Κώστας Νούσης στην Romfea.gr
Είναι όντως αξιοπερίεργο, παράδοξο, πρωτοφανές και ό,τι άλλο θα ήθελε κάποιος να προσάψει ως ονομασία στο φαινόμενο: ουκ ολίγοι αιρετικοί και οι θεωρίες τους ανασταίνονται μέσα από χείλη ορθοδόξων θεολόγων και κληρικών – κληρικών θεολόγων κυρίως – με έναν τρόπο ανεξήγητο και ανεπίτρεπτο, διότι δεν πρόκειται για καινοφανείς και άγνωστες αιρετικές διδασκαλίες, αλλά για συνοδικώς καταδικασμένες!
Και αυτές και οι φορείς τους! Όπως δε μας έχει συνηθίσει ως τα τώρα η εκκλησιαστική ιστορία, τα πρωτεία φέρουν ιερωμένοι, μικρόσχημοι και μεγαλόσχημοι…
Για να είμαστε βέβαια δίκαιοι, σε όλες τις εποχές εμφανίζονται τέτοιες περιπτώσεις – π.χ. λόγιοι του Βυζαντίου που στήριζαν και θαύμαζαν τις λατινικές θέσεις – ωστόσο, με τη διάδοση του βιβλίου και του διαδικτύου ίσως πρώτη φορά το φαινόμενο λαμβάνει ανησυχητικές διαστάσεις, την ώρα μάλιστα που δεν ακούγονται ούτε σοβαρές αντιδράσεις ούτε έχουμε και επίσημες καταδίκες των θέσεων αυτών (τουλάχιστον, για να μην αναφερθώ στους φορείς τους, οι οποίοι τις περισσότερες φορές θεωρούνται a priori ιερά τέρατα και τίθενται στο απυρόβλητο).
Μα πώς γίνεται αυτό; Θα αναρωτηθεί εύλογα ο μέσος πιστός. Και θα έχει δίκιο. Και τούτο, καθώς δεν είναι δυνατόν ένας θεολόγος ή ένας επίσκοπος να μη γνωρίζει τα βασικά θεολογικά δόγματα της πίστης.
Και εφόσον τα γνωρίζει, περνάμε στο δεύτερο επίπεδο της απορίας μας: πώς μπορεί να υπερπηδάει αποφάσεις Συνόδων και καταδίκες αιρετικών και να συμφωνεί με τους τελευταίους, σε οξεία ρήξη και αντίθεση, μάλιστα, με την Παράδοση και τις θέσεις συγκεκριμένων μεγάλων Αγίων της Εκκλησίας μας;
Πού βρίσκεται τελικά η στερεότητα και το αλάθητο των δογμάτων, αν όχι σε αυτούς τους χαρισματικούς φορείς του Πνεύματος και στις δογματικές διακηρύξεις των (αναγνωρισμένων ως Οικουμενικών κυρίως) Συνόδων;
Και ποιος – και με ποιο αγιοπνευματικό άλλοθι – δύναται να υπερβεί τα απαράβατα όρια της πίστης που οι προαναφερθέντες Πατέρες όρισαν; Πώς μπορούν να το κάνουν; Τελικά, ισχύει διαχρονικά το αποστολικό: «ο δοκών εστάναι βλεπέτω μη πέση» (Α΄ Κορ. 10:12).
Ακόμη και επιστημονικά να το δει κανείς, δεν εξηγείται το φαινόμενο. Εφόσον θες να θεωρείσαι ορθόδοξος (και δη θεολόγος), δεν μπορείς να αμφισβητείς έτσι ανοιχτά τα ορθόδοξα δόγματα και να υπερασπίζεσαι αιρετικούς άμεσα ή έμμεσα.
Αυτοαναιρείσαι, αυτοκαταργείσαι. Είσαι μέσα στη σχιζοφρένεια και δεν θες να το δεις. Θα μπορούσε βέβαια κάποιος να εκφέρει ήπια μια προσωπική γνώμη και θέση, αλλά πάντοτε διακριτικά και υποτασσόμενος εν τέλει στην ξεκάθαρη και ακριβέστατη επί των δογμάτων ορθόδοξη τοποθέτηση.
Θα δούμε ευθύς αμέσως ενδεικτικά και κραυγαλέα σύγχρονα παραδείγματα. Και θα πάρουμε τις «νεκραναστάσεις» αυτές με τη σειρά με την οποία εμφανίστηκαν οι σχετικές αιρέσεις και οι πρωτεργάτες τους, συνάμα δε και οι Σύνοδοι που τις - τους καταδίκασαν και τις – τους καθαίρεσαν.
Ο γνωστός θεολόγος σε παγκόσμιο επίπεδο Επίσκοπος Διοκλείας π. Κάλλιστος Γουέαρ αναφερόμενος στην αναμαρτησία του Χριστού θεωρεί ότι έχει περισσότερο δίκιο στις θέσεις του ο Νεστόριος παρά ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός!
Λες και η συνοδική καταδίκη του Νεστόριου έγινε χωρίς εξέταση και χωρίς Άγιο Πνεύμα…. Από τον καθηγητή δογματικής Γ. Μαρτζέλο και στα πλαίσια του διαλόγου με τους Αντιχαλκηδόνιους (ή Προχαλκηδόνιους) έγινε μια προσπάθεια να «δικαιωθούν» οι Μονοφυσίτες και ειδικότερα ο Σεβήρος.
Αναρωτιέσαι εάν οι Σύνοδοι που καταδίκασαν τον Μονοφυσιτισμό και οι Άγιοι που πάλεψαν μέχρι μαρτυρικού θανάτου για την Ορθοδοξία (εν προκειμένω ο άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής) λάθεψαν τόσο στις εκτιμήσεις τους, όντας μάλιστα σύγχρονοι των αιρέσεων και των φορέων τους, και εμείς οι κατά πολύ μεταγενέστεροι – εξυπνότεροι ίσως; πιο φωτισμένοι; - ήρθαμε να διορθώσουμε τις «πλάνες» των παλαιότερων και μάλιστα συνελθόντων και αποφαινομένων δογματικώς σε συνοδικό – οικουμενικό μάλιστα – επίπεδο…
Θα παραβλέψω τις δευτερεύουσες και πιο «ανώδυνες» προσπάθειες δικαίωσης και «αγιοποίησης» ενός Ωριγένη ή Ευάγριου Ποντικού και θα περάσω στην ξεκάθαρη και απροκάλυπτη δικαίωση των λατινοφρόνων πολεμίων του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά από ορθόδοξο αρχιμανδρίτη των Αθηνών π. Χριστόδουλο Ταμπακόπουλο.
Πόσο πιο χονδροειδής θα μπορούσε να γίνει μια δογματική διολίσθηση από ένα τέτοιο γεγονός;
Μιλάμε για τη δικαίωση της θεολογίας του Παλαμά από τις Συνόδους του 14ου αι. Έλεος πια!
Μιλάμε, αν δεν πρόκειται για γκάφα ενός κακού φοιτητή της θεολογίας, τουλάχιστον για πρόβλημα που σηκώνει άμεση συνοδική διερεύνηση με πιθανότατα σοβαρότατες συνέπειες μάλιστα.
Θα κλείσω με τον καθηγητή δογματικής π. Ν. Λουδοβίκο, με τον οποίο ασχοληθήκαμε επισταμένως τελευταία περί του θέματος της μεταβολής των Ευχαριστιακών Δώρων.
Υπάρχουν γύρω στις δέκα(!) Συνόδους (στην Κων/πολη κυρίως και με Πανορθόδοξη συμμετοχή) που έγιναν από τον 17ο έως τον 19ο αι. και στις οποίες καταδικάστηκαν οι λατινικές και προτεσταντικές καινοτομίες.
Μέσα σε αυτές καθορίστηκε δογματικά και η Ορθόδοξη θέση περί μεταβολής, ότι δηλαδή ισχύει πραγματικά και όχι συμβολικά ή τροπικά, όπως θα ήθελε ο Λούθηρος ή ο ημέτερος π. Λουδοβίκος.
Το πρόβλημα δεν ξέρω αν λαμβάνει τεράστιες διαστάσεις, τη στιγμή που θα σκεφτεί κάποιος: μα δεν ασχολείται κανείς με αυτά!
Δεν νομίζω ότι αυτό είναι επαρκής λόγος ώστε να σιωπούν οι υπεύθυνοι και να αδιαφορούν οι έχοντες γνώση των πραγμάτων.
Η Εκκλησία θα πρέπει να αρχίσει να ασχολείται με αυτό το φαινόμενο, το οποίο λόγω της εκρηκτικής μετάδοσης των πληροφοριών, μπορεί να καταστεί πολύ πιο επικίνδυνο από ό,τι σε παλαιότερες εποχές.
Ταπεινή γνώμη μου… Εξάλλου, στην πίστη δεν χωράνε πολλά πολλά. Δεν πρόκειται για φιλοσοφία ούτε για λογοτεχνία.
Δεν μπορεί ο καθένας – και ειδικότερα οι ειδικοί! – να μιλάνε ανακριβώς και ανεξέλεγκτα.