενα Μικρασιατικής Εκστρατείας».
Ο Καθηγητής είναι ιδιαιτέρως γνωστός, όχι μόνο στο κοινό, αλλά και στην έρευνα, αφού είναι εκατοντάδες οι εργασίες του, που συμβάλλουν στην καταγραφή της εκκλησιαστικής μας ιστορίας και της ιστορίας του Ελληνισμού.
Ένα, λοιπόν, από τα ενδιαφέροντα παραλειπόμενα ήταν η ίδρυση της Μικρασιατικής Άμυνας, δημιουργία της οποίας, κατά κύριο λόγο, ήταν ο ιεροεθνομάρτυς Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης, ο οποίος, μαζί με επιφανείς Σμυρναίους, είχαν αντιληφθεί τα επερχόμενα δεινά για την Μικρά Ασία εκ της στάσεως των Μεγ. Δυνάμεων και της φανερής στήριξής τους προς τον Κεμάλ.
Αποκορύφωμα, μάλιστα, ήταν η διακήρυξή τους στη Διάσκεψη των Παρισίων, την 26η Μαρτίου 1922, για την αποχώρηση από την Μικρά Ασία του ελληνικού στρατού.
Ο Χρυσόστομος είχε εκπονήσει σαφές σχέδιο για την οργάνωση της Μικρασιατικής Άμυνας, που περιλάμβανε συνένωση, εκμετάλλευση των ηθικών δυνάμεων του Μικρασιατικού Ελληνισμού, μέτρα τονώσεως και ενίσχυσης του ελληνικού στρατού, ενημέρωση της Ευρώπης, θέσπιση "δανείου σωτηρίας", στρατολόγηση Μικρασιατών, διάθεση εκκλησιαστικών σκευών κ.α.
Το Πάσχα του 1922 ο Χρυσόστομος σε επιστολή του, υπογραφόμενη και από τον Αρμένιο Αρχιεπίσκοπο Σμύρνης Τουριάν, προς τον πάπα Πίο Β΄, ζητούσε να υψώσει τη φωνή του κατά του ανοσιουργήματος εναντίον της Ιστορίας και του Χριστιανισμού από την απόφαση των Μεγ. Δυνάμεων.
Ο Πάπας δεν απάντησε, ακολουθώντας τήν εχθρικά πολιτική της Ιταλίας κατά της Ελλάδος, ήδη από την αρχή της Μικρασιατικής Εκστρατείας.
Ο Χρυσόστομος ζητούσε και από το Οικουμενικό Πατριαρχείο και τον ένθερμο υποστηρικτή του Πατριάρχη Μελέτιο Μεταξάκη, να απευθυνθούν στις Χριστιανικές Εκκλησίες για τη σωτηρία της Μικράς Ασίας, όπως κάνουν οι Μουσουλμάνοι της Αιγύπτου, του Μαρόκου, των Ινδιών, υπέρ των Μουσουλμάνων της Τουρκίας.
Στα σχέδια του Χρυσοστόμου για την Μικρασιατική Άμυνα ανταποκρίθηκαν όλα τα σύνοικα στοιχεία της Σμύρνης, Καθολικοί, Αρμένιοι, Ισραηλίτες, Κιρκάσιοι, αντικεμαλικοί.
Φυσικά και οι ελληνικές Κοινότητες της Μικράς Ασίας, της Προύσας, του Αϊβαλιού, του Αϊδινίου, με τους τοπικούς Επισκόπους τους. Δυστυχώς η προσπάθεια του Χρυσοστόμου ανατράπηκε με την αναπάντεχη εθνική συμφορά και το μαρτύριο του ίδιου.
Ο συγγραφέας του ίδιου βιβλίου παραθέτει και άλλες ενδιαφέρουσες, κατά την άποψή μας, πτυχές, όπως ήταν η σθεναρά στάση της ελληνικής αντιπροσωπείας στη Λωζάννη για την παραμονή του Οικουμενικού Πατριαρχείου στην ιστορική του κοιτίδα καθώς και των Ρωμηών της Κωνσταντινουπόλεως.
Η ελληνική αντιπροσωπεία δήλωνε ότι η Ελλάδα δεν μπορεί η ίδια να αποφασίσει επ’ αυτού, καθώς πρόκειται για ζήτημα της παγκόσμιας Ορθοδοξίας, κι ότι είναι αναρμόδια για υπογραφή συμφωνίας με την Τουρκία, γιατί ο θεσμός του Πατριαρχείου δεν είναι Ελληνικός.
Οι εκπρόσωποι των Μεγ. Δυνάμεων συμφώνησαν στην παραμονή στην Κωνσταντινούπολη του Πατριαρχείου χωρίς να έχει άλλα δικαιώματα, παρά μόνον πνευματικά και τούτο, διότι έχει τα πρωτεία των λοιπών Ορθοδόξων Εκκλησιών.
Ήταν η 10η Ιανουαρίου 1923, όταν ο Άγγλος ΥΠΕΞ λόρδος Κώρζον, στην κρίσιμη συνεδρίαση εκείνης της ημέρας, εξέθεσε δια μακρών την ιστορία του Οικουμενικού Πατριαρχείου και πρότεινε την παραπάνω θέση των Μεγ. Δυνάμεων, που έγινε αποδεκτή και από την τουρκική αντιπροσωπεία.
Καθοριστική, πάντως, ήταν και η στήριξη των Πρεσβυγενών Πατριαρχείων και των λοιπών Ορθοδόξων Εκκλησιών. Το Βατικανό σιωπούσε, ακόμη μια φορά!
Χαρακτηριστική είναι η σπάνια φωτογραφία στο εξώφυλλο του βιβλίου, με Θρακιώτες στρατιώτες στο Λιμάνι των Μουδανιών, τον Οκτώβριο του 1922.
Τέλος, αξίζει να σημειώσουμε πως, η εν λόγω, ιδιαιτέρως επιμελημένη, έκδοση του βιβλίου και η πληρότητά του, στην οποία, ασφαλώς, συνετέλεσε και η μακρά πανεπιστημιακή διδακτική πείρα του συγγραφέα, δεν είναι η μόνη συνεισφορά του στη θεραπεία της ιστορικής επιστήμης.
Ο Καθηγητής κ. Καραθανάσης, δουλεύοντας με σύστημα, μεθοδικότητα και επιμονή στα θέματα της ιστορίας του νέου ελληνισμού, έχει το προνόμιο να προσφέρει στον τόπο του γνώση, αλλά και εξυπηρέτηση στον επιστήμονα ερευνητή.