Γράφτηκε από τον/την Romfea.gr. Τετάρτη, 07 Μαρτίου 2018

Christoph Angelo GraecoΓράφει ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Ναϊρόμπης κ. Μακάριος στην Romfea.gr


Ὃταν ἒφθασα στό Πανεπιστήμιο τῆς Ὀξφόρδης, ἀπό τόν πρῶτο χρόνι κιὃλας θέλησα νά ἐρευνήσω τό ἀρχεῖο τῆς Βοδλειανῆς βιβλιοθήκης γιά νά ἐνημερωθῶ σχετικά μέ τούς Ἓλληνες πού σπούδασαν ἐκεῖ ἀπό τόν καιρό τῆς ἳδρυσής του.

Μέ μεγάλη μου ἱκανοποίηση ὓστερα ἀπό ἐντατικές καί μακρές ἒρευνες ἀνακάλυψα τούς Ἓλληνες, πού μοῦ ἒκαναν τόση ἐντύπωση τά γραπτά τους καί πού γιά ἀρκετό χρόνο ἀσχολήθηκα μόνο μ’ αὐτούς κι ὂχι μέ τή διδακτορική μου διατριβή.

Ἦταν πολύ συγκινητικό νά βρίσκει κανείς τούς φακέλους μέ τήν ἀλληλογραφία τόσων ἐπιφανῶν Ἑλλήνων πού ἐγκατέλειψαν τή σκλαβωμένη πατρίδα τους γιά νά βροῦν προστασία καί νά μορφωθοῦν στήν Ἀγγλία. Ἀποτέλεσμα τῶν τότε ἐρευνῶν μου ἦταν νά γνωρίσω ἀπό κοντά τή ζωή καί τή δράση τους – μέσα φυσικά πάντα ἀπό τά γραφτά τους – τόν Μητροφάνη Κριτόπουλο, πού σπούδασε στό Πανεπιστήμιο τῆς Ὀξφόρδης (1617-1622) καί ἒγινε ἀργότερα Πατριάρχης Ἀλεξανδρείας, τόν Ναθαναήλ Κωνώπιο πού εἰσήγαγε τόν καφέ γιά πρώτη φορά στήν Ὀξφόρδη, τόν Νικόδημο Μεταξᾶ πού μετέφερε τό πρῶτο ἑλληνικό τυπογραφεῖο στήν Κωνσταντινούπολη, τόν Χριστόφορο Ἂγγελο πού ἦταν καθηγητής τῆς Ἑλληνικῆς στήν Ὀξφόρδη καί τόσους ἂλλους γιά τούς ὁποίους ἒχω ἢδη δημοσιεύσει ἐκτενεῖς μελέτες μέ ἀνέκδοτα κείμενά τους συμπληρώνοντας ἒτσι ἓνα κενό ἀπό τή δράση τους στήν Ἀγγλία.

Γιά ὃλους ἀργότερα ἀναζήτησα περισσότερες πληροφορίες καί ἀπό ἂλλα Ἀγγλικά ἀρχεῖα καί βιβλιοθῆκες, μάλιστα ἀναζήτησα καί λεπτομέρειες ἀπό τά Κολλέγια πού σπούδασαν.

Ἓνας ἀπ’ αὐτούς, ὁ Χριστόφορος Ἂγγελος, μοῦ ἒκανε μεγάλη ἐντύπωση γιατί τύπωσε πολλά κείμενά του στήν Ὀξφόρδη.

Ἐκεῖνο πού μέ συγκίνησε πιό πολύ ἦταν ὁ θάνατός του στήν Ὀξφόρδη πού συνέβηκε τό 1638 καί τάφηκε μακριά ἀπό τήν πατρίδα του μέσα στήν ἐκκλησία του St. Ebbe’s, που βρισκόταν ἀκριβῶς ἀπέναντι ἀπό τό Κολλέγιό μου καί λίγα μέτρα ἀπό τό δωμάτιο πού ἒμενα.

Πῆγα λοιπόν ὃταν συμπλήρωσα τίς ἒρευνές μου νά βρῶ τόν τάφο του ἢ τήν ταφόπετρα μέσα στήν ἐκκλησία ὃπως συνήθιζαν τότε νά τούς θάβουν.

Δυστυχῶς δέν βρῆκα οὒτε τό ἓνα οὒτε τό ἂλλο. Ἀλλά μέ μεγάλη του χαρά ὁ ἱερέας μοῦ ἒφερε ἓνα ἀρχαῖο κατάστιχο τῶν θανάτων τῆς ἐκκλησίας.

Ἦταν ἓνα κατάστιχο τοῦ 17ου αἰώνα σέ πολύ καλή κατάσταση. Τό πῆρα στά χέρια μου καί ἂρχισα νά τό μετροφυλλῶ ὃταν ἒπεσα σέ μια σελίδα πού ἒγραφε στ’ Ἀγγλικά: «Χριστόφορος Ἂγγελος, Ἓλληνας γεννημένος στήν Πελοπόννησο, τάφηκε ἐδῶ στίς 2 Φεβρουαρίου 1638».

Τό ἒκλεισα καί τότε ἦταν πού θυμήθηκα τήν ἱστορία του καί πού ἒφθασε νά πεθάνει ἐξόριστος γιά τό φόβο καί τήν τυραννία τῶν Τούρκων.

Ποιός ἦταν λοιπόν ὁ Χριστόφορος Ἂγγελος καί ποιό ἦταν τό ἱστορικό του πού τόν ἒφερε στήν Ἀγγλία γιά νά πεθάνει, θά προσπαθήσω νά τό πῶ σέ συντομία στό ἂρθρο πού ἀκολουθεῖ.

Βρισκόμαστε στήν ἐποχή πού ἡ Ἑλλάδα καί γενικά ὃλη ἡ Ἀνατολή βρισκόταν κάτω ἀπό τήν κυριαρχία τῶν Τούρκων.

Ἦταν τά μαῦρα χρόνια τῆς σκληρῆς σκλαβιᾶς τῶν Ἑλλήνων πού ἒτρεχαν νά φύγουν ὃπου μποροῦσαν γιά νά μήν τούς σκοτώσουν οἱ Τοῦρκοι καί οἱ νεώτεροι ταξίδευαν σέ χῶρες πού μποροῦσαν νά μορφωθοῦν μιά καί ἡ Ἑλλάδα δέν εἶχε οὒτε σχολεῖα οὒτε Πανεπιστήμια.

Μεγάλος ἀριθμός νέων ἰδιαίτερα ἀπό τά νησιά συμπεριλαμβανομένης καί τῆς Κύπρου, ἒφθαναν στήν Ἰταλία, γιά νά σπουδάσουν στίς διάφορες σχολές πού λειτουργοῦσαν εἰδικά γι’ αὐτούς.

Ἂλλοι πάλι ἒφθαναν στήν Ἀγγλία γιά νά μορφωθοῦν σέ διάφορα Πανεπιστήμια καί εἶχαν τήν προστασία τόσο τῆς Ἀγγλικανικῆς Ἐκκλησίας ὃσο καί τῶν Βασιλέων τῆς Ἀγγλίας. Ἀπ’ αὐτούς ὃλους ἒχουμε γνωστά καί διάσημα ὀνόματα πού διέπρεψαν σέ ὃλους τούς κλάδους.

Ὁ Χριστόφορος Ἂγγελος γεννήθηκε γύρω στά 1575 στό Γαστούνι τῆς Πελοποννήσου καί ἀπό σχετικά νέος ἐγκατέλειψε τόν τόπο αὐτό «διά τήν των διδασκάλων ἀπορίαν», ὃπως ὁ ἲδιος σημειώνει κάπου.

Ὃταν ἒφθασε στήν Ἀθήνα ὑπολογίζεται ὃτι ἦταν τριάντα χρόνων γύρω στα 1606. Ἒτσι στήν Ἀθήνα μπόρεσε νά ἀρχίσει ἀνώτερα μαθήματα καί ὃταν ἒφθασε λέει ὁ ἲδιος «φοροῦσα τήν ἐποχή ἐκείνη τό ράσο πού χρησιμοποιοῦν οἱ ἱερεῖς μοναχοί».

Δέν εἶναι σίγουρο ἂν ἦταν ἁπλός μοναχός ἢ χειροτονημένος. Ἐκεῖ λοιπόν πού σπούδαζε τόν συνέλαβαν οἱ Τοῦρκοι καί τόν ἒφεραν σέ δίκη μπροστά σέ Τούρκους δικαστές. Ἡ μέρα ἐκείνη σύμφωνα μέ τή δική του τήν ἀφήγηση ἦταν παραμονές τοῦ μπαϊραμιοῦ.

Οἱ Τοῦρκοι δικαστές τοῦ ζήτησαν νά ἀλλάξει τήν πίστη του – κάτι πολύ συνηθισμένο τότε – νά γίνει Τοῦρκος καί στή συνέχεια τοῦ ὑπόσχονταν ὃτι θά τοῦ ἒκαναν μεγάλες τιμές καί φιλοφρονήσεις. Ἀλλά ὁ Χριστόφορος Ἂγγελος πιστός καί ἀγέρωχος στήν καταγωγή του προτίμησε τή φυλακή, τά βασανιστήρια καί τούς ἐξευτελισμούς τῶν Τούρκων παρά νά προδώσει τό ὂνομα τό Ἑλληνικό.

Μέσα λοιπόν στή φυλακή πού βρισκόταν ὁ Ἂγγελος ἒκανε μερικές ἐνδιαφέρουσες καί συγκινητικές σκέψεις πού τίς μεταφέρω ἐδῶ. Γράφει λοιπόν: «... Μερικοί ἀπό τούς χριστιανούς συγκρατουμένους μου, μέ παρότρυναν νά προτιμήσω τό θάνατο παρά νά γίνω Τοῦρκος, καί τούς εἶπα: “Προτιμῶ νά ὑποφέρω ἑκατό θανάτους παρά νά τουρκέψω”. Ἀλλά, σκέφθηκα μέσα μου, θά μπορέσω ἂραγε νά ὑποφέρω τά μαρτύρια καί τή θανατική ποινή ἢ ὂχι; Καί ὁ ἑαυτός μου μοῦ ἀπάντησε: “μά καί ὁ Χριστός πού ἦταν ἂνθρωπος ὑπόφερε τό θάνατο πάνω στό σταυρό”. Καί εἶπα πάλι στόν ἑαυτό μου: Ναί, ἀλλά ὁ Χριστός ἦταν Θεός μαζί καί ἂνθρωπος, καί γι’ αὐτό μπόρεσε ν’ ἀνθέξη στό θάνατο, ἐγώ ὃμως πού εἶμαι ἂνθρωπος μόνο, ἲσως νά μήν μπορέσω νά τό κάμω. Καί πάλι μοῦ ἀπάντησε ὁ ἑαυτός μου: “οἱ μάρτυρες ἦταν θνητοί καί ὃμως ὑπόφεραν τό θάνατο γιά χατίρι τοῦ Χριστοῦ. Λοιπόν γιά χατίρι τοῦ Χριστοῦ θά ὑποφέρω κι ἐγώ τό ἲδιο”. Καί ἒτσι ὃπλισα τόν ἑαυτό μου μέ δύναμη καί ἀντοχή κι ἒδωσα θάρρος στήν καρδιά μου κι ἑτοιμάστηκα γιά τό θάνατο».

Μιά πιστεύω μαρτυρία συγκινητική ἀπό τά φοβερά μαρτύρια καί τούς ἐξευτελισμούς πού δοκίμασαν οἱ Ἓλληνες γιά 400 χρόνια κάτω ἀπό τούς Τούρκους καί πού σήμερα ὑποφέρουμε κι ἐμεῖς στόν τόπο μας. Δέν εἶναι ὃμως ὡς ἐδῶ ἡ ἀφήγηση τοῦ Ἂγγελου. Ἒχει καί χειρότερα. Τώρα τό μαρτύριό του.

Ἀφοῦ λοιπόν πάλεψε μέ τόν ἑαυτό του ἦλθε ἡ ὣρα γιά τά φρικτά του βασανιστήρια. Οἱ Τοῦρκοι τοῦ ἒδεσαν πόδια καί χέρια σταυροειδῶς σ’ ἓναν ξύλινο «φάλαγγα» καί στή συνέχεια ἂρχισαν νά τόν κτυποῦν μέ χοντρά ρόπαλα ἀπό ρίζες κερασιᾶς... Ἀπό τούς πόνους καί τούς δαρμούς καί ἀφοῦ δέν δέχθηκε νά ἀλλαξοπιστήσει οἱ Τοῦρκοι τόν μετέφεραν ξανά πίσω στή φυλακή.

Μάλιστα τότε τοῦ ἒκλεψαν τά πολύτιμά του βιβλία καί ὃσα χρήματα κρατοῦσε. Ἐπειδή μποροῦσε κανείς ν’ ἀμφιβάλλει γιά ὃλα αὐτά σημειώνει ὁ Χριστόφορος: «Ἂν δέν ὑπέφερα σ’ αὐτόν τόν κόσμο τις δοκιμασίες καί τά βασανιστήρια τῶν Τούρκων γιά τή θρησκεία μου, νά ὑποφέρω μεγαλύτερες ποινές καί τιμωρίες στόν ἂλλο κόσμο».

Γιά νά ἀποφύγει καί νέα μαρτύρια ὁ Ἂγγελος μέ τή βοήθεια διαφόρων φίλων του κατορθώνει νά δραπετεύσει ἀπό τή φυλακή καί στή συνέχεια μέ τή συμβουλή «ἐμπείρων ἐμπόρων» ἀποφασίζει νά πάει στήν Ἀγγλία.

Οἱ ἒμποροι αὐτοί τοῦ συνέστησαν τήν Ἀγγλία γιατί ὁ λαός, «εἶναι ἐλεύθερος καί εὐφυής καί ἀγαπᾶ τούς Ἓλληνες καί τά Ἑλληνικά γράμματα». Καί δέν εἶχαν ἂδικο οἱ «ἒμπειροι ἒμποροι». Τότε αὐτή ἦταν ἡ πραγματική εἰκόνα τῆς κατάστασης στήν Ἀγγλία. Παντοῦ προστάτευαν τούς δυστυχεῖς Ἓλληνες καί τούς πρόσφεραν μόρφωση καί παιδεία δωρεάν.

Ἒτσι ἒφθασε στο Γιάρμουθ ὃπου μάλιστα συνάντησε κάποιον ἐπίσκοπο ὁ ὁποῖος τοῦ φέρθηκε μέ ἀξιοπρέπεια καί τοῦ χάρισε ἓνα χρυσό νόμισμα καί τόν τακτοποίησε στό Πανεπιστήμιο τοῦ Κέϊμπριτζ, ὃπου ἒμεινε ἐκεῖ ἀπό τήν Πεντηκοστή τοῦ 1608 μέχρι τίς 10 Μαΐου 1610.

Ἐκεῖ ὁ Ἂγγελος εἶχε τήν εὐκαιρία νά σπουδάσει μέσα σ’ ἐκεῖνο τό ὑψηλό ἀκαδημαϊκό περιβάλλον καί νά συνδεθεῖ μέ στενή φιλία μέ διάσημους Ἂγγλους καθηγητές. Ἀλλά ὓστερα ἀπό δύο χρόνια ἀρρώστησε καί τοῦ συνέστησαν οἱ γιατροί ν’ ἀλλάξει κλίμα. Τοῦ εἶπαν μάλιστα νά πάει στήν Ὀξφόρδη ὃπου «ὁ ἀέρας ἦταν καλύτερος».

Φεύγοντας ἀπό τό Κέϊμπρτζ τόν ἐφοδίασαν ἀπό τό Κολλέγιο τῆς Τριάδος ὃπου φοίτησε μέ συστατικό γράμμα γιά νά μπορέσει νά προχωρήσει μέ τίς σπουδές του. Τό γράμμα αὐτό ἒλεγε τά ἑξῆς: «Ὁ κομιστής τοῦ γράμματος αὐτοῦ, Χριστόφορος Ἂγγελος, Ἓλλην ἀπό τήν Πελοπόννησο, καταδιώχθηκε ἀπό τούς Τούρκους γιά τή θρησκεία του ὃπως βεβαιοῦν τά συστατικά του γράμματα καί γιά τήν ἲδια αἰτία ἀναγκάστηκε νά ἐγκαταλείψει τόν τόπο του. Ἦλθε στό Κέϊμπριτζ τήν Πεντηκοστή τοῦ 1608 ὃπου βρῆκε κάποια ἀνακούφιση (ἀπό τά δεινά του) καί ἒμεινε ἐδῶ ἓως σήμερα. Σ’ ὃλο αὐτό τό διάστημα ὁ τρόπος τῆς ζωῆς του ἦταν πολύ μετρημένος καί ἒδειξε μεγάλη ἐπιμέλεια. Τώρα ἐπειδή δέν μπόρεσε ἐδῶ νά βρεῖ τήν ὑγεία του, καί ἐπειδή θέλει νά ταξιδέψει, μᾶς ζήτησε γιά μαρτυρία τῆς ἐντίμου διαγωγῆς του τά γράμματα αὐτά, τά ὁποῖα εὐχαρίστως τοῦ χορηγοῦμε, κυρωμένα μέ τίς ὑπογραφές μας, σήμερα στίς 10 Μαΐου 1610».

Μέ αὐτό τό συστατικό ὁ Ἂγγελος πῆγε στήν Ὀξφόρδη ὃπου συνέχισε τίς σπουδές του στό Κολλέγιο Μάλιολ ἐκεῖ ἀκριβῶς πού λίγα χρόνια ἀργότερα φοίτησαν οἱ Μητροφάνης Κριτόπουλος, Ναθαναήλ Κωνώπιος καί ἂλλοι Ἓλληνες ἱερωμένοι.

Μετά τήν ἀποφοίτησή του ἀπό τό Κολλέγιο ὁ Ἂγγελος μέχρι καί τό θάνατό του δίδασκε τήν Ἑλληνική γλῶσσα στούς νέους σπουδαστές τοῦ Πανεπιστημίου τῆς Ὀξφόρδης. Περισσότερο ἲσως ἀπό μιά ὁλόκληρη εἰκοσαετία μεταλαμπάδευσε τήν Ἑλληνική σοφία στούς Ἂγγλους ἓνας Ἓλληνας πού καταδιώχτηκε καί ὑπέφερε ἀπό τούς Τούρκους ὃσο βρισκότανε στήν πατρίδα του.

Ὁ ἲδιος μάλιστα στήν ἀλληλογραφία του πού εἶχε μέ διαφόρους δικούς μας καί Ἂγγλους ὃταν ἦταν στήν Ὀξφόρδη ὑπέγραψε ὡς ἑξῆς: «Χριστόφορος Ἂγγελος, Ἓλλην τυραννηθείς καί πολλῶν πληγῶν καί μαστίγων γευσάμενος ἀδίκως παρά τῶν Τούρκων διά τήν εἰς Χριστόν πίστιν ἒγραψε ἀπό Ὀξωνίας...».

Μιά σημαντική προσφορά τοῦ Ἂγγελου ἐκτός ἀπό τή διδασκαλία τῆς Ἑλληνικῆς γλῶσσας, ὃταν βρισκόταν στήν Ὀξφόρδη, ἦταν καί ἡ ἒκδοση δικῶν του πονημάτων. Ὁπωσδήποτε γιά τήν ἐπιτυχία τοῦ σκοποῦ του αὐτοῦ τόν βοήθησε ἡ παρουσία ἐκεῖ τοῦ πολύ Μητροφάνη Κριτόπουλου πού ἒχαιρε μεγάλης ἐκτίμησης καί σεβασμοῦ ἀπό πολλούς Ἂγγλους διάσημους τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

Τό 1617 τύπωσε γιά πρώτη φορά στά Ἑλληνικά τό ἒργο του «Πόνησις Χριστοφόρου τοῦ Ἀγγέλου, Ἓλληνος, τοῦ πολλῶν πληγῶν καί μαστίγων γευσαμένου ἀδίκως παρά τῶν Τούρκων, διά τήν εἰς Χριστόν πίστιν». Ἐδῶ μέσα διηγεῖται ὁ Χριστόφορος τήν αὐτοβιογραφία του μέ λεπτομέρειες ἀπό τά βάσανα καί τούς διωγμούς του.

Τό ἲδιο τυπώθηκε τόσο στά Ἑλληνικά ὃσο καί στά Ἀγγλικά πολλές φορές. Ἂλλο του ἒργο φέρει τόν τίτλο: «Ἐγχειρίδιον, περί τῆς καταστάσεως τῶν σήμερον εὑρισκομένων Ἑλλήνων. Πόνος Χριστόφορου τοῦ Ἀγγέλου Ἓλληνος ... δόσις τ’ ὀλίγη τε φίλη τε γίνεται ἡμετέρη».

Ἐπίσης ἓνα ἂλλο του ἒργο φέρει τόν τίτλο: «Ἐγκώμιον τῆς ἐνδοξοτάτης Μεγάλης Βρετανίας καί πάντων τῶν κατοικούντων ἐν αὐτῇ, καί ἀμφοτέρων τῶν ἐκλαμπροτάτων Ἀκαδημιῶν τῆς Κανταβριγίας καί Ὀξωνίας, Χριστοφόρου τοῦ Ἀγγέλου Ἓλληνος, ἓνεκα Ἀποδείξεως τῆς αὐτοῦ εὐχαριστίας πρός τούς Φιλοστόργους καί Φιλοξένους καί καλοκαγάθους Ευεργέτας αὐτοῦ».

Τέλος ἀναφέρω καί τό ἑξῆς: «Πόνος Χριστοφόρου τοῦ Ἀγγέλου Ἓλληνος περί τῆς ἀποστασίας τῆς Ἐκκλησίας, καί περί τοῦ ἀνθρώπου τῆς ἁμαρτίας, δηλαδή περί τοῦ Αντιχρίστου καί περί τῶν ἀριθμῶν τοῦ Δανιήλ καί τῆς Ἀποκαλύψεως, οὓς οὐδείς ὀρθῶς μεθηρμήνευσεν ἐξ οὓ προεφητεύθησαν: ἐκδόθη ἐν Λοντίνῳ αχκδ’ 1624». Ὃλα του τά ἒργα μεταφράστηκαν σέ διάφορες ἂλλες γλῶσσες ἰδιαίτερα στ’ Ἀγγλικά καί στά Λατινικά.

Φαίνεται ὃτι στή διάρκεια τῆς παραμονῆς του στήν Ὀξφόρδη εἶχε οἰκονομικά προβλήματα ὃπως προκύπτει ἀπό διάφορα συστατικά γράμματα πού τοῦ ἒδωσαν Ἂγγλοι Ἐπίσκοποι γιά τή συλλογή χρημάτων: «Μέ τά γράμματά μας αὐτά συνιστοῦμε στή χριστιανική σας εὐσπλαχνία καί τόν ἲδιο καί τήν ὑπόθεσή του, πού εἶναι ἀξία φιλανθρώπων αἰσθημάτων. Θά κάμετε μιά θεάρεστη πράξη, ἂν τόν ὑποστηρίξετε, ἀφοῦ μάλιστα καταδιώχθηκε γιά τή θρησκεία του, ὃπως φαίνεται ἀπό τά συστατικά του γράμματα» ἒγραφε ὁ Ἐπίσκοπος Σαλισβουρίας τό 1616.

Ἒτσι μέ παρόμοια συστατικά ἀπό τό Πανεπιστήμιο τῆς Ὀξφόρδης ὁ Ἂγγελος ἒκανε τήν περιοδεία του γιά νά μαζέψει χρήματα. Δέ μᾶς ἂφησε ὃμως πληροφορίες πού πῆγε καί πόσα μάζεψε ἀπό τούς ἐράνους πού ἒκανε.

Αὐτή ἡ πράξη τοῦ Ἀγγελου ἦταν ἓνα συνηθισμένο φαινόμενο τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀφοῦ οἱ δυστυχεῖς Ἓλληνες ἦσαν διωγμένοι ἀπό τήν πατρίδα τους. Στήν περίπτωση τοῦ Ἂγγελου ὑπάρχει καί μιά ἂλλη ἐνδιαφέρουσα ὑποθεση.

Ὃταν τόν ἀπελευθέρωσαν οἱ φίλοι του ἐκεῖ στίς Ἀθῆνες πλήρωσαν πολλά χρήματα στούς Τούρκους καί ἒτσι ζητοῦσαν ἀπό τούς συγγενεῖς του νά πληρώσουν πίσω τό χρέος αὐτό.

Ἒγραψαν λοιπόν οἱ δικοί του καί τοῦ ζητοῦσαν νά τούς στείλει τά χρήματα αὐτά: «... καί δέν εἶναι μόνον αὐτά τά ὃσα ὑποφέρουμε, ἀλλά καί τά παιδιά μας ἀκόμη ἒχουν συλληφθεῖ καί εἶναι φυλακισμένα γιά τά χρέη σου καί κινδυνεύουν νά τουρκέψουν καί ν’ ἀρνηθοῦν τόν Χριστό».

Πόσο τόν στενοχώρησε αὐτό τό γράμμα δέν περιγράφεται γι’ αὐτό καί ζήτησε ἂλλα συστατικά γιά νά ξεπληρώσει τά χρέη τῶν δικῶν του πού ἐξ αἰτίας του ὑπέφεραν.

Ὁ ἲδιος ὁ Ἂγγελος στήν «Πόνηση» του γράφει γι’ αὐτό τό περιστατικό ὃτι «τότε ἒφυγα ἀπό τάς Ἀθήνας καί ἦλθα στήν Πελοπόννησο στό σπίτι τῶν ἀδελφῶν μου, καί οἱ Τοῦρκοι μ’ ἐκυνήγησαν στό σπίτι των, γιά νά μέ πιάσουν. Ἀλλ’ αὐτοί κατάφεραν νά μέ φευγατίσουν καί ἒτσι δέν μ’ ἒπιασαν. Καί ἀφοῦ ἒφυγα ἀπό κεῖ, ἐβαλαν χέρι στούς δυό μου ἀδελφούς καί τί τούς ἒκαμαν ὁ Θεός γνωρίζει καί ὂχι ἐγώ. Καί ἐνῶ τριγύριζα στά ξένα ...». Ἒτσι ἐκπλήρωσε καί αὐτή τήν ὑποχρέωσή του πρός τούς δικούς του πρίν πεθάνει.

Ἡ περίπτωση τοῦ Ἂγγελου εἶναι πιστεύω μιά ἀπό τίς πολλές πού ἒχουμε στήν περίοδο ἐκείνη τῶν μαύρων χρόνων ἀλλά καί ἀπό τήν ἂλλη ἒχει τά δικά της χαρακτηριστικά.

Ἓνας διωγμένος Ἓλληνας, τυραννισμένος ἀπό τούς Τούρκους, καταφεύγει στήν Ἀγγλία, ζητᾶ προστασία, μορφώνεται στά δύο καλύτερα Πανεπιστήμια, γίνεται καθηγητής τῆς Ἑλληνικῆς, ἐκπονεῖ δικά του ἒργα καί τέλος πεθαίνει καί θάβεται σ’ ἓναν ξένο τόπο, μόνος... Εἶναι κι αὐτός ἓνας ἀπό τούς τόσους κρυφούς μάρτυρες τῆς Ἑλλάδας πού πρέπει νά θυμόμαστε καί νά παραδειγματιζόμαστε.

Ὁ Χριστόφορος Ἂγγελος, ὁ Ἓλληνας ἀπό τήν Πελοπόννησο, ὁ Ἑλληνοδιδάσκαλος τῆς Ὀξφόρδης ἀναπαύεται κάπου στόν περίβολο ἐκείνου τοῦ ναοῦ τῆς Ὀξφόρδης...

(συνεχίζεται...)

Εμφανίσεις: 301460
Γίνετε ενεργά η πηγή του Romfea.gr! Στείλτε ειδήσεις και φωτογραφίες που πιστεύετε πως ενδιαφέρουν τους αναγνώστες στο [email protected]
FOLLOW ROMFEA: