Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. 04/12 02:01

pentikosti14

Γράφει ο Παναγιώτης Ι. Μπούμης στην Romfea.gr
Oμότ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών


Ἐπιγραμματικῶς θά λέγαμε ὅτι τό πολίτευμα τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καί ὅλων τῶν αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν εἶναι συνοδικό - ἱεραρχικό.

Α. Ἐν πρώτοις ἡ συνοδικότητα διαφαίνεται καί ὑποδεικνύεται ἀπό τίς «Πράξεις τῶν Ἀποστόλων».

Πράγματι ἐκεῖ καί ἰδίως στό κεφάλαιο 15 ἔχουμε τίς ἑξῆς χαρακτηριστικές ἐκφράσεις:

α) «Συνήχθησαν δέ οἱ ἀπόστολοι καί οἱ πρεσβύτεροι ἰδεῖν περί τοῦ λόγου τούτου» (στίχ. 6), πού ἀσχολοῦσε τότε τούς χριστιανούς. Ὑπογραμμίζουμε τό «συνήχθησαν», τ.ἔ. συγκεντρώθησαν, συναθροίσθησαν ἐπί τῷ αὐτῷ.

β) «Πολλῆς δέ συζητήσεως γενομένης ἀναστάς Πέτρος εἶπε πρός αὐτούς» (στ. 7). Τονίζουμε τό «πολλῆς συζητήσεως γενομένης». Ὁ καθένας ἔλεγε τή γνώμη του μέ ἄνεση.

γ) «Ἐσίγησε δέ πᾶν τό πλῆθος καί ἤκουον Βαρνάβα καί Παύλου ἐξηγουμένων ὅσα ἐποίησεν ὁ Θεός σημεῖα καί τέρατα ἐν τοῖς ἔθνεσι δι' αὐτῶν» (στ. 12). Ἐξαίρουμε τή «σιγή», τή σιωπή, τῶν συμμετεχόντων καί τήν προσοχή τους (ἀκρόασή τους) στά λεγόμενα ἀπό τούς ἐπαΐοντες στή σύνοδο.

δ) «Μετά δέ τό σιγῆσαι αὐτούς ἀπεκρίθη Ἰάκωβος (ὁ πρῶτος Ἱεράρχης Ἱεροσολύμων) λέγων· » (στ. 13), πού σημαίνει μετά πῆρε τό λόγο ὁ Ἰάκωβος ὁ ἀδελφόθεος καί εἶπε: «Συμεών (ὁ Πέτρος) ἐξηγήσατο» (στ. 14) . . . «καί τούτῳ συμφωνοῦσιν οἱ λόγοι τῶν προφητῶν» (στ. 15) . . . «λέγει Κύριος ὁ ποιῶν ταῦτα πάντα» (στ. 17). Ἐδῶ βλέπουμε ὅτι ὁ προεξάρχων ἱεεράρχης ἐπικαλεῖται καί στηρίζεται καί στήν Ἁγία Γραφή, πού εἶναι ὁ αὐθεντικός λόγος τοῦ Θεοῦ. Αὐτό εἶναι ἀπαραίτητο σέ κάθε Σύνοδο.

ε) «Τότε ἔδοξε τοῖς ἀποστόλοις καί τοῖς πρεσβυτέροις σύν ὅλῃ τῇ ἐκκλησίᾳ» (στ. 22). Στή συνάφεια αὐτή ὑπενθυμίζουμε τούς λόγους τοῦ Γρηγορίου τοῦ Θεολόγου: «Ἐκκλησία συστήματος καί συνόδου ἐστίν ὄνομα» (Γρηγόριος ὁ Θεολόγος PG 55,493).

στ) «Ἔδοξεν ἡμῖν γενομένοις ὁμοθυμαδόν (= ὁμοφρόνως καί ὁμοφώνως)» (στ. 25). Πάλιν τονίζεται ἡ συνάθροιση ὅλων μαζί μέ μία ψυχή, μέ μία πίστη καί θέληση.

ζ) «Ἔδοξε γάρ τῷ Ἁγίῳ Πνεύματι καί ἡμῖν» (στ. 28). Μετά ἀπό αὐτήν τή συνοδική διαδικασία εἶχαν τήν αἴσθηση καί τήν πεποίθηση (αὐτομαρτυρία) ὅτι μαζί τους εἶχαν καί τό Ἅγιον Πνεῦμα. Αὐτό τούς φώτιζε καί τούς ὁδηγοῦσε.

Ὅπως βλέπουμε ὑποδεικνύεται καί καθιερώνεται ὄχι μόνο τό συνοδικό πολίτευμα γενικῶς, ἀλλά καί ὁ τρόπος διεξαγωγῆς τῶν ἐργασιῶν, τῆς λειτουργίας, τοῦ συνοδικοῦ πολιτεύματος, τοῦ συνοδικοῦ συστήματος.

Β. Αὐτά ἐνισχύονται καί ἀπό τούς λόγους τοῦ Ἀποστόλου Παύλου, τούς ὁποίους ἀπευθύνει πρός τούς πρεσβυτέρους-ἐπισκόπους τῆς Ἐφέσου καί ὅπου τούς λέει: «Προσέχετε οὖν ἑαυτοῖς καί παντί τῷ ποιμνίῳ, ἐν ᾧ ὑμᾶς τό Πνεῦμα τό Ἅγιον ἔθετο ἐπισκόπους, ποιμαίνειν τήν Ἐκκλησίαν τοῦ Κυρίου καί Θεοῦ, ἥν περιεποιήσατο διά τοῦ ἰδίου αἵματος» (Πράξ. 20,28).

Καί ἀπό αὐτούς τούς λόγους συμπεραίνουμε ὅτι ἡ ἐν λόγῳ ὑπεύθυνη διαποίμανση δέν περιορίζεται μόνο στήν ἐπαρχία τοῦ καθενός ἐπισκόπου, ἀλλά ἐπεκτείνεται καί σέ ὅλη τήν Ἐκκλησία.

Καί αὐτό ἀσφαλῶς πιστοποιεῖται καί πραγματοποιεῖται μέ τίς Οἰκουμενικές Συνόδους, ὅπου καθορίζονται τά δόγματα καί οἱ ἱεροί κανόνες, τά ὁποῖα ἀφοροῦν ὄχι μόνο τούς λαϊκούς πιστούς, ἀλλά καί τούς κληρικούς ὅλων τῶν βαθμίδων ἀκόμη καί τούς Πατριάρχες.

Ὁ χαρακτηρισμός, λοιπόν, τοῦ πολιτεύματος τῆς Ἐκκλησίας ὡς συνοδικοῦ εἶναι ἀπολύτως δικαιολογημένος καί κατοχυρωμένος ἀπό τήν Ἁγία Γραφή.

Γ. Ἀκόμη πρέπει νά σημειωθεῖ ὅτι ὄχι μόνο δικαιολογημένος καί κατοχυρωμένος ἀπό τήν Ἁγία Γραφή εἶναι ὁ συνοδικός θεσμός, ἀλλά καί θεσμοθετημένος καί νομοθετημένος εἶναι, καί ἀπό τούς ἱερούς καί θείους κανόνες: Ἔτσι ὁ λζ΄ (37ος) ἀποστολικός κανόνας πού ἐπικυρώθηκε καί ἀπό τήν Πενθέκτη Οἰκουμ. Σύνοδο ὁρίζει: «Δεύτερον τοῦ ἔτους σύνοδος γινέσθω τῶν ἐπισκόπων, καί ἀνακρινέτωσαν ἀλλήλως τά δόγματα τῆς εὐσεβείας καί τάς ἐμπιπτούσας ἐκκλησιαστικάς ἀντιλογίας διαλυέτωσαν· ἅπαξ μέν . . . δεύτερον δέ . . . ».
Παρόμοιοι κανόνες εἶναι καί οἱ: κ΄ Ἀντιοχείας, μ΄ Λαοδικείας, ε΄ τῆς Α΄ Οἰκουμενικῆς, ιθ΄ τῆς Δ΄, η΄ τῆς Πενθέκτης, στ΄ τῆς Ζ΄. Καί αὐτή ἡ ὑποχρέωση νά συγκαλοῦνται κάθε χρόνο μία-δύο σύνοδοι δέν ἀφορᾶ μόνο τούς Μητροπολίτες-ἀρχιεπισκόπους τῶν τοπικῶν Ἐκκλησιῶν, ἀλλά καί τούς Πατριάρχες, ὅπως ἀναφέρει καί ὁ ἱερός Φώτιος.

Πράγματι ὁ Μέγας Φώτιος στό Νομοκάνονα (τίτλ. Η΄, κεφ. η΄) γράφει: «Ἡ β΄. καί ιζ΄. διάταξις τοῦ α΄. τίτλου τῶν νεαρῶν βούλονται, ἅπαξ ἤ δίς τοῦ ἔτους τῷ Ἰουνίῳ, ἤ τῷ Σεπτεμβρίῳ γίνεσθαι συνόδους τῶν μητροπολιτῶν παρά τοῖς πατριάρχαις, καί τῶν ἐπισκόπων παρά τοῖς μητροπολίταις, καί ἐξετάζεσθαι τάς αἰτίας, ἅς οἱ ἐπίσκοποι, καί οἱ κληρικοί, καί οἱ μοναχοί πρός ἀλλήλους ἔχουσι, περί τε πίστεως, καί κανόνων, καί πραγμάτων ἐκκλησιαστικῶν, καί ἄλλων, καί τά παρά τούς κανόνας ἁμαρτανόμενα διορθοῦσθαι» (Γ. Ράλλη – Μ. Ποτλῆ, Σύνταγμα τῶν θείων καί ἱερῶν κανόνων, τόμ. Α΄, Ἀθήνῃσιν 1852, σελ. 155).

Τήν ἄποψη αὐτή υἱοθετεῖ καί ὁ ἅγιος Νικόδημος ὁ Ἁγιορείτης, ἀφοῦ γράφει: «Ὁ δέ Φώτιος τίτλ. καί κεφ. η΄ . . . λέγει ὅτι πρός μέν τούς Μητροπολίτας, νά γίνωνται σύνοδοι τῶν Ἐπισκόπων, πρός δέ τούς Πατριάρχας, νά γίνωνται σύνοδοι τῶν Μητροπολιτῶν» («Πηδάλιον», σελ. 41-42, ὑποσ.).

Ἐπίσης χαρακτηριστικός εἶναι καί ὁ μ΄ (40ος) καν. τῆς Λαοδικείας, ὁ ὁποῖος ὁρίζει: «Ὅτι οὐ δεῖ (= δέν πρέπει) ἐπισκόπους καλουμένους εἰς σύνοδον καταφρονεῖν, ἀλλ' ἀπιέναι (= νά πηγαίνουν) καί διδάσκειν, ἤ διδάσκεσθαι (= νά διδάσκονται), εἰς κατόρθωσιν (= πρόοδο) τῆς Ἐκκλησίας καί τῶν λοιπῶν.

Εἰ δέ καταφρονήσειεν ὁ τοιοῦτος, ἑαυτόν αἰτιάσεται (= ἐνοχοποιεῖ), παρεκτός εἰ μή δι' ἀνωμαλίαν ἀπολιμπάνοιτο (= ἀπουσιάσει)».

Ἐδῶ πρέπει νά ὑπογραμμισθεῖ τό γεγονός ὅτι οἱ σύνοδοι γίνονται γιά νά διδάσκονται καί οἱ ἐπίσκοποι.

Ἔτσι δέν ὑπάρχει ἀμφιβολία γιά τό συνοδικό πολίτευμα τῆς ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.

Δ. Ἀλλά δέν ἐπικυρώνεται καί δέν κατοχυρώνεται μόνον ὁ χαρακτηρισμός συνοδικό πολίτευμα, ἀλλά προβάλλει, διαφαίνεται καί ὡσαύτως κατοχυρώνεται καί ὁ χαρακτηρισμός ἱεραρχικό.

Ἤδη ἀπό ὁρισμένες ἐκφράσεις τῶν προμνημονευθέντων χωρίων τῶν «Πράξεων τῶν Ἀποστόλων» διακρίνεται ἡ ἁρμοδιότητα καί ἡ εὐθύνη τῶν ἀποστόλων-ἱεραρχῶν γιά τή λήψη τῆς συνοδικῆς ἀποφάσεως, τ.ἔ. τῆς διαποιμάνσεως τῆς Ἐκκλησίας.

Ὅπως εἴδαμε στήν ἀποστολική σύνοδο, ἀφοῦ κατά πρῶτον ἔγινε «συζήτηση» καί μάλιστα «πολλή» ἀπό πολλά μέλη τῆς συνόδου, ἴσως καί λαϊκά ἀκόμη, ἐνδιαμέσως ἀλλά καί τελικῶς, παίρνουν τό λόγο οἱ ἀπόστολοι Πέτρος, Παῦλος, Βαρνάβας καί Ἰάκωβος, οἱ ὁποῖοι θά λέγαμε σήμερα βρίσκονταν στήν πυραμίδα τῆς ἐκκλησιαστικῆς ποίμνης καί τῆς συνοδικῆς συναθροίσεως, ὡς ποιμενάρχες, ὡς ἱεράρχες.

Ἀλλά καί οἱ λόγοι τοῦ Παύλου στήν Ἔφεσο, καθώς καί οἱ ἀναφερθέντες ἱεροί κανόνες ἐνισχύουν τό χαρακτηρισμό ὡς ἱεραρχικό τό πολίτευμα.

Ε. Ὡστόσο ὁ χαρακτηρισμός καί ὡς ἱεραρχικό τό πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας μπορεῖ νά ἐξαρτηθεῖ καί νά νοηματοδοτηθεῖ καί ἀπό μία ἄλλη ἔννοια ἐκτός τῆς προηγουμένης: Ὅτι ὁ ἱεράρχης, ὁ ἐπίσκοπος φθάνει, προβιβάζεται στήν βαθμίδα αὐτή, ἀφοῦ ἱεραρχικῶς περάσει ἀπό τίς προηγούμενες βαθμίδες τῆς ἱερωσύνης.

Ἐπ' αὐτοῦ χαρακτηριστικός καί διαφωτιστικός εἶναι ὁ ι΄ καν. τῆς Σαρδικῆς συνόδου, ὁ ὁποῖος ὁρίζει: «Ἐάν τις ἀπό τῆς ἀγορᾶς (π.χ. πλούσιος ἤ ρήτορας) ἀξιοῖτο ἐπίσκοπος γίνεσθαι, μή πρότερον καθίστασθαι, ἐάν μή καί ἀναγνώστου, (καί ὑποδιακόνου), καί διακόνου, καί πρεσβυτέρου ὑπηρεσίαν ἐκτελέσῃ, ἵνα καθ' ἕκαστον βαθμόν ἐάν περ ἄξιος νομισθείη, εἰς τήν ἁψῖδα τῆς ἐπισκοπῆς κατά προκοπήν διαβῆναι δυνηθείη».

Ἔτσι καί ἐδῶ στόν κανόνα αὐτό διαφαίνεται ἡ ἱεραρχική δομή τῆς ἱερωσύνης καί τῆς Ἐκκλησίας, ἡ βαθμιαία ἄνοδος στήν ἱερωσύνη ἀπό τόν κατώτερο κλῆρο στόν ἀνώτερο μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἐπισκόπου.

Φυσικά πάνω ἀπό τόν ἐπίσκοπο πάλιν ἱεραρχικῶς εἶναι ἡ τοπική, ἡ γενική καί ἡ Οἰκουμενική Σύνοδος.

Μετά ἀπό ὅλα αὐτά, νομίζουμε ὅτι διαφαίνεται-διαγράφεται σαφῶς τό συνοδικό-ἱεραρχικό πολίτευμα τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας.

Καί αὐτό ἰσχύει καί γιά ὅλες τίς ὀρθόδοξες Ἐκκλησίες, γιά ὅλες τίς ὑπάρχουσες αὐτοκέφαλες καί γιά ὅλες τίς νεοϊδρυόμενες.

Εμφανίσεις: 301082
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: