Στά δίσεκτα χρόνια μας, ἀναζητώντας στή νέα γενιά αὐτό πού ἀκόμη δέν πρόλαβε νά διαρπασθεῖ ἄλλοθεν, χαιρόμαστε κάθε ἄμεση ἐπικοινωνία μέ παιδιά καί νέους (στήν ἔναρξη κάθε νέας σχολικῆς χρονιᾶς, σέ ἐπισκέψεις οἰκογενειῶν στή Μητρόπολη, σέ διοργανώσεις ἑορταστικές ἤ ἐπετειακές). Εἶναι εὐκαιρίες ποιμαντικοῦ διαλόγου, εἶναι καί εὐκαιρίες θέασης τῶν ἡμετέρων μέσα ἀπό τήν ἐπικοινωνία μέ τίς νεότερες γενιές.

Μιά τέτοια δυνατότητα μᾶς ἐπιφύλαξε καί ἡ πρόσφατη διοργάνωση τοῦ Δήμου Παιονίας στό Πολύκαστρο γιά τή “Γιορτή των Γραμμάτων και της Παιδείας”, τό Σάββατο 4 Φεβρουαρίου, μεθέορτα τῆς ἑορτῆς τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν. Τό πρόγραμμα φαινόταν “λιτό”, οἱ συμμετοχές τό κατέστησαν “πλουσιότατο”.

Περιελάμβανε ὁμιλία ἀπό τήν ἐκπαιδευτικό Ἀθηνά Τσέλιου, ὕμνους τῆς ἑορτῆς τῶν Μεγάλων Ἱεραρχῶν καί Οἰκουμενικῶν Διδασκάλων ἀπό τή Βυζαντινή Χορωδία τοῦ Δημοτικοῦ Ὠδείου Παιονίας μέ συνοδεία πιάνου καί βιολιοῦ, ἐνῶ βραβεύτηκαν οἱ ἀριστεύσαντες ἐκ τῶν ἀποφοίτων ἀπό τά γυμνάσια καί τά λύκεια τῆς Παιονίας, καθώς καί οἱ ἐπιτυχόντες στήν τριτοβάθμια ἐκπαίδευση.

Συμμετείχαμε στήν “ἐπιδότηση” τῆς κοινῆς χαρᾶς γιά τίς ἐπιτυχίες αὐτές τῶν παιδιῶν καί τῶν νέων μας, πού ἀπηχοῦνται στίς οἰκογένειές τους καί στόν τόπο μας.

Ὡστόσο τό θεωρήσαμε ὑποχρέωσή μας νά προ(σ)καλέσουμε λίγο τόν κοινό προβληματισμό.

***

Στήν παρα-ηλεκτρονική ἐποχή μας ἐνημερωνόμαστε ἐξαιρετικά γρήγορα καί εὔκολα καί μεθοδικότατα γιά πάρα πολλά. Διαπλεκόμαστε ὡσάν συνεξαρτήματα στίς ἠλεκτρονικές διακινήσεις τῆς πληροφόρησης γιά τά πιό ἀπίθανα πράγματα!

Ἡ παντοειδῶς ἐξομοιοποιητική ἠλεκτρονική γνώση μηδενίζει ἀποστάσεις, ἐπικαιροποιεῖ ἀπρόβλεπτα δεδομένα πλειστηριασμῶν γνώσης, ἀριθμοποιεῖ τίς ἀνθρωποπεριπτώσεις σέ ἀνθρωπομάζες, ἔμμεσα ἐλέγξιμες.

Εἶναι τόσο ἑλκυστικός καί καθησυχαστικός ὁ ἐθισμός τῆς ἐνημέρωσης. Ἡ ἱστορία εἶναι πλέον ἕνα γνωστικό ἀντικείμενο διακινούμενο μεταξύ πληκτρολογίου καί ἠλεκτρονικῆς θέας.

Μέ τήν τεράστια ―“ἐκκωφαντική”, θά λέγαμε― συλλογική λειτουργικότητα τῆς ἐπιστήμης, ἐπιστάμεθα ἀκόμη καί γιά τό σύμπαν (ὅτι εἶναι π.χ. μιά ἀκτινοβολία ὑλικῆς ἐνέργειας πού ἐμεῖς τήν εἰσπράττουμε ὡς ἀστρική λάμψη καί μαῦρες τρύπες)· ὅπως καί γιά τό μοριακότερο ὑπομόριο τῆς ὕλης (ὅτι εἶναι μιά κίνηση ὑλικῆς ἐνέργειας σέ στερεά εἴτε ὑγρή μορφή).

***

Καί διαχειριστής αὐτῶν τῶν δεδομένων (ἐπιστητῶν μέσῳ τῆς ἠλεκτρονικῆς διάχυσης τῆς ἐπιστήμης καί τῆς πληροφορίας) ἵσταται ὁ ἀνθρώπινος δέκτης, ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι, ἀμήχανοι ἐμπρός σέ τόσους πλειστηριασμούς γνώσης.

Καθ᾽ ἑαυτούς ἐμεῖς οἱ ἄνθρωποι νιώθουμε ―καί τό ὁμολογοῦμε― ὑποδεέστεροι ἔναντι τοῦ συλλογικά ἐπιστημονικῶς ἐπιστητοῦ μακρόκοσμου καί μικρόκοσμου (ἄν θέλετε καί τοῦ ἱστορικοῦ μακρο-ανθρωπόκοσμου).

Ὡστόσο φιλοσοφώντας νηφαλιότερα πάνω στό διασυλλογικό πολιτισμό, ἀντιλαμβανόμαστε ὅτι ἐμεῖς ὡς ἀνθρωπότητα εἴμεθα οἱ διαχειριστές, δέν μᾶς διαχειρίζεται ἡ ἰλιγγιώδης “πρόοδός” μας.

Ἄν σέ μιά μόνο στιγμή πάψει ὁ ἄνθρωπος νά “συντηρεῖ” τόν παγκόσμιο πολιτισμό καί τήν παγκόσμια ἐπιστήμη του μέ ἕνα “κλείσιμο” καί δίχως “ἀποθήκευση” σέ μιά πανανθρώπινη “ἠλεκτρονική ἀποθήκη μνήμης”, τότε αὐτομάτως θά πρέπει νά ξαναστήσει τόν πολιτισμό του.

Ἀπό μᾶς λαμβάνει ἀξιακή σπουδαιότητα, ἀξιακή χρησιμότητα, ἀξιακή χρηστικότητα, ἀξιακή ζωτικότητα ὅλος ὁ πολιτισμός μας, ὅπως καί ὅλος ὁ ὑπόλοιπος κόσμος, εἴτε ἔχει κάποια ζωτικότητα εἴτε διατελεῖ ἄζωος.

Ἤ –γιά νά ἀκριβολογήσουμε θεολογικά καί ἀνθρωπολογικά– ὄχι “ἀπό μᾶς”, ἀλλά “γιά μᾶς”, “χάριν ἡμῶν τῶν ἀνθρώπων σύνολης τῆς πανανθρωπότητος καί ἑκάστου ἀνθρώπινου λειτουργικοῦ της μέλους”. Ἐμεῖς μαθαίνουμε καί γινόμαστε ἐπιστήμονες, οἱ ἀμεσότεροι γνῶστες εἴτε οἱ ἔμμεσοι ἀποδέκτες τῶν πληροφοριῶν περί τοῦ ἐπιστητοῦ κόσμου.

Ὅμως οἱ γνώσεις μας δέν εἶναι τέλειες. Δέν τά γνωρίζουμε ὅλα. Οἱ ἐπιστήμονες τῶν ἐπιμέρους ἐπιστημῶν μᾶς ἐξηγοῦν τά πορίσματα τῶν ἐπιστημῶν, πού βρίσκονται σέ μιά διαρκή ἐξέλιξη τοῦ γνωστικοῦ τους ἀντικειμένου. Δηλαδή, ἀκόμη καί σήμερα, ἡ γνώση μας γιά τό ἅπαν δέν εἶναι πλήρης, δέν εἶναι τέλεια, δέν εἶναι ἡ μόνη ἀλάθητη ἤ ἡ πληρέστερη δυνατή γνώση.

Εἴμαστε οἱ λογικοί δέκτες καί ἀναλυτές καί χρῆστες τοῦ ἀλόγου μεγακόσμου καί τοῦ ἀλόγου μικροκόσμου.

Κι ἐμεῖς οἱ ἐπιμέρους λογικοί διαχειριστές αὐτοῦ τοῦ (χαρισμένου ἀπό τόν ἄκτιστο Θεό) κτιστοῦ δικαιωματισμοῦ δέν τά ξεύρουμε ὅλα, δέν γίνεται νά τά μάθουμε ὅλα.

Ὄχι γιατί μᾶς ἀποστερεῖ ἀπό τή γνώση ὁ Θεός, γιά νά μᾶς διακρατεῖ σέ κάποιαν ἐξάρτηση (αὐτό θά ἦταν ὁ πιό ἀφελέστατος ἀγνωστικισμός).

Ἀλλά γιατί ἡ κτίση εἶναι ἡ διαδρομή καί ἡ δοκιμασία (καί μεταπτωτικά ὁ διαρκής πειρασμός) τῆς κοινωνίας μας μέ τόν Θεό πάσης τῆς κτίσεως, διά τοῦ Σωτῆρός μας ὡς νέας κτίσεως, χάρη στήν κοινωνία πού μᾶς παρέχει τό Πνεῦμα τῆς ἀληθείας.

***

Λοιπόν!

Ὥς ποῦ ἁπλώνεται ἡ διασυλλογική γνώση καί ἡ διακαθολική ἐπιστήμη μας;

Τήν ἀπάντηση τήν οὐσιαστική (φαίνεται πώς) μᾶς τήν δίνει ὁ πολιτισμός τῆς πανανθρώπινης ἱστορίας.

Ἡ ἱστορία καί ὁ πολιτισμός μᾶς ἀποκρίνονται ὅτι μαθαίνουμε ὅ,τι μαθαίνουμε, γιά νά γίνουμε ἐνεργά στελέχη τῆς ἔλλογης κοινωνίας σέ βάθος χρόνου καί σέ πλάτος ἀνθρώπων, καί ἐνεργοί διαχειριστές τοῦ ἀπέραντου ἄλογου κόσμου καί βεβαίως τοῦ οἰκολογικοῦ μας χώρου.

Ὁ πολιτισμός, μόνον τότε γίνεται κοινωνικός, ὅταν εἶναι φιλοσοφημένος.

Ἡ ἐπιστήμη εἶναι ἕνα ἔλλογο ἀνθρώπινο ἀγαθό πού ἡ ἐλλογία του ἐκπληρώνεται τότε μόνον, ὅταν ἁπλώνεται καί προσφέρεται καί διακινεῖται ὑπέρ πάντων καί διά πάντων καί ἀντί πάντων καί μετά πάντων, τουλάχιστον σέ πλάτος καί μάκρος (τό τελικό μας ὕψος, ὅπως καί τό ἀξιολογικό μας βάθος τό διακρατεῖ ἡ ταπείνωση καί ἡ ἀγάπη τοῦ Θεοῦ).

Τέτοιο περισπούδαστο μήνυμα προσφέρει ἡ ἑορτή τῶν Τριῶν Μεγάλων Ἱεραρχῶν καί Οἰκουμενικῶν Διδασκάλων Βασιλείου τοῦ Μεγάλου τοῦ Οὐρανοφάντορος, Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου καί Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου.

Μέ μιά χαρισματική εὐφυΐα καί ἄριστη μαθησιακή μαθητεία σέ ὅλες τίς εὐκαιρίες πληρωματικῆς παιδείας. Καί μέ πρακτική ἐξάσκηση τῶν σπουδῶν τους.

Μέ μιά θεληματική ἀσκητική καί λατρευτική, ἐκκλησιαστική και θεολογική κοινωνία τοῦ Θεοῦ.

Μέ μιά ἀμετάπειστη πρόταξη τῆς κοινωνικῆς θυσίας καί προσφορᾶς, ἀκόμη κι ἄν χρειάστηκε νά προσφέρουν ὡς τίμημα τῶν ἐπιλογῶν τους τά πάντα.

***

Δυστυχῶς στίς μέρες μας οἱ ἰδεολογικές ἀγκυλώσεις στοχεύουν στήν ἀποϊεροποίηση τῆς κοινωνίας, τῆς οἰκογένειας, τοῦ κάθε ἀνθρώπου, ἰδιαιτέρως τῶν νέων μας.

Σέ αὐτήν τήν προοπτική ἐπιζητοῦν νά ἀπομακρύνουν ἀπό τίς συνειδήσεις τῶν νεοελλήνων καί τίς μορφές τῶν τριῶν Ἁγίων. Ἀδιαφοροῦν ἐάν μέ αὐτόν τόν τρόπο ὁδηγοῦν σέ τέλειο μηδενισμό.

Ὁ σημερινός ἄνθρωπος τῆς προόδου τῆς πληροφορικῆς καί τῶν ὑπερμέσων πόσο ἠθικότερος ἤ ἀντίθετα θρασύτερος καί ἀσελγέστερος ἔγινε; πόσο ἀνθρωπινότερος ἤ ἀγριότερος ἀποδεικνύεται;

Πόσο εἰρηνικός ἤ ἀγχώδης προβάλλει; πόσο θυμίζει τόν Χριστό μέ συγκεκριμένη καί ἀποδείξιμη ἀρετή ἤ τουναντίον τόν ἀνασταυρώνει μέ τήν ἀνερυθρίαστη νομιμοποίηση τῶν πιό βδελυρῶν ἀδικιῶν καί ἀνομημάτων;

Γιά ποιά πρόοδο μιλοῦμε; τῶν εἰρηνικῶν βομβῶν; τῆς σύγχρονης ἀποικιοκρατίας; τῶν καταδικασμένων ἑκατομμυρίων πεινασμένων τῆς ἀπομυζωμένης τρίτης Ἠπείρου; τῆς ἐπιστημονικῆς προπαγάνδας στήν μαζική ἐκμετάλλευση τοῦ καταναλωτικοῦ κοινοῦ; τῆς παιδεραστίας μέσῳ τοῦ internet; τῶν ἑκατομμυρίων ἐκτρώσεων; τῆς θραύσεως τῶν ναρκωτικῶν ἰδεῶν καί οὐσιῶν; Γιά ποιά πρόοδο μιλοῦμε; γιά τήν πρόοδο τῆς ἐγωλατρείας; τῆς βαθειᾶς πνευματικῆς συγχύσεως; τῶν ψυχικῶν ἀσθενειῶν; τῆς ἀναίδειας; τῆς ἀπροκάλυπτης ἀπιστίας;

Καί τό χειρότερο, ὅτι καταστρέφει τήν παιδικότοητα τῶν παιδιῶν, τήν ἀξία τῆς ὁποίας ἀνέδειξε ὁ ἴδιος ὁ Χριστός καί Θεός μας μέ τήν προτροπή πρός τούς μεγάλους νά στραφοῦν καί νά γίνουν σάν τά παιδιά, διότι “τῶν τοιούτων ἐστίν ἡ βασιλεία τῶν οὐρανῶν” (βλ. Ματθ. 18:1¬-3, 19:14).

Ἡ σύγχρονη νοοτροπία περιθωριοποίησε τό Χριστό ὡς Θεό καί Σωτήρα ἀπό τούς νέους, πού ἀποτελοῦσε ἀσφαλές πρότυπο καί καταλύτη γιά τήν τρυφερή παιδική ψυχή.

Τόν ἀντικατέστησε ἤ στήν καλύτερη περίπτωση τόν ἐξίσωσε μέ πεπερασμένα ἤ καί διεστραμένα ἀνθρώπινα πρότυπα, μέ ἀποτέλεσμα τήν βίαιη “ὡρίμανσή τους”, ἐπικίνδυνη γιά τήν ψυχική καί σωματική τους ὑγεία.

Ἀπόδειξη, ὁ καθημερινός κατακλυσμός θλιβερῶν καί ἀπογοητευτικῶν εἰδήσεων γιά συμμορίες ἀνηλίκων, παραβατικές συμπεριφορές παιδιῶν, σκληρό καί ἀνάλγητο bullying, χρήση σεξουαλικῆς βίας ἀπό ἀνηλίκους καί ἐνηλίκους. Σέ τί εἴδους κοινωνία πορευόμαστε ἄραγε;

***

Σ᾽ αὐτήν τήν ἰσοπεδωτική πολιτισμική πανδημία ἀποζητοῦνται πρακτικές ὑγείωσης.

Μᾶς χρειάζονται ἐμφιλόσοφοι δάσκαλοι καί ἀρτιωμένη διδασκαλία “ἀρετῆς καί τόλμης”.
Μᾶς τήν παρέχουν ἐκεῖνοι πού ὁρίστηκαν δικαίως δάσκαλοι καί προστάτες ἅγιοι τῆς Παιδείας μας.

Γιά ὅλους αὐτούς τούς λόγους, τούς ὁποίους ἐξυπηρετοῦσε ὑποβοηθητικά ἡ οἰκογένεια καί ἡ κοινωνία, τό σχολεῖο καί τό πανεπιστήμιο, ἡ κοινή γνώμη καί ἡ πολιτεία, τά ἐθνικά ἰδεώδη καί ὅλες οἱ θεσμικές ἐκφράσεις τους.

Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες παραμένουν περισπούδαστοι στήν ἐμφιλόσοφη μαθητεία τους καί διδαχή.

Ἀσύγκριτοι στήν ἐκκλησιαστική τους ὁλοπροσφορά.

Ὑποδείγματα πολιτικοῦ ἤθους καί κοινωφελεστάτης ἀκεραιότητος.

Σπάνιοι ἄνθρωποι. Μεγάλα παραδείγματα γιά τούς αἰῶνες.

Κοσμήματα τῆς ἐνθεωμένης αἰωνιότητος στή βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

Ἅγιοι στήν τέλεια ἐμπειρική τους ἐκκλησιαστική σχέση μέ τό ζῶντα Θεό.

Σταδιακά ὁ ἑορτασμός τους κατάντησε μιά ἄχαρη ἑορτή ἐκπαιδευτικῆς ἀργίας, μιά θρησκειοποιημένη ἐλαχιστοποίηση προτύπων, πού οὔτε ἡ ἐκπαιδευτική κοινότητα τούς λαχταροῦσε, οὔτε ἡ κοινωνία προσέβλεπε σ᾽ αὐτούς, οὔτε ὁ κρατικός μηχανισμός ἐννοοῦσε νά τούς ἀξιολογήσει καί νά ἀξιολογηθεῖ ἀπό τήν ὑπεραξία τους.

Ἡ κοινωνικοπολιτική δεοντολογία τῆς εὔκολης χειραγώγησης ἑνός μαζοποιημένου λαοῦ δέν εὐνοοῦνταν ἀπό πρότυπα κοινωνικοποιημένης διαμαρτυρίας καί “πιστοποιημένης” ἔμπρακτης ἁγιότητας, δυνατοῦ μυαλοῦ καί ἀνώτατης παιδείας, ἀνθρώπινης εὐαισθησίας γιά ὅλους καί τέλειας πιστότητας στό Θεό τῶν Πατέρων καί τῶν προγόνων μας.

Ὅμως, οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες δέν παύουν νά ὑπάρχουν ὡς μεγαλειώδεις καί δυναμικές καί ἅγιες μορφές στό Γένος μας, στήν Ἐκκλησία μας, στήν Παιδεία μας. Ἕνα πολυτιμότατο ἐκκλησιαστικό δῶρο, κοινωνικοπολιτικῆς εὐθυπορίας, ἐπιστημονικῆς πρωτοπορίας καί ἐκπαιδευτικῆς σημαντικῆς.

Τούς ἱκετεύουμε νά ξαναγίνουν δάσκαλοι τῆς ἐμφιλόσοφης ἐπιστήμης καί τῆς κοινωνικῆς ἀκεραιότητος στά κρίσιμα χρόνια μας.

Θά κλείσω τίς ἐπισημάνσεις μου μέ μιά σημαντική προτροπή τοῦ Μεγάλου Βασιλείου πρός ὅλους μας καί κυρίως πρός τους νέους μας, πού πρέπει νά ἀναδειχθοῦν κι ἐκεῖνοι τέλειες καί ἀπηρτισμένες προσωπικότητες πού νά ἀκτινοβολοῦν τῆς ἀνθρωπιᾶς τήν καλοσύνη πρός τούς ἔχοντες ἀνάγκη βοηθείας.

Ἡ φιλαδελφία, ἐρριζωμένη στίς ἀξίες τοῦ πολιτισμοῦ καί τήν ἑλληνορθόδοξη παράδοσή μας, ἀποκαλύπτει τήν πεμπτουσία τῆς σώζουσας ἀλήθειας.

Οἱ γνώσεις μας θά εἶναι ἐλλιποβαρεῖς ἐάν ἀπουσιάζει ἡ ἀξιολογική μονάδα πού εἶναι ὁ Χριστός. Μᾶς προτρέπει λοιπόν ὁ Ἱεράρχης τῆς Καισαρείας: «Ἐσὺ δὲν εἶσαι πλεονέχτης;

Ἐσὺ δὲν εἶσαι κλέφτης, ἀφοῦ σφετερίζεσαι ἐκεῖνα ποὺ δέχτηκες ἀπὸ τὸ Θεὸ γιὰ νὰ διαχειριστεῖς ὠς οἰκονόμος; Μήπως νομίζεις ὅτι θὰ ὀνομαστεῖ λωποδύτης μόνο ἐκεῖνος ποὺ γδύνει κάποιο καὶ τοῦ ἁρπάζει τὰ ροῦχα, ἐνῶ ἐκεῖνος ποὺ δὲν ντύνει τὸ γυμνό, ἄν καὶ μπορεῖ νὰ τὸ κάνει, ἀξίζει νὰ πάρει ἄλλο ὄνομα;

Πρόσεξε! τὸ ψωμὶ ποὺ ἐσὺ κατακρατεῖς, εἶναι τοῦ πεινασμένου· τὸ ἔνδυμα ποὺ φυλάγεις στὶς ἀποθῆκες σου, εἶναι τοῦ γυμνοῦ· τὸ παπούτσι ποὺ σαπίζει στὸ σπίτι σου, εἶναι τοῦ ξυπόλητου· τὰ χρήματα ποὺ τὰ κατακρατεῖς χωμένα στὴ γῆ, εἶναι ἐκείνου ποὺ ἔχει ἀνάγκη. Ὥστε λοιπὸν τόσους ἀδικεῖς, ὅσους θὰ μποροῦσες νὰ βοηθήσεις».

†Ὁ Γουμενίσσης, Γεφύρας, Ἀξιουπόλεως & Πολυκάστρου Δημήτριος