Του Κωνσταντίνου Κωτσιόπουλου* | Romfea.gr
Καθηγητή Κοινωνιολογίας του Χριστιανισμού
Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας και Χριστιανικού Πολιτισμού
Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.
Ενώπιον των σύγχρονων εξελίξεων της πανδημίας αντιλαμβανόμαστε τις νέες συνθήκες ζωής που εδώ και χρόνια, λόγω και άλλων κινδύνων και απειλών, διαμορφώνουν και επηρεάζουν τις ανθρώπινες κοινωνίες.
Όπως έχει εύστοχα αναλυθεί στην κοινωνιολογική έρευνα « η κοινωνία της διακινδύνευσης» περιλαμβάνει τις παραβιάσεις των φυσικών συνθηκών ζωής, οι οποίες μετατρέπονται σε παγκόσμιες κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές, βιολογικές και τεχνοκρατικές απειλές για τους ανθρώπους.
Αυτός ο μετασχηματισμός των απειλών για τη φύση και την υγεία σε απειλές για την κοινωνική, οικονομική, πολιτική τάξη πραγμάτων αλλά και για την ψυχοσωματική υγεία των ανθρώπων, είναι η απτή πρόκληση του παρόντος και μέλλοντος, που δικαιολογεί την έννοια της κοινωνία της διακινδύνευσης.
Η κοινωνία αυτή δεν είναι μία υγιής κοινωνία, αλλά μια καταστροφική κοινωνία, μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, που απειλεί να αναχθεί σε κανονική τάξη πραγμάτων. (Ur. Beck, Κοινωνία της Διακινδύνευσης, εκδ. Πεδίο, Αθήνα 2015, σ. 146).
Δεν υπάρχει αίσθηση ότι κινδυνεύουμε μόνο από φυσικούς, βιολογικούς ή υγειονομικούς κινδύνους, αλλά ακόμη από τις δομές μιας τεχνογραφειοκρατικής ελίτ ειδημόνων που αποφασίζουν πριν από εμάς για εμάς.
Ο διάχυτος φόβος του παγκόσμιου προγραμματισμού των ανθρωπίνων κοινωνιών και της ελεγχόμενης ελευθερίας διαπερνά όλα τα σύνορα (όπως και οι ιοί βέβαια) και δεν περιορίζεται σε ταξικές κοινωνίες ή εθνικά σύνορα.
Μέχρι πρότινος λέγαμε και γράφαμε ότι στις ταξικές κοινωνίες το προλεταριάτο ήταν η ευάλωτη ομάδα, τώρα η ευαλωτότητα διαπερνά όλες τις κοινωνικές τάξεις.
Κατά την μετάβαση από την ταξική κοινωνία στην κοινωνία της διακινδύνευσης η ποιότητα της κοινότητας αλλάζει. Η κινητήρια δύναμη στην ταξική κοινωνία ανακεφαλαιωνόταν στους αγώνες για κοινωνική δικαιοσύνη και στη φράση «πεινάω», στην κοινωνία της διακινδύνευσης ανακεφαλαιώνεται στους επιστημονικούς αγώνες και αγωνίες και στη φράση «φοβάμαι». (Ur. Beck, ό.π.).
Η μια κατάσταση συμπληρώνει την άλλη και διαφοροποιείται ως προς το βαθμό έντασης. Η σύγχρονη αυτή κοινωνία της ανησυχίας και του αδιόρατου φόβου, όπως και των αόρατων και ορατών απειλών διαλύει τις κοινωνικές δομές και τις ανθρώπινες σχέσεις και αποδυναμώνει την Δημοκρατία, εφόσον η κοινωνική και φυσική απόσταση ακυρώνει τον συμμετοχικό και κοινοτικό χαρακτήρα του πολίτη και της κοινωνίας.
Μια τέτοια λοιπόν «κοινωνία της ανησυχίας και του φόβου» μπορεί να αποδομηθεί επιπλέον και από το ρεύμα της αντιπληροφόρησης και της Συνωμοσιολογίας, η οποία στέκεται άκριτα και με φονταμενταλιστική διάθεση εναντίον της Εκκλησίας και της Επιστήμης.
Ο φόβος βέβαια για τον παγκόσμιο τεχνοκρατικό προγραμματισμό και την καθοδήγηση, δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε άρνηση των επιστημονικών παρεμβάσεων και μεθόδων.
Η εξουσία των ειδικών δεν είναι ανάγκη να μετατραπεί (και δεν μετατρέπεται με τα μέχρι ισχύοντα δεδομένα) σε Μεσσιανισμό των ειδικών, που ως επίγειοι Θεοί θα υποκαταστήσουν την πολιτική αλλά και το μυστηριακό χαρακτήρα της ζωής και της θρησκευτικής πίστης.
Τέτοιες τάσεις που ανήκουν στη «Θρησκεία της Ανθρωπότητας» του Saint Simon και του A. Comte, σύμφωνα με τις οποίες το νέο ιερατείο των επιστημόνων θα υποκαθιστούσε την Εκκλησία με τους Ιερείς και τα Μυστήριά της, μόνο γραφικές μπορούν να θεωρηθούν και δηλωτικές των συνεπειών του προπατορικού Αμαρτήματος για εγκαθίδρυση «επίγειων παραδείσων» και «ουτοπικών θεσμίσεων». Για αυτούς ισχύει ο Άνθρωπος, και όχι ο Θεάνθρωπος.
Κινδυνεύουν οι παγιωμένες και καθιερωμένες πολιτισμικές και κοινωνικές αντιλήψεις για τη Φύση και τον Άνθρωπο.
Η ψηφιοποίηση της ζωής μας μέσω της απαραίτητης κατάστασης της «τηλεργασίας» και της «τηλεκπαίδευσης», δημιουργεί έναν «εικονικό κόσμο» που μακροπρόθεσμα λειτουργεί εναντίον του πραγματικού κόσμου και της «ρεαλιστικής ζωής».
Η συνθήκη αυτή φοβίζει για την διατήρησή της και μετά την πανδημία, με αποτέλεσμα πολλοί να μιλούν σήμερα εκφράζοντας την ανησυχία τους για «εργαλειοποίηση του κορωνοϊού» προκειμένου να οδηγηθούμε στην πραγματοποίηση των οραμάτων περί «Μετανθρωπισμού», το υβριδικό δηλαδή και μεικτό κατασκεύασμα Ανθρώπου Μηχανής, του Ρομποτικού Ανθρώπου, που ως μεταλλαγμένη δομή θα οδηγεί στις υπερφυσικές δυνάμεις του Υπερανθρώπου. (Κ. Κωτσιόπουλου, Παγκοσμιοποίηση.
Κατασκευή και Πραγματικότητα, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 2020, σσ. 167ε. Για τον Μετανθρωπισμό βλ. Γκ. Μαγγίνη, Για μια ερμηνευτική του τεχνικού κόσμου, εκδ. Πατάκη, 2010).
Το θέμα είναι σημαντικό και αναδεικνύει πέρα από τις θετικές συνέπειες της τεχνητής νοημοσύνης και τα προβλήματα του ψηφιοποιημένου κόσμου της Δ΄ Βιομηχανικής Επανάστασης.
Ανακεφαλαιώνοντας πέντε θα λέγαμε ότι είναι οι επικίνδυνες συνέπειες της Κοινωνίας της Διακινδύνευσης με αφορμή την συζήτηση για την Πανδημία.
• Πολιτικές (Η κοινωνική αποστασιοποίηση των πολιτών καταλύει την αξία της συμμετοχικότητας και αποδυναμώνει τον κοινωνικό έλεγχο απέναντι σε κρατικές παρεμβάσεις αυταρχισμού, προγραμματισμού, παρακολούθησης και ποινικοποίησης των ανθρώπινων υποκειμένων. Φόβος για αποδυνάμωση της Δημοκρατίας).
• Οικονομικές (Η εξάρτηση από τα κρατικά επιδόματα δεν λύνει τα προβλήματα πτωχοποίησης και αποεπένδυσης, ιδιαίτερα στον κόσμο της άυλης και εικονικής οικονομίας του χρηματιστηριακού και τραπεζιτικού κεφαλαίου και της απομείωσης δυστυχώς της πραγματικής οικονομίας).
• Κοινωνικές (Η κοινωνική αποστασιοποίηση οδηγεί στον ατομικισμό και στην αποδυνάμωση της κοινοτικής συνύπαρξης αλλά και στο βάθεμα των ανισοτήτων).
• Ατομικές (Η απομόνωση, γκετοποίηση και ο αποκλεισμός σύμφωνα με έρευνες έχει προκαλέσει αυξήσεις σε ποσοστά άγχους, κατάθλιψης, εξαρτησιογόνων ουσιών, επιθετικότητας, κρίσεις πανικού, αυτοκτονιών και ψυχοσωματικών προβλημάτων υγείας).
• Τεχνολογικές (Ο ψηφιοποιημένος κόσμος της Δ΄ Βιομηχανικής Επανάστασης με όλες τις θετικές επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης, εργάζεται δυστυχώς ταυτοχρόνως και για την υβριδική αλλαγή της ανθρώπινης φύσης σε ρομποτικό μείγμα ανθρωπομηχανής στα πλαίσια του Μετανθρωπισμού).
Είναι επιτακτική η ανάγκη λοιπόν να ενισχυθεί το κοινωνικό και πολιτισμικό κεφάλαιο των Λαών, ως ισχυρή εστία πρόληψης και αντίστασης απέναντι σε κάθε είδους ολοκληρωτισμό και φονταμενταλισμό τεχνοκρατικό ή θεοκρατικό (οὐ κατ’ ἐπίγνωσιν ζῆλος).
Η πανδημία έφερε την ανάγκη να ενισχυθούν οι δεσμοί εμπιστοσύνης και αλληλοβοήθειας, το αίσθημα ευθύνης και κοινωνικής αλληλεγγύης, ώστε να διαφυλαχθεί η ασφάλεια και η ελευθερία ανθρώπων και κοινωνιών.
Εδώ η συμβολή της Εκκλησίας είναι πολύ μεγάλη. Διότι ως ενυπόστατη κοινωνία προσώπων αρνείται τον γκετοποιημένο ηθικισμό της περίκλειστης εσωστρέφειας και ανοίγεται στην διαλεκτική σχέση με τον κόσμο, την κοινωνία και την επιστήμη.
Άλλωστε «Ὁ Θεός ἔδωκεν ἀνθρώποις ἐπιστήμην ἐνδοξάζεσθαι ἐν τοῖς θαυμασίοις αὐτοῡ» (Σοφ. Σειράχ) και «Ἔκτισεν Ἰατρόν» (Σοφ. Σειράχ) σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη.
Πολλοί αισιόδοξοι φιλόσοφοι θα μας πουν: «Όπου υπάρχει κίνδυνος εκεί φυτρώνει η Σωτηρία».
Η θεολογική απάντηση βρίσκεται στη φράση: «Ἀνοίξαντός σου τήν χείρα τά σύμπαντα πλησθήσονται χρηστότητος. Ἀποστρέψαντός δέ Σου τό πρόσωπον, ταραχθήσονται».
Γιατί Ναι:
«Οὗ ἐπλεόνασεν ἡ ἁμαρτία ὑπερεπερίσσευσεν ἡ Χάρις». (Απ. Παύλου, Ρωμ).
*ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΗ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Α.Π.Θ. ΜΕ ΘΕΜΑ: ΕΠΙΣΤΗΜΗ, ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΙΣ ΠΑΝΔΗΜΙΕΣ (ΠΕΜΠΤΗ 18 ΜΑΡΤΙΟΥ).