Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. 05/04 12:56

tomos ukraine

Γράφει ο Δρ. Αναστάσιος Βαβούσκος στην Romfea.gr
Δικηγόρος


Ένα θεμελιώδες κανονικό λάθος

Εσχάτως παρατηρώ, ότι τείνει να πάρει διαστάσεις ο ισχυρισμός, ότι τα αυτοκέφαλα καθεστώτα, τα οποία παραχωρήθηκαν από το Οικουμενικό Πατριαρχείο είναι ατελή και ότι τελούν υπό την αίρεση της εγκρίσεώς τους από Οικουμενικό σύνοδο.

Ο ισχυρισμός αυτός είναι εσφαλμένος. Και θα αποδείξω αμέσως το γιατί.

Το ζήτημα της παραχωρήσεως αυτοκεφάλου καθεστώτος διακρίνεται σε τρία επιμέρους θέματα. Το ένα θέμα, είναι η κανονική βάση του αυτοκεφάλου, το δεύτερο είναι, ποιος ασκεί το δικαίωμα παραχωρήσεως αυτοκεφάλου καθεστώτος και το τρίτο είναι, με ποια διαδικασία ασκείται το δικαίωμα αυτό.

Εάν δεν διακρίνουμε τα δύο αυτά θέματα, τότε οδηγούμαστε στον εσφαλμένο ισχυρισμό περί του ατελούς χαρακτήρα των παραχωρηθέντων αυτοκεφάλων καθεστώτων.

Α. Οι Αυτοκέφαλες Εκκλησίες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες.

Η πρώτη κατηγορία περιλαμβάνει εκείνες τις εκκλησιαστικές περιφέρειες, οι οποίες δημιουργήθηκαν:

1. είτε εν τοις πράγμασι (de facto), λόγω της προέχουσας θέσεως, την οποία κατείχαν οι πρωτεύουσες τους στον οικονομικό, κοινωνικό, στρατιωτικό, διοικητικό, συγκοινωνιακό κ.λ.π. τομέα. Η πραγματική αυτή κατάσταση, ως επισυμβαίνουσα κατ’ ενιαίο και ομοιόμορφο τρόπο για μακρό χρονικό διάστημα, δημιούργησε έθιμο, δηλαδή δίκαιο ισόκυρο προς κανονική διάταξη. Προς επιβεβαίωση, μάλιστα, η Α΄ Οικουμενική σύνοδος κατοχύρωσε και επιβεβαίωσε το ούτω πως δίκαιο και με αντίστοιχες κανονικές διατάξεις, τους γνωστούς 6ο και 7ο κανόνες της για τις Εκκλησίες Ρώμης Αλεξανδρείας, Αντιοχείας και Ιεροσολύμων.

2. είτε λόγω αποδοχής ως «κανονικών» αντιστοίχων πολιτικών κριτηρίων, όπως της ιδιότητας της έδρας της εκκλησιαστικής περιφέρειας ως πρωτεύουσας του κράτους, όπως αποφάσισε η Β΄ Οικουμενική σύνοδος με τον 3ο κανόνα της για την Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως.

3. είτε λόγω άμεσης κατοχυρώσεως εθιμικού δικαίου, όπως έπραξε η Γ΄ Οικουμενική σύνοδος με τον 8ο κανόνα της, με τον οποίο κατοχύρωσε την κατ’ έθος χειροτονία των επισκόπων της τοπικής αυτής Εκκλησίας από τους επισκόπους αυτής.

Ο παραπάνω περιπτώσεις έχουν τα εξής κοινά χαρακτηριστικά:

α) πρόκειται για εκκλησιαστικές επαρχίες, οι οποίες υφίστανται αυτοτελώς και πρωτογενώς και όχι κατόπιν αποκοπής από μείζονα εκκλησιαστική περιφέρεια και

β) η κατοχύρωση του καθεστώτος τους εδράζεται σε αποφάσεις Οικουμενικών συνόδων.

Στην κατηγορία αυτή περιλαμβάνεται και η Εκκλησία της Γεωργίας.

Ειδικότερα, η Εκκλησία της Γεωργίας ήταν παλαιόθεν αυτοδιοίκητη και είχε δική της οργάνωση και διοίκηση. Με άλλες λέξεις, η συγκεκριμένη Εκκλησία είχε εθιμικώς καθεστώς αυτοδιοικήσεως.

Αυτή η πραγματικότητα μαρτυρείται και στον Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο περί παραχωρήσεως αυτοκεφάλου καθεστώτος στην Εκκλησία αυτή (βλ. το κείμενο σε Α. Βαβούσκου – Γ. Λιάντα, Οι θεσμοί του αυτοκεφάλου και του αυτονόμου καθεστώτος στην Ορθόδοξη Εκκλησία, εκδ. Μέθεξις, Θεσσαλονίκη 2014, 166): «Οὕτω τοίνυν καί ἡ ἐν τῇ κατά Καύκασον εὐλογημένῃ γῇ, νῦν δέ ἐν τοῖς ὁρίοις τῆς Δημοκρατίας τῆς Γεωργίας, Ἁγία Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, ἡ παλαιόθεν δι’ αὐτοδιοικήτου κατά χειραφέτησιν καθεστῶτος καί δι’ ἀναλόγου ἐκκλησιαστικῆς ὀργανώσεως καί διοικήσεως προικισθεῖσα,…».

Συνεπώς, η Εκκλησία αυτή, αφού υπήρχε αυτοτελώς και πρωτογενώς, όπως και οι υπόλοιπες προαναφερθείσες Εκκλησίες, θα έπρεπε για την ταυτότητα του «κανονικού» λόγου το εθιμικώς καθιερωθέν αυτοδιοίκητο καθεστώς της να κατοχυρωθεί και να επιβεβαιωθεί με απόφαση Οικουμενικής συνόδου. Όπως ακριβώς συνέβη με τις λοιπές Εκκλησίες, που αναφέρθηκαν ήδη.

Παρά ταύτα, τέτοια απόφαση δεν υπήρξε. Ούτως, η Εκκλησία της Γεωργίας απευθύνθηκε στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και εζήτησε ορθώς αυτό, που της έλειπε. Και αυτό που της έλειπε ήταν η κατοχύρωση – και όχι την παραχώρηση - του αυτοδιοίκητου καθεστώτος της, η οποία δεν είχε λάβει χώρα κατ’ αντίστοιχο τρόπο προς τις υπόλοιπες πρωτογενώς και αυτοτελώς υφιστάμενες Εκκλησίες Ρώμης, Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντοχείας, Ιεροσολύμων και Κύπρου (βλ. Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο, ο.π.: «…καί ἐξῃτήσατο τήν εὐλογίαν καί κύρωσιν τῆς αὐτοδιοικήτου αὐτῆς συγκροτήσεως,…».

Και το Οικουμενικό Πατριαρχείο ορθώς ικανοποίησε το υποβληθέν αίτημα, επισημαίνοντας όμως, ότι προβαίνει στην έγκριση του αιτήματος αυτού «ἐπ’ ἀναφορᾷ» προς την Αγία Οικουμενική σύνοδο.

Δηλαδή, το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποσαφηνίζει, ότι η απόφαση του αυτή θα πρέπει να τεθεί και υπό την κρίση της Αγίας Οικουμενικής Συνόδου, αποδεχόμενο εμμέσως πλην σαφώς ότι η Εκκλησία της Γεωργίας υπάγεται στο ίδιο καθεστώς αναγνωρίσεως του αυτοκεφάλου της με τις ήδη αναφερθείσες πρωτογενώς και αυτοτελώς υφιστάμενες Εκκλησίες Ρώμης, Κωνσταντινουπόλεως, Αλεξανδρείας, Αντοχείας, Ιεροσολύμων και Κύπρου (βλ. Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο, ο.π.: «…καί χορηγῆσαι τὴν παρ’ ἡμῶν εὐλογίαν, ἀναγνώρισιν καί κύρωσιν πρός τήν αὐτοκεφαλίαν καί ἀνεξάρτητον ὀργάνωσιν αὐτῆς, ἐπ’ ἀναφορᾷ μέντοι γε πρός τήν μέλλουσαν Ἁγίαν Οἰκουμενικήν Σύνοδον, τήν ἀείποτε διασφαλίζουσαν καί ἀλώβητον διατηροῦσαν τήν ἐν τῇ πίστει καί τῇ ἐκκλησιαστικῇ κανονικῇ τάξει ἑνότητα τῆς Ἁγίας ἡμῶν Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας».

Η δε κατ’ εξαίρεσιν αναφορά στον συγκεκριμένο Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμου περί αυτοκεφάλου στην Αγία και Οικουμενική Σύνοδο, η οποία ειρήσθω εν παρόδω ότι είναι και η μοναδική , αφού σε κανέναν άλλο Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο υπάρχει τέτοια αναφορά, το μόνο που κάνει είναι να επιβεβαιώνει τον κανόνα.

Ότι δηλαδή, όλα τα παραχωρηθέντα αυτοκέφαλα καθεστώτα είναι πλήρη και τέλεια.

Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει τις υπόλοιπες Αυτοκέφαλες Εκκλησίες, οι οποίες απέκτησαν την διοικητική ανεξαρτησία τους με αποφάσεις της Αγίας και Ιεράς Συνόδου του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Η απόκτηση αυτοκεφάλου καθεστώτος διαιρείται σε τρία επιμέρους θέματα, όπως ήδη προανέφερα.

Το πρώτο θέμα είναι η κανονική θεμελίωση του αυτοκεφάλου. Επ’ αυτού όλοι οι Πατριαρχικοί και Συνοδικοί Τόμοι είναι σαφείς. Το κανονικό θεμέλιο ευρίσκεται στους κανόνες 12ο της Δ΄ Οικουμενικής συνόδου και 38ο της Πενθέκτης Οικουμενικής συνόδου.

Όλοι όμως οι Πατριαρχικοί και Συνοδικοί Τόμοι περί αυτοκεφάλου είναι σαφείς και σε ένα άλλο θέμα. Στον εντελή και πλήρη χαρακτήρα του παραχωρουμένου καθεστώτος. Πλήν της περιπτώσεως της Εκκλησίας της Γεωργίας, δεν υπάρχει ούτε ένας Τόμος, που να αφήνει έστω και ως υπονοούμενο, το ενδεχόμενο να είναι το παραχωρούμενο καθεστώς αυτοκεφάλου ατελές και να υπόκειται σε έγκριση μελλοντικής Αγίας και Οικουμενικής συνόδου.

Διότι φράσεις όπως (βλ. τα κείμενα των αντιστοίχων Πατριαρχικών και Συνοδικών Τόμων, ο.π.): «…ὑπάρχει τοῦ λοιποῦ κανονικῶς αὐτοκέφαλος, ἀνεξάρτητος καὶ αὐτοδιοίκητος…», «ὑπάρχῃ καί λέγῃται καί παρά πάντων γνωρίζηται άνεξάρτητος καί αὐτοκέφαλος…», «…διοικῇ καὶ διέπῃ τὰ κατ’ αὐτὴν ἀνεξαρτήτως καὶ αὐτοκεφάλως,…», «…ὑπάρχει τοῦ λοιποῦ κανονικῶς αὐτοκέφαλος,…», «…διοικῇ ἐφεξῆς καὶ διέπῃ τὰ κατ᾿ αὐτὴν ἀνεξαρτήτως καὶ αὐτοκεφάλως,…», «…διέπῃ καὶ διοικῇ ἐφεξῆς τὰ ἑαυτῆς ἀνεξαρτήτως καὶ αὐτοκεφάλως,…», δεν καταλείπουν αμφιβολία, ότι το παραχωρούμενο καθεστώς αυτοκεφαλίας είναι πλήρες και τέλειο, μη υποκείμενο σε καμία έγκριση.

Το δεύτερο θέμα είναι ο φορέας, που ασκεί το δικαίωμα παραχωρήσεως αυτοκεφάλου καθεστώτος. Επ’ αυτού έχω ήδη διατυπώσει τις απόψεις μου και δεν επιθυμώ να επανέλθω. Θα πω μόνο το εξής. Αποκλειστικός φορέας του δικαιώματος αυτού είναι το Οικουμενικό Πατριαρχείο, οι δε περί παραχωρήσεως αυτοκεφάλου καθεστώτος αποφάσεις του δεν υπόκεινται σε έγκριση ούτε τελούν υπό την αναβλητική αίρεση της εγκρίσεως από τις λοιπές Αυτοκέφαλες Εκκλησίες.

Το τρίτο ζήτημα είναι αυτό της διαδικασίας παραχωρήσεως αυτοκεφάλου καθεστώτος. Και επ’ αυτού έχω διατυπώσει τις απόψεις μου.

Κανονικές διατάξεις που να ρυθμίζουν την διαδικασία αυτή δεν υπάρχουν. Όμως, η επί μακρόν διαρκής και ομοιόμορφη πρακτική δημιούργησε έθιμο, το οποίο πλέον ισούται με κανόνα δικαίου. Συνεπώς, ο τρόπος ανακηρύξεως αυτοκεφάλου, όπως παγιώθηκε με βάση την έκδοση των Πατριαρχικών και Συνοδικών Τόμων, συνιστά αναπόσπαστο τμήμα του Κανονικού Δικαίου.

Υπό αυτά τα δεδομένα, με εξέπληξαν οι προσφάτως διατυπωθείσες απόψεις του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτη Ναυπάκτου κ. Ιεροθέου περί του ατελούς χαρακτήρα των παραχωρηθέντων αυτοκεφάλων καθεστώτων.

Διότι, οι αποφάσεις του Οικουμενικού Πατριαρχείου είναι πλήρεις και τέλειες, οποιαδήποτε δε άποψη περί του αντιθέτου, θέτει υπό αμφισβήτηση την πλήρη ισχύ αυτών και κατ’ επέκτασιν θέτει υπό αμφισβήτηση το ίδιο το κύρος του θεσμού, που τις εκδίδει, δηλαδή του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

Ιδίως, όταν η αρμοδιότητα, όπως επί του ζητήματος της παραχωρήσεως αυτοκεφάλου καθεστώτος, είναι αποκλειστική, οπότε θίγοντας το κύρος του αποκλειστικού φορέα της αρμοδιότητας, πλήττεται η ίδια της Ορθόδοξη Εκκλησία.

Η, δε, μια και μοναδική αναφορά στην Αγία και Οικουμενική Σύνοδο, που ανευρίσκεται στον Πατριαρχικό και Συνοδικό Τόμο της Εκκλησίας της Γεωργίας συνιστά εξαίρεση δικαιολογημένη από το καθεστώς της Εκκλησίας της Γεωργίας, και δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ενδεικτικό παράδειγμα γενικευμένης επιχειρηματολογίας για την θεμελίωση του ισχυρισμού περί του ατελούς χαρακτήρα των αυτοκεφάλων καθεστώτων.

Η προβολή ενός τέτοιου ισχυρισμού συνεπάγεται και το ατελές των αποφάσεων των συνοδικών οργάνων όλων των Αυτοκεφάλων Εκκλησιών και εν τέλει σημαίνει ότι όλο το σύστημα της διοικητικής διαρθρώσεως της Ορθόδοξης Εκκλησίας τελεί υπό την αίρεση της εγκρίσεώς του από μια μέλλουσα να συγκληθεί Αγία και Οικουμενική σύνοδο.

Εν κατακλείδι, ο νεοφανής αυτός ισχυρισμός θα πρέπει να εγκαταλειφθεί, διότι θίγει όχι μόνο το Οικουμενικό Πατριαρχείο αλλά και το ίδιο το οικοδόμημα της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Εγώ, αυτό που έχω να πώ, είναι το εξής. Η Εκκλησία της Ελλάδος οφείλει άμεσα και χωρίς καθυστέρηση να ανακαλέσει την εντολή προς τις δύο Συνοδικές Επιτροπές για διερεύνηση του θέματος της αναγνωρίσεως της Εκκλησίας της Ουκρανίας και να προχωρήσει στην απεύθυνση επιστολής προς τον Προκαθήμενο της νέας Εκκλησίας, με την οποία να τον συγχαίρει για την εκλογή του και να το καλεί να επισκεφθεί την Αθήνα. Οποιαδήποτε άλλη απόφαση ή ενέργεια είναι αντικανονική.

Εμφανίσεις: 300935
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: